Furosemid, Furosemidum - dawkowanie, działanie, ulotka, skutki uboczne

Co to jest furosemid?

Furosemid jest silnym środkiem moczopędnym o szybkim początku działania, powodującym zwiększenie objętości wydalanego moczu. Furosemid powoduje zahamowanie zwrotnego wchłaniania jonów sodu i chloru, co skutkuje nasileniem wydalania sodu i chloru z moczem i zwiększeniem objętości wydalanej wody.Jego głównym miejscem działania jest fragment nerki zwany pętlą Henlego.

Na co stosuje się furosemid?

Wskazania ogólne:

• Obrzęki związane z chorobami serca, wątroby lub nerek.
• Nadciśnienie tętnicze.
• Stany nagłe wymagające szybkiego odwodnienia.

Wskazania szczegółowe:

• U dorosłych i dzieci w leczeniu obrzęków związanych z zastoinową niewydolnością serca, z marskością wątroby i chorobami nerek, gdy wskazane jest zastosowanie leków moczopędnych o silnym i szybkim działaniu.
• U dorosłych w leczeniu nadciśnienia tętniczego (głównie w skojarzeniu z innymi lekami przeciwnadciśnieniowymi).
• Wymuszona diureza w przypadku zatruć.
• Pozajelitowe podawanie furosemidu wskazane jest w przypadkach, w których wymagana jest szybka i skuteczna diureza lub jeśli podanie doustne jest niemożliwe lub nieskuteczne.

Jak działa furosemid?

Furosemid hamuje układ wspólnego transportu (wchłanianie zwrotne) następujących elektrolitów: Na+, K+ i 2Cl-, znajdujący się na błonie komórkowej w części wstępującej pętli Henlego. W związku z tym, skuteczność furosemidu zależy od dotarcia leku do światła kanalika nerkowego za pomocą anionowego mechanizmu transportowego. Działanie moczopędne wynika z hamowania wchłaniania zwrotnego chlorku sodu w tym segmencie pętli Henlego. Działa szybko, podany doustnie zwykle po 30–60 minutach, a dożylnie już po kilku minutach. Wysoka skuteczność może prowadzić do znaczącej utraty elektrolitów, dlatego konieczne jest monitorowanie ich poziomu. Leczenie przewlekłe wymaga szczególnej ostrożności.

Postacie farmaceutyczne, w jakich występuje furosemid?

Forma doustna

• Tabletki

Forma iniekcyjna

• Roztwór do wstrzykiwań i wlewu dożylnego

Dawkowanie furosemidu

Dawkowanie jest indywidualne i zależy od jednostki chorobowej, wieku, masy ciała i funkcji nerek. Należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę, która pozwala osiągnąć zamierzony skutek terapeutyczny. Dawkowanie należy ustalić dla każdego pacjenta indywidualnie.

• Dorośli: Najczęściej początkowa jednorazowa dawka podawana rano wynosi od 40 do 80 mg (1-2 tabletki). W razie konieczności dawkę początkową można zwiększyć lub zmniejszyć. Ustaloną jednorazową dawkę podtrzymującą można podawać 1-2 razy na dobę, co drugą dobę, lub przez 2-4 kolejne dni każdego tygodnia. W długotrwałym leczeniu obrzęków dobowa dawka podtrzymująca wynosi zwykle od 40 mg do 80 mg. W leczeniu ciężkich obrzęków maksymalna dawka dobowa wynosi 600 mg podawana w 3 lub 4 dawkach podzielonych. W przewlekłej niewydolności nerek stosowano dawki do 1,5 g na dobę.
• Dzieci i młodzież: Zwykle stosuje się dawki od 1 mg do 3 mg/kg masy ciała, raz na dobę. Nie należy stosować dawek większych niż 40 mg na dobę niezależnie od masy ciała dziecka.
• Pacjenci w podeszłym wieku: Stosować dawkowanie jak u osób dorosłych, chociaż u pacjentów w podeszłym wieku eliminacja furosemidu jest spowolniona. Dawkę należy stopniowo zwiększać do uzyskania oczekiwanego skutku terapeutycznego.
• Nie należy przyjmować późnym popołudniem lub wieczorem ze względu na ryzyko nocnego oddawania moczu.
• Podczas leczenia furosemidem należy monitorować czynności nerek oraz stężenie elektrolitów (szczególnie potasu, sodu, wapnia), wodorowęglanów, kreatyniny, mocznika, kwasu moczowego i glukozy w osoczu oraz kontrolować morfologię krwi.

Furosemid a ciąża

Wyniki badań na zwierzętach nie wykazały niebezpieczeństwa stosowania furosemidu w czasie ciąży. Istnieją kliniczne dowody dotyczące bezpieczeństwa stosowania furosemidu w trzecim trymestrze ciąży, ale należy pamiętać, że furosemid przenika przez barierę łożyskową. Ponieważ furosemid przenika przez łożysko, może być stosowany w czasie ciąży wyłącznie w krótkotrwałym leczeniu, jeśli korzyści wynikające z leczenia matki przewyższają ryzyko dla płodu. Leczenie furosemidem w okresie ciąży wymaga monitorowania rozwoju płodu.

Furosemid a karmienie piersią

Furosemid przenika do mleka kobiecego i może hamować laktację. Karmienie piersią jest przeciwwskazane.

Alkohol i inne czynniki modyfikujące stosowanie furosemidu

Alkohol może nasilać działanie hipotensyjne oraz odwodnienie. Ostrożność jest konieczna u osób z zaburzeniami elektrolitowymi, niewydolnością nerek lub stosujących inne leki moczopędne.

Przeciwwskazania do stosowania furosemidu

Główne przeciwwskazania

• Nadwrażliwość na furosemid lub inne sulfonamidy.
• Bezmocz lub niewydolność nerek przebiegająca z bezmoczem, nie reagujące na furosemid.
• Hipowolemia lub odwodnienie.
• Niewydolność nerek powstała w wyniku zatrucia substancjami nefrotoksycznymi lub hepatotoksycznymi. 
• Niewydolność nerek związana ze śpiączką wątrobową.
• Ciężka hipokaliemia.
• Ciężka hiponatremia. 
• Stan przedśpiączkowy i stany śpiączki związane z encefalopatią wątrobową.
• Karmienie piersią.

Uwagi dodatkowe

• Ostrożność u osób w podeszłym wieku oraz z hipotonią.
• W przypadku pacjentów, u których leczenie furosemidem prowadzi do hipowolemii lub w przypadku odwodnienia, jednoczesne podawanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych może wywołać ostrą niewydolność nerek.
• W przypadku pacjentów leczonych furosemidem może wystąpić objawowe niedociśnienie tętnicze z zawrotami głowy, omdleniem lub utratą przytomności. Dotyczy to szczególnie osób w podeszłym wieku, pacjentów przyjmujących jednocześnie inne leki, które również mogą powodować niedociśnienie oraz pacjentów z innymi schorzeniami związanymi z ryzykiem wystąpienia niedociśnienia.
• Podczas leczenia furosemidem należy monitorować czynności nerek oraz stężenie elektrolitów (szczególnie potasu, sodu, wapnia), wodorowęglanów, kreatyniny, mocznika, kwasu moczowego i glukozy w osoczu oraz kontrolować morfologię krwi. 
• Wywołane zwiększonym wydalaniem moczu zmniejszenie masy ciała nie powinno przekraczać 1 kg na dobę, niezależnie od nasilenia wydalania moczu.
• Z powodu silnego działania (odwodnienie z zawrotami głowy i oszołomieniem), furosemid może być stosowany w leczeniu podwyższonego ciśnienia tętniczego tylko w przypadku prawidłowej czynności nerek i po dokładnym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka.
• Ototoksyczność (przy podawaniu z szybkością większą niż 4 mg/min - inne związki ototoksyczne podawane jednocześnie mogą zwiększać to ryzyko).
• Ponieważ stosowanie furosemidu może prowadzić do hipokalemii, zalecana jest dieta bogata w potas. 
• W przypadku dłuższego stosowania furosemidu należy uzupełnić niedobór tiaminy. Często obserwowany niedobór tiaminy, spowodowany zwiększonym wydalaniem moczu wskutek przyjmowania furosemidu, prowadzi do pogorszenia czynności serca.

Skutki uboczne furosemidu

Możliwe działania niepożądane

• Odwodnienie.
• Zaburzenia elektrolitowe (hipokaliemia, hiponatremia, hipomagnezemia).
• Zawroty głowy, osłabienie.
• Wzrost stężenia kreatyniny.
• Zwiększona diureza.
• Zmiany ciśnienia krwi.
• Zaparcia, biegunki, nudności, wymioty.
• Rzadko: wysypki, zaburzenia słuchu.

Częstość i charakter działań ubocznych

• Bardzo często: zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej, w tym objawowe, hipowolemia, odwodnienie, znaczne odwodnienie, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku, zwiększenie stężenia kreatyniny i trójglicerydów we krwi, niedociśnienie, w tym niedociśnienie ortostatyczne, nasilone przez alkohol, barbiturany lub opioidowe leki przeciwbólowe. 
• Często: hipokaliemia, hiponatremia, hipochloremia, zwiększenie stężenia cholesterolu, zwiększenie stężenia kwasu moczowego we krwi i napady dny moczanowej. Zaburzeniom elektrolitowym mogą towarzyszyć: zwiększone pragnienie, splątanie, bóle głowy, kurcze mięśni, tężyczka, osłabienie mięśni, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia żołądkowe, encefalopatia wątrobowa u pacjentów z niewydolnością wątroby.
• Niezbyt często: małopłytkowość,  zaburzenia tolerancji glukozy,  zaburzenia słuchu, głuchota, nudności, świąd, pokrzywka, wysypka, pęcherzowe zapalenie skóry, rumień wielopostaciowy, pemfigoid, złuszczające zapalenie skóry, plamica, nadwrażliwość na światło. Nieznana: zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, ostra uogólniona krostkowica (AGEP, ang. acute generalised exanthematous pustulosis), wysypka polekowa z eozynofilią i objawami narządowymi (DRESS).
• Rzadko: leukopenia, eozynofilia, ciężkie reakcje anafilaktyczne i rzekomoanafilaktyczne,  parestezja, zapalenie naczyń,  wymioty, biegunka, śródmiąższowe zapalenie nerek.
• Bardzo rzadko: niedokrwistość hemolityczna, niedokrwistość aplastyczna, agranulocytoza, ostre zapalenie trzustki, tężyczka. Z nieznaną częstością: zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego, objawowe niedociśnienie z omdleniem i utratą przytomności, zespół Stevensa i Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, ostra uogólniona krostkowica (AGEP), polekowa reakcja z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS), cholestaza wewnątrzwątrobowa, żółtaczka cholestatyczna, niedokrwienie wątroby, zwiększenie aktywności transaminaz wątrobowych.

Interakcje z innymi lekami i substancjami furosemidu

• Inne leki moczopoędne
  Inne leki moczopędne stosowane równolegle z furosemidem nasilają jego działanie moczopędne. Leki moczopędne oszczędzające potas (spironolakton, triamteren, amiloryd), podawane jednocześnie z furosemidem, zmniejszają wydalanie potasu z moczem i zapobiegają wystąpieniu hipokaliemii oraz zwiększają wydalanie sodu z moczem. W przypadku równoległego stosowania z tiazydowymi lekami moczopędnymi zwiększa się ryzyko odwodnienia, hiponatremii i hipokalemii. Hipokaliemia spowodowana przez furosemid zwiększa toksyczność glikozydów naparstnicy na serce, co może powodować zagrażające życiu niemiarowości.
• Kortykosteroidy
  Jednoczesne stosowanie z kortykosteroidami może wywołać zatrzymanie sodu.
• Lit
  Furosemid może zmniejszać wydalanie litu, co skutkuje nasileniem działania toksycznego litu; nie zaleca się jednoczesnego stosowania, a jeśli takie leczenie skojarzone jest konieczne, należy monitorować stężenie litu we krwi oraz odpowiednio dostosować dawkę litu.
• Karbamazepina, aminoglutetimid
  Jednoczesne podawanie karbamazepiny lub aminoglutetymidu może zwiększać ryzyko hiponatremii.
• Rysperydon
  Obserwowano zwiększenie śmiertelności w grupie osób w podeszłym wieku, otrzymujących równolegle furosemid i rysperydon w porównaniu do pacjentów leczonych tylko rysperydonem. Jednoczesne stosowanie rysperydonu i innych leków moczopędnych (głównie diuretyków tiazydowych w małych dawkach) nie wiązało się z podobnymi obserwacjami. Nie ustalono mechanizmu patofizjologicznego wyjaśniającego to zjawisko, ani nie ustalono jednoznacznej przyczyny zgonu. Przed podjęciem decyzji o leczeniu skojarzonym należy rozważyć stosunek korzyści do ryzyka w przypadku stosowania rysperydonu z furosemidem lub z innymi silnymi diuretykami; zachować ostrożność.
• Nefropatia pokontrastowa
  U pacjentów z grupy dużego ryzyka wystąpienia nefropatii pokontrastowej leczonych furosemidem, częściej występowały przypadki pogorszenia czynności nerek po podaniu kontrastu w porównaniu do pacjentów z grupy dużego ryzyka, którzy przed podaniem kontrastu otrzymali i.v. płyny.
• Sorbital
  Jednoczesne podawanie z sorbitolem może powodować zwiększone odwodnienie (sorbitol może spowodować dodatkową utratę płynów, wywołując biegunkę); zachować ostrożność podczas dostosowywania dawkowania.
• Inne leki ototoksyczne, leki nefrotoksyczne
  Furosemid może nasilać działanie ototoksyczne innych leków ototoksycznych (np. aminoglikozydów, w szczególności u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek) oraz może nasilać szkodliwy wpływ na nerki leków nefrotoksycznych (np. cefalorydyny, cefalotyny, ceftazydymu, polimyksyny, aminoglikozydów, organicznych związków platyny, leków immunosupresyjnych, foskarnetu, pentamidyny). Ryzyko działania ototoksycznego występuje m.in. podczas stosowania furosemidu z cisplatyną, a jeśli furosemid nie jest podawany w małych dawkach (np. 40 mg u pacjentów z prawidłową czynnością nerek) oraz z dodatnim bilansem płynów, kiedy stosowany jest w celu uzyskania wymuszonej diurezy podczas leczenia cisplatyną, również działanie nefrotoksyczne cisplatyny może się nasilić. W przypadku podawania preparatu i.v. z szybkością >4 mg/ml jednoczesne stosowanie z innymi lekami ototoksycznymi może zwiększać się ryzyko wystąpienia działania ototoksycznego. U osób leczonych furosemidem oraz dużymi dawkami niektórych cefalosporyn może rozwinąć się zaburzenie czynności nerek.
• Leki wydłużające odstęp QT
  Zachować ostrożność w przypadku równoległego stosowania leków wydłużających odstęp QT lub wywołujących hipokaliemię, takich jak: leki przeciwarytmiczne klasy I i III (np. chinidyna, hydrochinidyna, disopiramid, amiodaron, sotalol, ibutylid, dofetylid), glikozydy nasercowe (jednoczesne podawanie z furosemidem nasila toksyczne działanie na serce glikozydów naparstnicy oraz może prowadzić do wystąpienia zaburzeń rytmu serca zagrażających życiu), leki przeciwpsychotyczne (np. sultopryd, pochodne fenotiazyny, amisulpryd, sulpiryd, droperydol, haloperydol, pimozyd), beprydyl, cisapryd, erytromycyna, halofantryna, sparfloksacyna, pentamidyna, chinolony i inne. Należy monitorować stężenie potasu w surowicy oraz wykonywać badania EKG podczas równoległego stosowania tych leków.
• Hipokaliemia
  Kortykosteroidy działające ogólnoustrojowo, karbenoksolon, lukrecja stosowana w dużych ilościach, β2-sympatykomimetyki, długotrwałe stosowanie środków przeczyszczających, reboksetyna, kortykotropina, tetrakozaktyd i amfoterycyna B zwiększają ryzyko wystąpienia hipokaliemii.
• Doustne leki przeciwcukrzycowe
  Furosemid osłabia działanie insuliny i doustnych leków przeciwcukrzycowych; należy kontrolować stężenie glukozy w surowicy i w razie potrzeby dostosować dawkę leków przeciwcukrzycowych.
• Inne leki obniżające ciśnienie tętnicze
  Furosemid nasila działanie innych leków obniżających ciśnienie tętnicze. Lek można stosować w leczeniu nadciśnienia tętniczego tylko w przypadku prawidłowej czynności nerek i po dokładnym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka (ryzyko odwodnienia z zawrotami głowy i oszołomieniem).
• Nasilenie działania hipotensyjnego, niedociśnienie ortostatyczne
  W przypadku równoległego stosowania z amifostyną lub baklofenem, działanie hipotensyjne furosemidu może się nasilać; w przypadku trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych oraz leków przeciwpsychotycznych, równoległe stosowanie z diuretykami pętlowymi zwiększa ryzyko wystąpienia niedociśnienia ortostatycznego. Podczas jednoczesnego stosowania furosemidu i inhibitorów ACE lub antagonistów receptorów angiotensyny II może wystąpić ciężkie niedociśnienie i pogorszenie czynności nerek, w tym ostra niewydolność nerek, szczególnie w momencie rozpoczęcia stosowania lub zwiększania dawki inhibitorów ACE lub antagonistów receptorów angiotensyny II; 3 dni przed rozpoczęciem leczenia lub zwiększania dawki inhibitorów ACE lub antagonistów receptorów angiotensyny II należy odstawić furosemid lub zmniejszyć jego dawkę.
• NLPZ
  NLPZ mogą zmniejszać wydalanie sodu z moczem i osłabiać działanie moczopędne i przeciwnadciśnieniowe furosemidu poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn; w przypadku równoległego stosowania z furosemidem, szczególnie w przypadku hipowolemii lub odwodnienia, zwiększa się ryzyko wystąpienia ostrej niewydolności nerek.
• Salicylany
  Furosemid nasila działanie salicylanów, co może prowadzić do wystąpienia zatrucia salicylanami.
• Fenytoina, fenobarbital
  Fenytoina i fenobarbital mogą osłabiać działanie moczopędne furosemidu.
• Sukralfat
  Sukralfat zmniejsza wchłanianie furosemidu z przewodu pokarmowego; należy zachować co najmniej 2 h przerwy między podaniem doustnym furosemidu i sukralfatu.
• Kolestyramina, kolestypol
  Kolestyramina i kolestypol mogą zmniejszać dostępność biologiczną furosemidu.
• Leki w znacznym stopniu wydalane przez kanaliki nerkowe
  Probenecyd, metotreksat i inne leki, które tak jak furosemid są w znacznym stopniu wydalane przez kanaliki nerkowe, mogą osłabiać działanie furosemidu, natomiast furosemid może zmniejszać wydalanie kanalikowe tych leków; w konsekwencji stężenie w surowicy furosemidu lub innych jednocześnie stosowanych leków może się zwiększać, nasilając ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, szczególnie w przypadku podawania dużych dawek leków.
• Wodzian chloralu
  Podawanie i.v. furosemidu 24 h przed podaniem wodzianu chloralu może prowadzić do wystąpienia zaczerwienienia twarzy, nadmiernego pocenia się, uczucia niepokoju, nudności, zwiększenia ciśnienia tętniczego i tachykardii; nie zaleca się jednoczesnego podawania furosemidu i wodzianu chloralu.
• Cyklosporyna
  W przypadku równoległego stosowania cyklosporyny i furosemidu może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem zapalenia stawów w przebiegu dny moczanowej.
• Pochodne kwasu fibrynowego
  Stężenie furosemidu oraz pochodnych kwasu fibrynowego (np. klofibrat i fenofibrat) w surowicy  może się zwiększyć podczas ich jednoczesnego podawania, w szczególności w przypadku hipoalbuminemii, np. w zespole nerczycowym; należy monitorować diurezę i objawy ze strony mięśni).
• Metformina
  Furosemid może zwiększać stężenie metforminy w surowicy, zaś metformina może zmniejszać stężenie furosemidu; u osób z niewydolnością nerek zwiększa się ryzyko wystąpienia kwasicy mleczanowej. Alkohol nasila działanie hipotensyjne furosemidu.
• Leki zwiotczające mięśnie szkieletowe
  Niewielkie dawki furosemidu (<0,1 mg/kg mc.) mogą nasilać blok przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, wywoływany przez leki zwiotczające mięśnie szkieletowe: kompetycyjne kuraropodobne (np. atrakurium i tubokuraryna) lub depolaryzujące (np. sukcynylocholina), natomiast duże dawki mogą osłabiać działanie leków zwiotczających; zmniejszenie stężenia potasu spowodowane przez leki moczopędne może nasilać działanie kompetycyjnych leków blokujących przewodnictwo nerwowo-mięśniowe.
• Teofilina
  W przypadku równoległego stosowania furosemidu z teofiliną, klirens teofiliny zmniejsza się o ok. 20%, co powoduje nasilenie działania teofiliny i zwiększenie ryzyka wystąpienia hipokaliemii.
• Aminy katecholowe
  Furosemid może osłabiać działanie amin katecholowych (epinefryna, norepinefryna).

Przechowywanie furosemidu

• Przechowywać w temperaturze pokojowej.
• Chronić przed wilgocią i światłem.
• Ampułki oraz fiolki należy przechowywać w zewnętrznym pudełku kartonowym w celu ochrony przed światłem.

FAQ – najczęściej zadawane pytania dotyczące furosemidu