(Rx) Leki przeciwbakteryjne
Czym są leki przeciwbakteryjne na receptę?
Doustne leki przeciwbakteryjne na receptę to leki stosowane w zakażeniach bakteryjnych. Są przepisywane wyłącznie przez lekarza ze względu na ich zakres działania, możliwe działania niepożądane, przeciwwskazania oraz ryzyko narastania oporności bakterii na określone substancje czynne. W zależności od rodzaju i dawki mogą działać:
- bakteriobójczo – eliminując bakterie,
- bakteriostatycznie – hamując ich namnażanie.
Rodzaje leków przeciwbakteryjnych dostępnych na receptę
Leki przeciwbakteryjne na receptę można podzielić na 4 podstawowe grupy, są to:
- antybiotyki, wśród których występują antybiotyki beta-laktamowe (penicyliny, np. amoksycylina lub cefalosporyny np. cefuroksym), makrolidy (azytromycyna, erytromycyna), linkozamidy (klindamycyna), tetracykliny (doksycyklina),
- chinolony i fluorochinolony, np. ciprofloksacyna, norfloksacyna, lewofloksacyna, moksyfloksacyna,
- sulfonamidy, np. sulfametoksazol w połączeniu z trimetoprimem,
- inne chemioterapeutyki, np. tinidazol, metronidazol.
W zależności od rodzaju drobnoustrojów, leki przeciwbakteryjne mogą być ukierunkowane na bakterie Gram-dodatnie lub Gram-ujemne, a także bakterie tlenowe bądź beztlenowe. Z tego względu wyróżnia się m.in. antybiotyki o szerokim spektrum działania, takie jak amoksycylina z kwasem klawulanowym czy cefalosporyny nowszych generacji. Warto również zaznaczyć, że niektóre leki przeciwbakteryjne wykazują aktywność wobec innych patogenów – przykładowo metronidazol i tinidazol są skuteczne także przeciwko pierwotniakom.
Wskazania do stosowania leków przeciwbakteryjnych na receptę
Leki przeciwbakteryjne są stosowane w różnych zakażeniach. Są używane w infekcjach:
- układu oddechowego, np. zapaleniu płuc, oskrzeli, zatok, gardła czy migdałków,
- układu moczowo-płciowego, np. zapaleniu pęcherza moczowego, nerek (np. odmiedniczkowe zapalenie nerek), prostaty, cewki moczowej, a także w leczeniu chorób wenerycznych, np. chlamydiozy, rzeżączki, kiły,
- układu pokarmowego, np. w zatruciach pokarmowych, takich jak biegunka bakteryjna, rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego,
- skóry i tkanek miękkich, np. w leczeniu trudno gojących się i nadkażonych ran pooperacyjnych, a także ropni, czyraków, owrzodzeń, trądziku pospolitego i trądziku różowatego,
- układu kostnego i stawów, np. w zapaleniu bakteryjnym stawów, zapaleniu szpiku kostnego,
- po zabiegach chirurgicznych powikłanych i stomatologicznych, np. ekstrakcji zęba, implantacji, ale również ropniu zęba.
Formy leków przeciwbakteryjnych na receptę
Leki przeciwbakteryjne na receptę występują w różnych formach farmaceutycznych, co pozwala dostosować sposób podania do wieku, masy ciała oraz wskazań medycznych, ponieważ wiele leków jest wskazanych do podania pozajelitowego, czyli parenteralnego w postaci zastrzyku.
Wśród dostępnych postaci wymienia się:
- leki przeciwbakteryjne na receptę w tabletkach lub kapsułkach dla młodzieży i dorosłych,
- leki przeciwbakteryjne na receptę w saszetkach z granulatem do sporządzenia roztworu doustnego (np. fosfomycyna stosowana jednorazowo na noc),
- leki przeciwbakteryjne na receptę w zawiesinie doustnej dla niemowląt,
- leki przeciwbakteryjne na receptę w syropie dla dzieci,
- leki przeciwbakteryjne na receptę w postaci proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań w fiolce.
Dla kogo przeznaczone są leki przeciwbakteryjne na receptę?
Leki przeciwbakteryjne na receptę są przeznaczone dla pacjentów, u których lekarz stwierdził zakażenie bakteryjne wymagające leczenia farmakologicznego – antybiotykoterapii lub terapii z użyciem innych leków przeciwbakteryjnych, np. fluorochinolonów. Dobór preparatu jest indywidualny i zależy m.in. od wieku, masy ciała, lokalizacji oraz rozległości zakażenia, a także chorób współistniejących i ryzyka działań niepożądanych.
Leki przeciwbakteryjne są stosowane w różnych grupach pacjentów:
- u dorosłych – zarówno w leczeniu ambulatoryjnym, jak i szpitalnym,
- u dzieci – z ograniczeniem stosowania niektórych grup leków (np. tetracyklin czy aminoglikozydów) ze względu na ryzyko ototoksyczności czy wpływu na rozwój kości,
- u kobiet w ciąży – tylko wybrane preparaty, ze względu na bezpieczeństwo płodu; najczęściej w zakażeniach dróg moczowych,
- u osób starszych – z uwzględnieniem funkcji wątroby i nerek oraz możliwych interakcji lekowych,
- u osób z alergią na antybiotyki – np. na penicyliny, gdzie konieczny jest dobór innego leku przeciwbakteryjnego.