(Rx) Leki przeciwtrądzikowe
Czy trądzik zawsze wymaga leczenia farmakologicznego?
Zależnie od nasilenia trądziku pospolitego terapia farmakologiczne może nie być konieczna. Jednak w jego ciężkich postaciach, a także zmianach o dużej powierzchni, wprowadza się leczenie miejscowe (kremy, żele), a przy jego nieskuteczności – leki doustne z pochodnymi witaminy A lub antybiotykiem. Preparaty przeciwtrądzikowe to jedne z częściej stosowanych leków dermatologicznych na receptę.
W łagodzeniu trądziku pospolitego u młodzieży i dorosłych wykorzystuje się również dermokosmetyki przeznaczone do pielęgnacji cery trądzikowej, skłonnej do wyprysków i zaskórników.
Rodzaje leków przeciwtrądzikowych dostępnych na receptę
Leki na trądzik obejmują substancje czynne zróżnicowane pod względem mechanizmu, jak i zakresu działania. Wymienia się tutaj:
- retinoidy – pochodne witaminy A do stosowania na skórę oraz doustnie, w tym retinol na trądzik,
- antybiotyki – stosowane miejscowo na skórę i doustnie,
- leki hormonalne – tabletki antykoncepcyjne na trądzik u kobiet i nastolatek.
Stosuje się również połączenia pochodnych witaminy A (retinoidów, np. tretynoiny, adapalenu) w połączeniu z
- antybiotykami, np. erytromycyną, klindamycyną,
- nadtlenkiem benzoilu.
Formy leków przeciwtrądzikowych na receptę
Preparaty na trądzik dostępne są przede wszystkim jako:
- doustne leki przeciwtrądzikowe na receptę w tabletkach z izotretynoiną,
- doustne leki przeciwtrądzikowe na receptę w tabletkach i kapsułkach z antybiotykami, np. z limecykliną,
- leki przeciwtrądzikowe na receptę w kremie i żelu z pochodnymi witaminy A, np. z adapalenem, tretinoiną, często w połączeniu z nadtlenkiem benzoilu i niektórymi antybiotykami,
- leki przeciwtrądzikowe na receptę w maści z antybiotykami, np. z erytromycyną i klindamycyną.
W przypadku trądziku hormonalnego stosowane są również doustne leki, takie jak tabletki antykoncepcyjne, które wywołują działanie antyandrogenne, co jest wykorzystywane nie tylko w trądziku, ale również w hirsutyzmie (nadmiernym owłosieniu kobiet).
Jak wybrać odpowiednią formę leku przeciwtrądzikowego na receptę?
Wybór leku przeciwtrądzikowego zależy m.in. od jego rodzaju, występowania zmian trądzikowych, wieku, a także preferencji pacjenta. W przypadku łagodnego trądziku stosuje się miejscowe leki przeciwtrądzikowe w postaci kremu, żelu, maści lub płynu na skórę, np. z retinoidami, antybiotykami i nadtlenkiem benzoilu. W przypadku ciężkiego trądziku, gdy zmiany występują nie tylko na twarzy, ale również plecach, ramionach czy dekolcie, wprowadza się leczenie ogólnoustrojowe. Stosuje się tutaj tabletki z antybiotykami, retinoidami, a gdy występuje podłoże hormonalne – tabletki antykoncepcyjne.
Na jaki trądzik przepisywane są leki na receptę?
Terapia przeciwtrądzikowa obejmuje nie tylko trądzik kojarzony z tłustą cerą i charakterystycznymi wypryskami. W dermatologii wykorzystuje się np. preparaty na trądzik różowaty, który ma inne podłoże niż młodzieńczy.
Zależnie od podłoża, objawów i etiologii trądziku, w leczeniu stosowane są następujące preparaty przeciwtrądzikowe :
- leki na trądzik aktywny na receptę, któremu towarzyszą wykwity, krosty, cysty i twarde guzki pod skórą,,
- leki na trądzik grzybiczy na receptę wywołany nie przez bakterie a drożdżaki,
- leki na trądzik neuropatyczny na receptę, gdzie u pacjenta występuje nawykowe lub kompulsywne rozdrapywanie, wyciskanie i drapanie zmian,
- leki na trądzik grudkowy na receptę, któremu towarzyszą podskórne zmiany w strefie T,
- leki na trądzik zaskórnikowy na receptę występujący często w okresie dojrzewania i związany z nadmierną produkcją sebum,
- leki na trądzik hormonalny na receptę, który może mieć podłoże androgenowe lub estrogenowe.
Dlaczego niektóre leki na trądzik są dostępne tylko na receptę?
Wiele leków przeciwtrądzikowych jest dostępnych wyłącznie na receptę, co wynika z ich profilu i zakresu działania. Dodatkowo trądzik jest schorzeniem trudnym w leczeniu, ponieważ jego podłoże nie jest zawsze oczywiste. W ramach leczenia wykorzystuje się preparaty z różnych grup, które mogą wpływać niekorzystnie na:
- profil lipidowy (podwyższać cholesterol),
- florę bakteryjną jelit (zaburzać jej równowagę),
- bakterie współodpowiedzialne za trądzik, które mogą nabywać oporność na niektóre antybiotyki,
- wywoływać istotne przesuszenie oczu, skóry i błon śluzowych, szczególnie przy stosowaniu doustnych retinoidów, co wymaga stosowania emolientów,
- rozwijający się płód – retinoidy mają działanie teratogenne, dlatego podstawą ich stosowania jest stosowane metod antykoncepcji,
- poziom hormonów płciowych, jeśli tabletki antykoncepcyjne na trądzik są stosowane niezgodnie z zaleceniami lekarza.
Jakie leki na trądzik na receptę są najczęściej przepisywane?
Wśród najczęściej przepisywanych leków na trądzik należą:
- doustne retinoidy, np. izotretinoina w kapsułkach w dawce 10 lub 20 mg w umiarkowanym lub ciężkim trądziku,
- retinoidy miejscowe, np. adapalen w kremie lub żelu, opcjonalnie łączony z nadtlenkiem benzoilu, których nie należy stosować w okolicy oczu,
- miejscowe antybiotyki, np. z klindamycyną stosowane w stanach zaostrzeń i punktowo na skórę,
- doustne antybiotyki w kapsułkach lub tabletkach, np. limecyklina w dawce 150 lub 300 mg.
Rzadziej przepisywane leki to np. tabletki antykoncepcyjne u kobiet w trądzikiem hormonalnym, a także niektóre antybiotyki do miejscowego stosowania z erytromycyną.
Jak długo trwa leczenie trądziku lekami na receptę?
Czas leczenia trądziku zależy od rodzaju preparatu, nasilenia zmian i reakcji skóry na terapię, a także występujących w trakcie terapii innych skutków ubocznych. Dla przykładu:
- efekt przy lekach miejscowych z retinoidami czy antybiotykami może być widoczny po kilku tygodniach regularnego stosowania, a leczenie nie trwa zwykle dłużej niż kilka miesięcy,
- antybiotyki doustne stosuje się zwykle maksymalnie 3-4 miesiące ze względu na ryzyko wzrostu oporności bakterii, np. na limecyklinę,
- doustne retinoidy stosuje się zwykle kilka miesięcy (8-12 miesięcy), w trakcie których należy regularnie wykonywać lipidogram,
- tabletki antykoncepcyjne na trądzik – pierwsze efekty mogą pojawić się po 2-3 opakowaniach, pełna ocena skuteczności jest możliwa po 3-6 miesiącach stosowania.
Kontynuacja terapii, jej modyfikacja lub całkowita zmiana jest ustalana przez lekarza dermatologa.
Dla kogo przeznaczone są leki na trądzik na receptę?
Leki przeciwtrądzikowe na receptę stosuje się u pacjentów, u których trądzik ma łagodne umiarkowane lub ciężkie nasilenie, a także nie reaguje na leczenie dostępne bez recepty lub powoduje blizny potrądzikowe.
Leki na trądzik na receptę dla dorosłych
Trądzik u dorosłych często przybiera postać zmian zapalnych zlokalizowanych w dolnej części twarzy (broda, żuchwa, okolice ust). Może mieć podłoże hormonalne lub przewlekłe i być trudniejszy w leczeniu. W terapii stosuje się m.in.:
- retinoidy miejscowe (np. adapalen, tretynoina),
- leki złożone (np. adapalen lub klindamycyna z nadtlenkiem benzoilu),
- doustną izotretynoinę w przypadku umiarkowanych lub ciężkich zmian,
- tabletki antykoncepcyjne o działaniu antyandrogennym u kobiet.
Leki na trądzik na receptę dla młodzieży
Trądzik młodzieńczy jest związany zwykle z nadmierną aktywnością gruczołów łojowych, co wynika z typowej aktywności hormonów w okresie dojrzewania. W jego łagodzeniu stosuje się:
- żele z retinoidami w niższym stężeniu niż u dorosłych,
- preparaty na skórę z antybiotykami w stanach zaostrzeń,
- doustne retinoidy w mniejszych dawkach.