Uporczywy świąd starczy u seniorów - jak z nim skutecznie walczyć?

Świąd definiowany jest jako nieprzyjemna dolegliwość, która zmusza do drapania. Jeśli trwa krócej niż 6 tyg., zostaje potraktowany jako ostry, a jeśli dłużej -  jako przewlekły. Może być uogólniony lub ograniczony. Towarzyszy w przebiegu wielu chorób skóry i schorzeń ogólnoustrojowych. Złożona patogeneza świądu starczego powoduje, że ustalenie jego przyczyny staje się ogromnym wyzwaniem.

Co to jest świąd starczy? Jakie są jego objawy?

Świąd starczy występuje u osób po 60. roku życia. Częściej zmagają się z nim seniorzy niż seniorki. Przypuszcza się, że może mieć to związek z lepszym nawilżeniem skóry i regularnym stosowaniem emolientów od wczesnych, młodzieńczych lat właśnie przez kobiety. Dolegliwość wygląda nieestetycznie i jest oporna na leczenie.

Gdy tylko na skórze zaczyna uwidaczniać się świąd starczy, objawy w postaci zaczerwienień bolą, pieką i swędzą. Przewlekłe drapanie prowadzi do grudek, strupów czy wykwitów, często mylnie branych za pierwotne zmiany skórne. Jeśli terapia ma być skuteczna i szybka, należy niezwłocznie skonsultować się ze specjalistą, który ustali przyczynę swędzenia i dobierze odpowiednie emulsje do ciała lub balsamy nawilżające.

Przyczyny powstawania świądu starczego

Co stoi za nadmiernym swędzeniem? Otóż w skórze człowieka znajdują się zakończenia włókien nerwowych. Gdy dochodzi do ich podrażnienia, skóra zaczyna swędzieć, a niekiedy nawet boleć. Świąd wywołują różne bodźce: chemiczne, elektryczne, termiczne, mechaniczne. Seniorzy mają znacznie większe predyspozycje do swędzenia skóry ze względu na zanik naskórka i skóry właściwej związany z utratą kolagenu, uwodnienia i zwyrodnieniem sieci włókien elastycznych.

Dodatkowo wraz z wiekiem mechanizmy chroniące skórę przed działaniem czynników zewnętrznych ulegają osłabieniu. Dochodzą choroby współistniejące, ograniczona ruchliwość, stałe przyjmowanie leków. Wszystkie te elementy zwiększają podatność osób starszych na pojawianie się swędzenia. Dlatego gdy tylko wystąpią pierwsze objawy świądu starczego, należy niezwłocznie udać się do lekarza.

Sprawdź też, jak usunąć plamy starcze na dłoniach. 

Rodzaje świądu starczego

Jak już wspomnieliśmy, świąd starczy możemy podzielić na ostry i przewlekły. Do tej klasyfikacji należy dodać także obszar ciała, który został zaatakowany. Swędzenie skóry u osób starszych może mieć charakter uogólniony lub miejscowy.

Do głównych przyczyn świądu uogólnionego zaliczamy:

• Niektóre choroby zakaźne skóry,
• Wysypki alergiczne obejmujące całe ciało,
• Choroby związane z zaburzeniem metabolizmu (np. cukrzyca),
• Obecność pasożytów (świerzbowiec ludzki, pluskwa, wszy).

Za świąd miejscowy mogą odpowiadać:

• Alergie (liszaj, pokrzywka),
• Choroby pasożytnicze skóry i ogólne,
• Łojotokowe choroby skóry (sprawdź szampony na łojotokowe zapalenie skóry).

Ze względu na przebieg starczy świąd skóry, dzieli się na napadowy lub stały. Ten pierwszy, zwykle znacznie mniej przyjemny, choć trwa stosunkowo krótko, nie daje o sobie zapomnieć. Swędzenie jest ostre, trzeba zwracać szczególną uwagę, by podczas drapania nie doprowadzić do powstania ran. Drugi dokucza znacznie mniej, chociaż jego wyleczenie często zajmuje więcej czasu.

Sprawdź, jak leczyć niegojące się rany u osób starszych.

Profilaktyka przeciwświądowa

Aby świąd starczy skóry nie wystąpił, ważna jest profilaktyka. Bez względu na to, co jest przyczyną tej nieprzyjemnej dolegliwości,  typowa dla seniorów nadmierna suchość skóry tylko nasila problem. Dlatego, aby mu zapobiec, należy dbać o regularne nawilżenie. W tym celu zaleca się stosowanie emolientu dwa razy dziennie. Najbardziej skuteczne będą produkty zawierające 5-10% mocznika lub umożliwiające regenerację warstwy lipidowej naskórka. Warto wypróbować kilka i wybrać ten, który sprawdzi się najlepiej do danego typu skóry. Oto propozycje:

• CeraVe, balsam nawilżający do twarzy i ciała z ceramidami – do suchej i bardzo suchej skóry twarzy i ciała,
• Linoderm Omega - krem natłuszczający do skóry suchej, atopowej i skłonnej do alergii,
• Alantan dermoline - krem ochronny półtłusty z witaminami A+E, stanowi ochronę przed negatywnym działaniem czynników zewnętrznych odpowiedzialnych za podrażnienia zakończeń włókien nerwowych,
• Physiogel Łagodzenie i Ulga - krem do twarzy, który zmniejsza podrażnienie i przynosi uczucie ulgi,
• Eloderm - krem aktywny do skóry suchej, atopowej i nadwrażliwej na czynniki zewnętrzne,
• SVR Cicavit Baume - krem kojąco-regenerujący do uszkodzonej skóry.

Jak leczyć świąd u osób starszych?

Gdy wystąpi świąd starczy, leczenie trzeba wdrożyć jak najszybciej. W tym celu należy udać się do dermatologa, który przeprowadzi wywiad z pacjentem i wykona badanie fizykalne. Niekiedy konieczne okazują się dodatkowe badania krwi, RTG płuc czy badania biochemiczne wątroby i nerek. Po określeniu, jaki charakter ma dolegliwość (ogólnoustrojowy/ograniczony oraz silny/umiarkowany) i ustaleniu jej przyczyn, specjalista zdecyduje, jak leczyć świąd starczy. Skuteczna terapia polega na eliminacji czynników powodujących powstanie świądu i wdrożeniu leczenia objawowego (stosuje się preparaty antyhistaminowe, leki na problemy skórne łagodzące swędzenie). W kuracji doskonale sprawdzają się również emolienty, które przynoszą ulgę i wspomagają regenerację skóry.

Jeśli lekarz podejrzewa, że swędzenie skóry u osoby starszej może być spowodowane reakcją alergiczną, trzeba będzie przeprowadzić testy alergiczne, a z otoczenia pacjenta usunąć  czynniki uczulające.

Jakie powikłania niesie ze sobą świąd u seniorów?

Skóra osób borykających się z tą dolegliwością nie wygląda estetycznie. Jednak świąd skóry starczy może prowadzić do wielu powikłań. Uporczywe drapanie po pewnym czasie po prostu boli. Pojawiają się rany, przeczosy, aż wreszcie również blizny i przebarwienia. Naskórek nadmiernie się nawarstwia, a rany stanowią doskonałą pożywkę dla mikroorganizmów, które są przyczyną infekcji i stanów zapalnych.

Sprawdź ranking maści na blizny.

Jak radzić sobie ze starczym świądem? Podsumowanie

Seniorzy często zmagają się ze świądem, który może być skutkiem chorób neurologicznych lub ogólnoustrojowych. Współistnienie kilku schorzeń i związane z nim przyjmowanie leków utrudnia diagnozę. Terapia często jest złożona i trwa długo, a spadek uwodnienia skóry nie ułatwia leczenia. Dlatego tak ważna jest profilaktyka i regularne nawilżanie ciała. Dobrze dobrane emolienty wspomogą ochronę przed nieprzyjemną dolegliwością. W przypadku bardzo silnego patogenu sprawią, że walka z nim będzie krótsza i mniej uporczywa. Biorąc pod uwagę złożoność świądu starczego, należy raz jeszcze podkreślić, że już przy wystąpieniu pierwszych objawów konieczna jest konsultacja z dermatologiem.

Źródła:

1. Reicha A., Ständerb S., Szepietowskia J.C. Psychodermatologia i świąd. Wrocław, Dermatologia po Dyplomie 3(4): 39-50. 2012
2. Szepietowski J, Reich A. Pruritus: pathomechanism, clinics, treatment. Poznan: Termedia Publishing House; 2010.
3. Wąsik F, Szepietowski J, Szepietowski T, Weyde W. Relief of uraemic pruritus after balneological therapy with a bath oil containing polidocanol (Balneum Hermal Plus). An open clinical study. J Dermatol Treat 1996; 7: 231-3.
4. Freitag G, Hoppner T. Results of a postmarketing drug monitoring survey with a polidocanol-urea preparation for dry, itching skin. Current Med Res Opin 1997; 13:529-37.