Empagliflozyna

Mechanizm działania empagliflozyny

Empagliflozyna selektywnie hamuje kotransporter sodowo-glukozowy typu 2 (SGLT2), który znajduje się głównie w kanalikach bliższych nerek i odpowiada za większość zwrotnego wchłaniania glukozy z przesączu kłębuszkowego. Zablokowanie tego transportera zmniejsza reabsorpcję glukozy i sodu, zwiększając ich wydalanie z moczem. W efekcie zmniejsza się stężenie glukozy we krwi, a zwiększone wydalanie glukozy powoduje również utratę części kalorii i wody. Działanie na gospodarkę sodową i objętość płynów jest jednym z elementów odpowiedzialnych za korzystny wpływ inhibitorów SGLT2 na serce i nerki.

Wskazania do stosowania empagliflozyny

Empagliflozyna jest stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2 u dorosłych oraz dzieci i młodzieży od 10. roku życia, jako uzupełnienie diety i aktywności fizycznej. Może być stosowana w monoterapii, gdy metformina nie jest odpowiednia z powodu nietolerancji, lub w skojarzeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi.

U dorosłych empagliflozyna jest również wskazana w leczeniu objawowej przewlekłej niewydolności serca oraz przewlekłej choroby nerek, niezależnie od występowania cukrzycy typu 2. 

Empagliflozyna w leczeniu cukrzycy typu 2

Empagliflozyna jest stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2 jako uzupełnienie odpowiedniej diety i aktywności fizycznej. Może być stosowana w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami przeciwcukrzycowymi.

Lek zmniejsza stężenie glukozy we krwi poprzez zwiększenie jej wydalania z moczem. W badaniach klinicznych stosowanie empagliflozyny prowadziło do zmniejszenia stężenia HbA1c zarówno w monoterapii, jak i w leczeniu skojarzonym.

U pacjentów z cukrzycą typu 2 i wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym empagliflozyna może również zmniejszać ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych. Może również powodować niewielkie zmniejszenie masy ciała i ciśnienia tętniczego. Jej działanie nie ogranicza się więc wyłącznie do obniżania stężenia glukozy we krwi, jednak podstawowym celem stosowania leku w tym wskazaniu pozostaje poprawa kontroli cukrzycy typu 2.

Zastosowanie empagliflozyny w niewydolności serca

Empagliflozyna jest stosowana u dorosłych z objawową przewlekłą niewydolnością serca, niezależnie od występowania cukrzycy typu 2. Leczenie zmniejsza ryzyko hospitalizacji z powodu niewydolności serca oraz zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych. Korzystny wpływ na niewydolność serca jest związany z działaniem SGLT2, a nie wyłącznie z obniżaniem stężenia glukozy.

Zastosowanie empagliflozyny w przewlekłej chorobie nerek

Empagliflozyna jest wskazana w leczeniu przewlekłej choroby nerek u dorosłych. Jej stosowanie może spowalniać pogorszenie czynności nerek oraz zmniejszać ryzyko wystąpienia niektórych poważnych zdarzeń nerkowych i sercowo-naczyniowych. Korzyści obserwuje się również u części pacjentów bez cukrzycy typu 2.

Dawkowanie empagliflozyny

W leczeniu cukrzycy typu 2 zalecana dawka początkowa wynosi 10 mg raz na dobę. U pacjentów dobrze tolerujących dawkę 10 mg i wymagających dokładniejszej kontroli glikemii dawkę można zwiększyć do 25 mg raz na dobę. Zwiększenie dawki do 25 mg wymaga dodatkowo eGFR ≥60 ml/min/1,73m².  Maksymalna dawka dobowa wynosi 25 mg. 

W leczeniu przewlekłej niewydolności serca oraz przewlekłej choroby nerek stosuje się dawkę 10 mg raz na dobę. 

U dzieci i młodzieży od 10 roku życia z cukrzycą typu 2 zalecana dawka początkowa wynosi 10 mg raz na dobę. 

Empagliflozynę można przyjmować niezależnie od posiłków. W przypadku pominięcia dawki należy przyjąć ją po przypomnieniu sobie, jednak nie należy stosować dawki podwójnej tego samego dnia.

Farmakokinetyka empagliflozyny

Empagliflozyna jest szybko wchłaniana po podaniu doustnym, a maksymalne stężenie w osoczu osiąga po około 1,5 godziny. Jej biodostępność wynosi około 78%, a pokarm nie wywiera istotnego klinicznie wpływu na wchłanianie leku. Około 86% empagliflozyny wiąże się z białkami osocza.

Empagliflozyna jest metabolizowana głównie w procesie glukuronidacji, z udziałem enzymów UGT2B7, UGT1A3, UGT1A8 i UGT1A9. Nie powstają istotne ilości aktywnych metabolitów w osoczu. Okres półtrwania empagliflozyny wynosi około 12-13 godzin, co umożliwia stosowanie leku raz na dobę. Około 54,4% podanej dawki jest wydalane z moczem, a 41,2% z kałem.

Przeciwwskazania do stosowania empagliflozyny

Do najważniejszych przeciwwskazań do stosowania empagliflozyny należy nadwrażliwość na empagliflozynę lub którykolwiek składnik preparatu.

Środki ostrożności przy stosowaniu empagliflozyny

Podczas stosowania empagliflozyny należy zwrócić uwagę na ryzyko odwodnienia i niedociśnienia, szczególnie u osób w podeszłym wieku, z zaburzeniami czynności nerek oraz przyjmujących leki moczopędne.

Lek może powodować przejściowe zmiany czynności nerek, dlatego u pacjentów z zaburzeniami ich funkcji zaleca się kontrolowanie eGFR i stężenia kreatyniny.

Istotnym, choć rzadkim powikłaniem jest kwasica ketonowa, której ryzyko zwiększa m.in. odwodnienie, głodzenie, ciężka choroba, zabieg chirurgiczny, nadmierne spożycie alkoholu oraz zmniejszenie dawki insuliny. W razie podejrzenia kwasicy należy przerwać stosowanie leku i pilnie skontaktować się z lekarzem.

Podczas leczenia mogą częściej występować zakażenia dróg moczowych i zakażenia grzybicze narządów płciowych. Bardzo rzadko może dojść do zgorzeli Fourniera - pojawienie się bólu, obrzęku lub zaczerwienienia w okolicy krocza, szczególnie z gorączką, wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.

Interakcje empagliflozyny z innymi lekami

Empagliflozyna może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami, przede wszystkim wpływającymi na gospodarkę wodną i stężenie glukozy we krwi.

• Diuretyki pętlowe i tiazydowe, m.in. furosemid, torasemid, hydrochlorotiazyd, indapamid – mogą nasilać działanie moczopędne empagliflozyny i zwiększać ryzyko odwodnienia oraz niedociśnienia tętniczego. 
• Insulina oraz pochodne sulfonylomocznika, m.in. glimepiryd, gliklazyd, glipizyd i glibenklamid - zwiększają ryzyko hipoglikemii. 
• Probenecyd - zwiększa stężenie empagliflozyny we krwi, jednak obserwowane zmiany nie są uznawane za klinicznie istotne i zwykle nie wymagają modyfikacji dawki. 
• Gemfibrozyl - może zwiększać ekspozycję na empagliflozynę, jednak zmiana ta nie jest uznawana za klinicznie istotną i nie wymaga zazwyczaj dostosowania dawki. 
• Ryfampicyna i fenytoina - mogą potencjalnie zmniejszać skuteczność empagliflozyny. Jednoczesne stosowanie nie jest zalecane.

Empagliflozyna u dzieci i osób starszych

Empagliflozyna może być stosowana u dzieci i młodzieży od 10 roku życia w leczeniu cukrzycy typu 2. W tej grupie zalecana dawka wynosi 10 mg raz na dobę, a możliwość zwiększenia dawki zależy od konkretnego produktu i wskazania.

U osób starszych empagliflozyna może być stosowana, jednak należy zachować większą ostrożność ze względu na częstsze występowanie zaburzeń czynności nerek oraz większe ryzyko odwodnienia i niedociśnienia.

Stosowanie empagliflozyny w ciąży i podczas karmienia piersią

Stosowanie empagliflozyny w ciąży nie jest zalecane ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa oraz potencjalne ryzyko dla rozwijających się nerek płodu. 

Empagliflozyna nie jest zalecana podczas karmienia piersią. Nie wiadomo, czy przenika do mleka kobiecego, a ze względu na potencjalne działanie na rozwijające się nerki niemowlęcia należy rozważyć inne leczenie.

Przedawkowanie empagliflozyny

W przypadku przedawkowania empagliflozyny mogą wystąpić nasilone działania związane z jej działaniem farmakologicznym, przede wszystkim zwiększone wydalanie glukozy i moczu oraz zaburzenia gospodarki płynów. W przypadku przyjęcia większej niż zalecona dawki należy skontaktować się z lekarzem lub ośrodkiem pomocy medycznej. Leczenie przedawkowania jest objawowe i wspomagające.

Empagliflozyna a odchudzanie

Empagliflozyna może powodować niewielkie zmniejszenie masy ciała, ponieważ zwiększa wydalanie glukozy z moczem, a wraz z nią dochodzi do utraty części energii. Nie jest jednak lekiem zarejestrowanym wyłącznie do leczenia otyłości i nie powinna być stosowana samodzielnie w celu odchudzania.

Empagliflozyna a metformina

Empagliflozyna może być stosowana jednocześnie z metforminą w leczeniu cukrzycy typu 2. Połączenie tych leków pozwala wykorzystać różne mechanizmy działania i jest stosowane u pacjentów, u których sama metformina nie zapewnia odpowiedniej kontroli glikemii. Dostępne są również preparaty złożone zawierające empagliflozynę i metforminę, np. Synjardy.

Empagliflozyna a inne leki przeciwcukrzycowe

Empagliflozyna może być łączona z innymi lekami przeciwcukrzycowymi, w tym z metforminą, insuliną i pochodnymi sulfonylomocznika. W przypadku jednoczesnego stosowania z insuliną lub lekami zwiększającymi jej wydzielanie może być konieczne zmniejszenie ich dawki ze względu na zwiększone ryzyko hipoglikemii.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania dotyczące empagliflozyny

Źródła:

1. EMA – EPAR Jardiance (empagliflozin) https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/jardiance
2. ChPL Jardiance (PDF, EN) https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/jardiance-epar-product-information_en.pdf
3. Fitchett D i in. (2016), Eur Heart J 37(19):1526-1534 (EMPA-REG OUTCOME) https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26819227/
4. Solomon J i in. (2023), Pharmacol Ther 242:108330 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36513134/
5. Colbert GB i in. (2023), Ther Clin Risk Manag 19:133-142 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36756278/