Hemaglutynina (HA), Haemagglutininum - dawkowanie, działanie, ulotka, skutki uboczne

Rola hemaglutyniny w procesie zakażenia

Hemaglutynina umożliwia wirusowi grypy przyłączenie się do komórek gospodarza. Białko to wiąże się z receptorami zawierającymi kwas sjalowy, obecnymi na powierzchni komórek nabłonka dróg oddechowych. Interakcja ta umożliwia przyłączenie wirusa do komórki i jest pierwszym etapem zakażenia. Po wniknięciu wirusa do komórki, w kwaśnym środowisku endosomu dochodzi do zmiany struktury hemaglutyniny. Umożliwia to fuzję osłonki wirusowej z błoną endosomu i uwolnienie materiału genetycznego wirusa do wnętrza komórki. Następnie wirus wykorzystuje mechanizmy komórki gospodarza do namnażania się.

Dlaczego hemaglutynina jest celem szczepionki

Hemaglutynina jest jednym z najważniejszych antygenów wykorzystywanych w szczepionkach przeciw grypie. Po szczepieniu układ odpornościowy rozpoznaje antygeny HA i uruchamia swoistą odpowiedź immunologiczną, w tym produkcję przeciwciał skierowanych przeciwko hemaglutyninie.

Powstałe przeciwciała mogą rozpoznawać wirusa podczas późniejszego kontaktu z organizmem i ograniczać jego zdolność do zakażania komórek. Wytworzenie przeciwciał przeciwko hemaglutyninie jest jednym z głównych mechanizmów ochrony uzyskiwanej po szczepieniu przeciw grypie.

Hemaglutynina a przeciwciała neutralizujące

Wśród przeciwciał skierowanych przeciwko hemaglutyninie znajdują się przeciwciała neutralizujące, które mogą ograniczać zakażenie poprzez wiązanie się z określonymi epitopami tego białka. Szczególne znaczenie mają przeciwciała rozpoznające miejsce wiązania receptora (receptor binding site, RBS), znajdujące się w obrębie głowy hemaglutyniny. Region ten odpowiada za przyłączanie wirusa do receptorów zawierających kwas sjalowy na powierzchni komórek gospodarza.

Związanie przeciwciała z miejscem wiązania receptora może zablokować interakcję hemaglutyniny z receptorem komórkowym, ograniczając przyłączenie wirusa do komórki i utrudniając rozpoczęcie zakażenia. Neutralizacja wirusa przez przeciwciała skierowane przeciwko hemaglutyninie jest jednym z ważnych mechanizmów odporności humoralnej powstającej po szczepieniu przeciw grypie.

Hemaglutynina w szczepionce przeciw grypie

Szczepionki przeciw grypie zawierają określoną ilość hemaglutyniny odpowiadającej poszczególnym komponentom wirusowym uwzględnionym w preparacie. Zawartość antygenu podaje się w mikrogramach (µg) na jeden komponent wirusowy w jednej dawce szczepionki.

W standardowych szczepionkach przeciw grypie zawartość hemaglutyniny wynosi zazwyczaj 15 µg na jeden komponent wirusowy. W szczepionkach wysokodawkowych, przeznaczonych dla określonych grup pacjentów, ilość HA może być większa. Przykładowo preparaty wysokodawkowe zawierają 60 µg hemaglutyniny na jeden komponent wirusowy. Dokładna zawartość antygenu zależy od konkretnego preparatu i jego charakterystyki produktu leczniczego.

Ilość hemaglutyniny jest dobierana w taki sposób, aby wywołać odpowiednią odpowiedź immunologiczną. W zależności od rodzaju szczepionki i grupy wiekowej dawka antygenu może być różna. U osób starszych stosuje się również szczepionki wysokodawkowe lub preparaty z adiuwantem, które mają na celu zwiększenie odpowiedzi immunologicznej.

Dla kogo przeznaczone są szczepionki zawierające hemaglutyninę?

Szczepionki zawierające hemaglutyninę są przeznaczone dla osób, dla których szczepienie przeciw grypie jest zalecane, zgodnie z wiekiem, stanem zdrowia i charakterystyką konkretnego preparatu.

Szczepienie przeciw grypie jest szczególnie istotne dla osób, u których ryzyko ciężkiego przebiegu grypy i jej powikłań jest zwiększone. Dotyczy to między innymi osób starszych, kobiet w ciąży, osób z chorobami przewlekłymi oraz dzieci. Szczepienie jest również zalecane osobom, które mogą mieć częsty kontakt z wirusem grypy lub przekazywać zakażenie osobom szczególnie narażonym na jego ciężki przebieg.   

Jak długo utrzymuje się ochrona po szczepieniu przeciw grypie?

Ochrona uzyskana po szczepieniu przeciw grypie rozwija się w ciągu około 2 tygodni od podania szczepionki. Jej trwałość może różnić się w zależności od wieku, stanu zdrowia oraz właściwości krążących wirusów grypy. Z czasem poziom przeciwciał może się zmniejszać, a wirusy grypy podlegają zmianom antygenowym, które mogą wpływać na skuteczność wcześniej wytworzonej odpowiedzi immunologicznej.

Z tego względu szczepienie przeciw grypie jest zalecane co sezon. Skład szczepionek jest regularnie aktualizowany, aby odpowiadał wirusom przewidywanym do krążenia w nadchodzącym sezonie epidemicznym.

Bezpieczeństwo i najczęstsze działania niepożądane

Hemaglutynina zawarta w szczepionkach przeciw grypie jest składnikiem antygenowym, który nie jest zdolny do samodzielnego namnażania się ani wywołania grypy. Szczepionki przeciw grypie podlegają badaniom klinicznym oraz stałemu monitorowaniu bezpieczeństwa po wprowadzeniu do obrotu.

Najczęściej występujące działania niepożądane po szczepieniu mają łagodny i przemijający charakter. Należą do nich przede wszystkim ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wstrzyknięcia. Mogą również wystąpić objawy ogólne, takie jak ból głowy, bóle mięśni, zmęczenie lub podwyższona temperatura ciała. Zazwyczaj ustępują one samoistnie w ciągu kilku dni.

Profil bezpieczeństwa może różnić się w zależności od rodzaju szczepionki, jej składu oraz wieku osoby szczepionej. Poważne działania niepożądane występują rzadko. Jak w przypadku każdego produktu leczniczego, po szczepieniu może wystąpić reakcja alergiczna, w tym bardzo rzadka reakcja anafilaktyczna.

FAQ

Źródła:

1. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB. Materiały dotyczące szczepień przeciw grypie i profilaktyki grypy w Polsce. NIZP PZH – PIB – Szczepienia przeciw grypie 
2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Understanding Influenza Viruses. CDC – Understanding Influenza Viruses 
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Types of Influenza Viruses. CDC – Types of Influenza Viruses 
4. Szczepionka przeciw grypie Wirus grypy – Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB
5. Types of Influenza Viruses https://www.cdc.gov/flu/about/viruses-types.html
6. Piraci na powierzchni błon komórkowych. Jak atakują wirusy grypy https://serwisnaukowy.uw.edu.pl/piraci-na-powierzchni-blon-komorkowych-jak-atakuja-wirusy-grypy/
7. Influenza Hemagglutinin Structures and Antibody Recognition; Nicholas C Wu 1, Ian A Wilson
8. Receptor Binding and Membrane Fusion in Virus Entry: The Influenza Hemagglutinin; John J. Skehel and Don C. Wiley