Siarczan hydroksychlorochiny, Hydroxychloroquini sulfas - dawkowanie, działanie, ulotka, skutki uboczne

Mechanizm działania hydroksychlorochiny siarczanu

Mechanizm działania hydroksychlorochiny polega na wpływie na lizosomy, endosomy i szlaki sygnałowe komórek układu odpornościowego. 

Hydroksychlorochina gromadzi się w lizosomach i endosomach, podwyższając ich pH oraz wpływając na przetwarzanie i prezentację antygenów. Hamuje również aktywację receptorów TLR7 i TLR9, ograniczając produkcję interferonów typu I i innych cytokin prozapalnych, co zmniejsza nadmierną aktywność odpowiedzi immunologicznej.

Działanie przeciwmalaryczne polega na zaburzeniu detoksykacji hemu przez Plasmodium. Hydroksychlorochina hamuje powstawanie hemozoiny, powodując gromadzenie toksycznych produktów rozpadu hemoglobiny i uszkodzenie pasożyta.

Wskazania do stosowania hydroksychlorochiny

Hydroksychlorochina jest stosowana w leczeniu chorób reumatycznych a także w profilaktyce i leczeniu malarii wywołanej przez wrażliwe na lek szczepy Plasmodium. 

Do wskazań należą:

• profilaktykę i leczenie malarii, 
• Reumatoidalne Zapalenie Stawów, 
• fotodermatozy, 
• toczeń rumieniowaty układowy i krążkowy, 

a u dzieci i młodzieży:

• młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów w skojarzeniu z innymi terapiami, 
• toczeń układowy i krążkowy

Hydroksychlorochina w leczeniu chorób reumatycznych i autoimmunologicznych

Hydroksychlorochina jest lekiem modyfikującym przebieg choroby (DMARD) stosowanym w reumatoidalnym zapaleniu stawów oraz w toczniu rumieniowatym układowym i krążkowym. Wykazuje działanie immunomodulujące i przeciwzapalne, zmniejszając aktywność choroby. W młodzieńczym idiopatycznym zapaleniu stawów może być stosowana w wybranych postaciach choroby.

Efekt terapeutyczny rozwija się stopniowo – pojawia się po kilku tygodniach, a pełne działanie po kilku miesiącach. Leczenie może być długotrwałe, wymaga jednak monitorowania bezpieczeństwa, zwłaszcza narządu wzroku ze względu na ryzyko toksycznego uszkodzenia siatkówki.

Zastosowanie hydroksychlorochiny w malarii

Hydroksychlorochina to klasyczny lek o działaniu przeciwmalarycznym, który od dziesięcioleci znajduje zastosowanie w profilaktyce i leczeniu tej choroby.

• Leczenie ostrych napadów malarii - jest skuteczna w zwalczaniu postaci pierwotniaków z rodzaju Plasmodium (głównie Plasmodium vivax, Plasmodium ovale, Plasmodium malariae oraz wrażliwych szczepów Plasmodium falciparum) znajdujących się we krwi. Działa niszcząco na formy bezpłciowe pasożyta, przerywając cykl jego rozwoju i łagodząc objawy infekcji.
• Bywa stosowana w celach profilaktycznych u podróżnych udających się w rejony endemicznego występowania malarii, choć ze względu na narastającą oporność niektórych pasożytów (szczególnie Plasmodium falciparum) obecnie w wielu regionach świata ustąpiła miejsca innym lekom.
• Nie jest skuteczna wobec form utajonych (hipnozoitów) pasożyta Plasmodium vivax i Plasmodium ovale w wątrobie, dlatego w celu zapobiegania nawrotom konieczne jest jednoczesne zastosowanie innych leków (np. prymachiny).

Dawkowanie hydroksychlorochiny

Dawkowanie zależy od wskazania, wieku i masy ciała pacjenta. Lek stosuje się doustnie podczas posiłku.

• Profilaktyka malarii u dorosłych: 400 mg raz w tygodniu, zawsze tego samego dnia. Profilaktykę rozpoczyna się tydzień przed przybyciem na obszar zagrożony malarią i kontynuuje przez 4 tygodnie po jego opuszczeniu.
• Leczenie napadu malarii u dorosłych: początkowo 800 mg, po 6-8 godzinach 400 mg, następnie 400 mg na dobę przez kolejne 2 dni, przez 3 dni u osób z masą ciała powyżej 60kg.
• Reumatoidalne zapalenie stawów u dorosłych: początkowo 400-600 mg na dobę. Dawkę podtrzymującą można zmniejszyć do 200-400 mg na dobę. 
• Toczeń rumieniowaty układowy i krążkowy u dorosłych: zwykle 200-400 mg na dobę, w jednej lub dwóch dawkach podzielonych na dobę.
• Dzieci i młodzież: Należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę, która nie powinna przekraczać 6,5 mg/kg masy ciała na dobę. Tabletka 200 mg nie jest odpowiednia do stosowania u dzieci o masie ciała mniejszej niż 31 kg.
• Fotodermatozy: u dorosłych stosuje się zwykle 200-400 mg hydroksychlorochiny na dobę. Leczenie należy rozpocząć około 2 tygodnie przed planowaną ekspozycją na światło.

Farmakokinetyka hydroksychlorochiny siarczanu

Po podaniu doustnym hydroksychlorochina szybko się wchłania. Maksymalne stężenie we krwi i osoczu występuje po około 3–4 godzinach, a jej średnia biodostępność wynosi około 79%.

Hydroksychlorochina bardzo szeroko rozprzestrzenia się w organizmie i silnie gromadzi się w tkankach oraz krwinkach. Około 50% substancji wiąże się z białkami osocza. Ze względu na kumulację w tkankach lek pozostaje w organizmie przez długi czas.

Hydroksychlorochina jest przekształcana głównie do N-desetylohydroksychlorochiny oraz innych metabolitów. Na podstawie danych dotyczących chlorochiny przypuszcza się, że w jej metabolizm mogą być zaangażowane enzymy CYP2C8, CYP3A oraz w mniejszym stopniu CYP2D6. Przy regularnym stosowaniu osiągnięcie stężenia odpowiadającego stanowi stacjonarnemu może zajmować nawet około 4 miesięcy.

Hydroksychlorochina jest usuwana z organizmu wieloetapowo, a jej końcowy okres półtrwania jest długi i wynosi około 30–50 dni. Około 20–25% dawki jest wydalane z moczem w postaci niezmienionej.

Przeciwwskazania do stosowania hydroksychlorochiny siarczanu

Do przeciwwskazań należą:

• nadwrażliwość na hydroksychlorochinę lub inne pochodne 4-aminochinoliny,
• istniejąca retinopatia lub makulopatia, zwłaszcza związana ze stosowaniem hydroksychlorochiny lub innych 4-aminochinolin,
• istniejące zaburzenia pola widzenia sugerujące uszkodzenie siatkówki,
• łuszczyca, ponieważ hydroksychlorochina może nasilać jej objawy, zwłaszcza podczas długotrwałego leczenia.

Środki ostrożności przy stosowaniu hydroksychlorochiny

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z chorobami nerek lub wątroby, zaburzeniami krwi, niedoborem G6PD, porfirią, miastenią, padaczką oraz chorobami serca.

Podczas długotrwałego leczenia konieczne są regularne kontrole okulistyczne ze względu na ryzyko uszkodzenia siatkówki. Ryzyko zwiększają m.in. duże dawki, długie leczenie, niewydolność nerek i stosowanie tamoksyfenu.

Należy uwzględnić ryzyko wydłużenia QT i zaburzeń rytmu serca, szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu innych leków wpływających na QT.

Hydroksychlorochina może powodować hipoglikemię, zaburzenia krwi, miopatię i neuromiopatię, zaburzenia psychiczne, uszkodzenie wątroby oraz ciężkie reakcje skórne. Należy również zwrócić uwagę na możliwość reaktywacji HBV.

W razie wystąpienia zaburzeń widzenia, kołatania serca, omdlenia, znacznego osłabienia mięśni, zaburzeń psychicznych lub ciężkich zmian skórnych należy skontaktować się z lekarzem.

Działania niepożądane hydroksychlorochiny

Najczęściej występują zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, bóle brzucha, biegunka i wymioty. Mogą pojawić się również ból głowy, zawroty głowy, wysypka, świąd oraz zaburzenia widzenia.

Do istotnych działań niepożądanych należą:

• retinopatia i uszkodzenie siatkówki, które w zaawansowanych przypadkach może być nieodwracalne, 
• zaburzenia rytmu serca i wydłużenie odstępu QT, a także kardiomiopatia, 
• hipoglikemia, 
• zaburzenia krwi, m.in. niedokrwistość, leukopenia i małopłytkowość, 
• miopatia i neuromiopatia, 
• zaburzenia słuchu, 
• zaburzenia psychiczne, w tym depresja, pobudzenie, psychoza lub myśli samobójcze, 
• zaburzenia czynności wątroby, 
• ciężkie reakcje skórne, m.in. zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka i DRESS,
• obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, skurcz oskrzeli

Interakcje hydroksychlorochiny z innymi lekami

W interakcję wchodzą: 

• leki wydłużające odstęp QT, m.in. amiodaron, sotalol, niektóre leki przeciwarytmiczne, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, leki przeciwpsychotyczne, makrolidy (np. azytromycyna) oraz fluorochinolony (np. moksyfloksacyna), 
• insulina i inne leki przeciwcukrzycowe, 
• digoksyna,
• metoprolol i inne leki metabolizowane przez CYP2D6,
• tamoksyfen,
• cyklosporyna,
• meflochina i inne leki przeciwmalaryczne,
• leki przeciwpadaczkowe, m.in. karbamazepina, fenytoina i fenobarbital, 
• ryfampicyna i ziele dziurawca, 
• gemfibrozyl,
• klopidogrel,
• prazykwantel, 
• sakwinawir, 
• leki zobojętniające zawierające magnez lub glin oraz kaolin, 
• agalzydaza alfa, 
• halofantryna.

Hydroksychlorochina u dzieci i osób starszych

U dzieci hydroksychlorochina może być stosowana w określonych wskazaniach, m.in. w młodzieńczym idiopatycznym zapaleniu stawów i toczniu rumieniowatym. Dawkę ustala się na podstawie masy ciała. 

U osób starszych może być stosowana, jednak wymagają one szczególnej kontroli, zwłaszcza okulistycznej. W tej grupie częściej występują zaburzenia czynności nerek i inne czynniki zwiększające ryzyko toksyczności.

Stosowanie hydroksychlorochiny w ciąży i podczas karmienia piersią

Hydroksychlorochina przenika przez łożysko. Stosowanie w ciąży należy ograniczać do sytuacji, gdy lekarz uzna, że potencjalne korzyści przewyższają ryzyko. 

Substancja przenika do mleka kobiecego. Dostępne dane dotyczące niemowląt podczas długotrwałego stosowania są bardzo ograniczone. Decyzję o stosowaniu leku podczas karmienia piersią należy podjąć po indywidualnej ocenie możliwych korzyści i ryzyka, uwzględniając korzyści dla matki i potencjalne ryzyko dla dziecka.

Przedawkowanie hydroksychlorochiny

Przedawkowanie jest stanem zagrożenia życia. Może prowadzić do ciężkiej hipotensji i zapaści krążeniowej, hipokaliemii, drgawek, zaburzeń przewodzenia i rytmu serca, wydłużenia QT, częstoskurczu komorowego, migotania komór oraz zatrzymania krążenia i oddechu. Objawy mogą pojawić się szybko po przyjęciu nadmiernej dawki. Wymagana jest natychmiastowa pomoc medyczna.

FAQ 

Źródła:

1. ChPL Hydroquenin https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/43715/characteristic
2. ChPL Hydroxychloroquine Adamed https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/45312/characteristic
3. Nirk EL i in. (2020), EMBO Mol Med 12:e12476 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7411564/
4. Sit M, Mason RH, Kaplan AJ (2026), J Rheumatol 53(5):478-483 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41397859/
5. Fox RI (1993), Semin Arthritis Rheum 23(2 Suppl 1):82-91 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8278823/