Iwermektyna
Co to jest iwermektyna?
Iwermektyna to półsyntetyczny lek przeciwpasożytniczy o szerokim spektrum działania, który działa porażająco na układ nerwowy i/lub mięśniowy pasożytów. Preparaty z iwermektyną stosuje się również miejscowo w leczeniu trądziku różowatego w postaci grudkowo-krostkowej u dorosłych.
Lek wykazuje działanie przeciwzapalne – hamuje produkcję cytokin indukowanych lipopolisacharydem. Dodatkowo iwermektyna prowadzi do śmierci roztoczy z rodzaju Demodex (nużeńce), które mogą być jednym z czynników zaostrzających objawy zapalne skóry.
Na co stosuje się iwermektynę u ludzi?
Iwermektyna to lek stosowany w leczeniu zakażeń pasożytniczych, takich jak świerzb oraz w terapii chorób skóry o podłożu zapalnym, np. trądziku różowatego.
Na jakie pasożyty działa iwermektyna?
Iwermektyna jest skuteczna w leczeniu zakażeń wywołanych przez świerzbowca ludzkiego – pasożyta odpowiedzialnego za świerzb zwyczajny.
W leczeniu ogólnoustrojowym iwermektyna wykazuje również aktywność wobec:
- strongyloidozy jelitowej (węgorczycy przewodu pokarmowego),
- mikrofilaremii u pacjentów z filariozą limfatyczną wywołaną przez nitkowca ludzkiego.
Niektóre źródła wskazują także na jej skuteczność w zakażeniach wywołanych przez pasożyty odpowiedzialne za onchocerkozę, glistnicę, trichuriozę (włosogłówkę) oraz owsicę. Miejscowo iwermektyna znajduje zastosowanie w leczeniu wszawicy – m.in. u dzieci powyżej 6. miesiąca życia (w Stanach Zjednoczonych).
W Polsce podstawowym wyborem w leczeniu wszawicy są preparaty na wszy z permetryną. Dla najmłodszych pacjentów dostępne są również preparaty na wszy dla dzieci, zawierające np. dimetykon.
W jakiej postaci występuje iwermektyna? Preparaty z iwermektyną
Iwermektyna dostępna jest w postaci leków do stosowania doustnego oraz miejscowego na skórę. Preparaty te są stosowane zarówno u ludzi, jak i u zwierząt – choć w różnych wskazaniach.
Iwermektyna w tabletkach
Tabletki zawierające iwermektynę stosuje się w leczeniu chorób pasożytniczych, w tym świerzbu, a także pasożytniczych chorób tropikalnych, np. zakażenie pasozytem Loa loa.
Dawkowanie iwermektyny w tabletkach zależy od masy ciała i rodzaju infekcji. Może być ona ponownie zastosowana w ciągu 8-15 dni w leczeniu świerzbu czy 6-12 miesięcy przy mikrofilaremii.
Maść z iwermektyną
Iwermektyna w postaci maści lub kremu jest stosowana miejscowo na skórę twarzy u osób dorosłych z trądzikiem różowatym o charakterze grudkowo-krostkowym.
Leki weterynaryjne z iwermektyną
Iwermektyna znajduje również zastosowanie w weterynarii. Dostępna jest m.in. w postaci:
- płynów, kropli, pasty i żelu doustnego,
- żelu do uszu (np. dla kotów),
- roztworu do wstrzykiwań,
- dodatku do paszy.
Preparaty weterynaryjne z iwermektyną mogą także zawierać inne substancje czynne o działaniu przeciwpasożytniczym.
Iwermektyna w ciąży
Decyzję o zastosowaniu iwermektyny w ciąży podejmuje lekarz, uwzględniając konkretne wskazania kliniczne. Zasadniczo unika się stosowania kremu z iwermektyną w leczeniu trądziku różowatego u kobiet w ciąży. Tabletki z iwermektyną mogą być stosowane wyłącznie wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne.
Iwermektyna a karmienie piersią
Iwermektyna w postaci kremu nie jest zalecana do stosowania w okresie karmienia piersią. Po podaniu doustnym do mleka kobiecego przenika mniej niż 2% dawki, jednak bezpieczeństwo stosowania iwermektyny u noworodków nie zostało dokładnie określone.
Iwermektyna a alkohol
Spożywanie alkoholu może zwiększać stężenie iwermektyny w osoczu, co nasila ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, takich jak objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego oraz hipotonia ortostatyczna.
Iwermektyna - przeciwwskazania
Nie stosuje się w przypadku nadwrażliwości na iwermektynę.
Iwermektyna - skutki uboczne
Działania niepożądane iwermektyny różnią się w zależności od drogi podania.
Przy miejscowym stosowaniu mogą wystąpić:
- uczucie pieczenia skóry,
- podrażnienie skóry,
- świąd,
- suchość skóry,
- rumień,
- kontaktowe zapalenie skóry,
- przemijające zaostrzenie objawów trądziku różowatego (zwykle ustępuje po około tygodniu stosowania).
Po doustnym zastosowaniu mogą pojawić się poważniejsze objawy ogólne, takie jak:
- zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka,
- zaburzenia neurologiczne (zaburzenia świadomości, śpiączka),
- przejściowa hipereozynofilia,
- zaburzenia czynności wątroby z hiperbilirubinemią,
- krwiomocz.
Dodatkowo przy doustnym stosowaniu iwermektyny obserwowano:
- osłabienie,
- bóle brzucha,
- zaparcia, biegunkę,
- nudności, wymioty,
- bóle i zawroty głowy,
- senność, drżenie,
- zmiany w obrazie krwi, np. leukopenię,
- niedokrwistość,
- gorączkę,
- bóle mięśni i stawów,
- hipotonię ortostatyczną,
- przekrwienie oczu, krwotok spojówkowy.
Od czego zależą skutki uboczne przy doustnym stosowaniu iwermektyny?
Rodzaj i nasilenie działań niepożądanych mogą zależeć od rodzaju zakażenia pasożytniczego, jego zaawansowania (w szczególności liczby pasożytów) oraz szybkości ich obumierania. W niektórych przypadkach obserwuje się reakcje nadwrażliwości związane ze śmiercią mikrofilarii – tzw. reakcję Mazzottiego. Może również dojść do przejściowego zaostrzenia objawów, np. nasilenia świądu podczas leczenia świerzbu iwermektyną doustną.
Iwermektyna - interakcje
W oficjalnej dokumentacji leków z iwermektyną zarejestrowanych w Polsce zaznaczono, że nie przeprowadzono badań dotyczących interakcji z innymi produktami leczniczymi.
W literaturze fachowej opisano jednak potencjalne interakcje z inhibitorami enzymu CYP3A4, który uczestniczy w metabolizmie iwermektyny.
- Leki hamujące enzym CYP3A4, takie jak ketokonazol czy rytonawir, mogą zwiększać stężenie iwermektyny we krwi, co podnosi ryzyko działań niepożądanych.
- Induktory CYP3A4, np. rifampicyna, mogą obniżać skuteczność działania iwermektyny.
Werapamil natomiast może zwiększać jej przenikanie do mózgu i nasilać działanie neurotoksyczne.
Iwermektyna przechowywanie
Leki zawierające iwermektynę nie wymagają specjalnych warunków przechowywania. Zaleca się przechowywać je w temperaturze do 25°C. W przypadku kremu z iwermektyną okres ważności po pierwszym użyciu wynosi 6 miesięcy.