RSVpreF
Jak RSVpreF działa w szczepionce?
Po podaniu szczepionki zawierającej RSVpreF układ odpornościowy rozpoznaje białko F jako obcy element i rozpoczyna odpowiedź immunologiczną. Organizm zaczyna wytwarzać przeciwciała skierowane przeciwko białku F, w tym przeciwciała neutralizujące, które mogą zablokować wirusa i utrudnić mu zakażenie komórek. Szczepienie pobudza również odpowiedź komórkową układu odpornościowego, w tym aktywność limfocytów T.
Jeśli później dojdzie do kontaktu z prawdziwym wirusem RSV, układ odpornościowy jest już przygotowany do szybszej reakcji. Wytworzone wcześniej przeciwciała mogą rozpoznać białko F znajdujące się na powierzchni wirusa i ograniczyć jego zdolność do połączenia się z komórką i rozpoczęcia zakażenia.
Efektem szczepienia jest więc przygotowanie organizmu do obrony przed RSV bez konieczności przechodzenia zakażenia. Dzięki temu można zmniejszyć ryzyko zachorowania, a przede wszystkim ciężkiego przebiegu choroby.
Dlaczego białko F jest tak ważne?
Białko F stanowi główny cel przeciwciał neutralizujących – immunoglobulin zdolnych do blokowania zdolności wirusa do fuzji z błoną komórkową i tym samym hamowania zakażenia. Ze względu na kluczową rolę tego białka w procesie wnikania wirusa do komórki, stanowi ono najbardziej efektywny antygen z punktu widzenia indukcji odpowiedzi ochronnej. Z tego powodu nowoczesne szczepionki oparte są wyłącznie na tym pojedynczym komponencie antygenowym, bez konieczności wprowadzania do organizmu pozostałych elementów strukturalnych wirusa.
Konformacja przedfuzyjna – dlaczego ta szczególna forma białka
Białko F zmienia swój kształt w trakcie procesu zakażania komórki. Zanim wirus połączy się z komórką, białko F znajduje się w formie przedfuzyjnej. Następnie zmienia swoją strukturę i umożliwia połączenie błony wirusa z błoną komórki.
W szczepionce zawierającej RSVpreF wykorzystuje się białko F w postaci, jaką ma ono przed rozpoczęciem tego procesu. Dzięki temu układ odpornościowy może nauczyć się rozpoznawać białko F właśnie w momencie, gdy wirus przygotowuje się do zakażenia komórki.
Forma przedfuzyjna białka F jest szczególnie dobrze rozpoznawana przez przeciwciała neutralizujące. Przeciwciała wytworzone po szczepieniu mogą później rozpoznać białko F na powierzchni prawdziwego wirusa i utrudnić mu połączenie z komórką.
Najprościej mówiąc: szczepionka uczy układ odpornościowy rozpoznawać białko F, zanim wirus zmieni jego kształt i rozpocznie zakażanie komórki. Dzięki temu organizm jest wcześniej przygotowany do obrony przed RSV.
Adiuwant AS01E – co to robi i dlaczego tam jest
Szczepionka zawiera nie tylko białko F, lecz także adiuwant AS01E – substancję pomocniczą wzmacniającą odpowiedź immunologiczną na podany antygen. Zastosowanie adiuwanta ma szczególne znaczenie u osób powyżej 60. roku życia, u których z wiekiem dochodzi do naturalnego osłabienia reaktywności układu odpornościowego (immunosenescencja), co bez wzmocnienia adiuwantem mogłoby skutkować słabszą odpowiedzią poszczepienną.
AS01E należy do systemu adiuwantowego AS01, opartego na połączeniu MPL (monofosforylowego lipidu A) i QS-21 (saponiny pozyskiwanej z kory Quillaja saponaria). Ten sam system adiuwantowy, w innej dawce (AS01B), stosowany jest od lat w szczepionce przeciwko półpaścowi (Shingrix) - AS01E zawiera połowę ilości MPL i QS-21 względem AS01B. Wieloletnie doświadczenie kliniczne z adiuwantem AS01 w innych szczepionkach dostarcza dodatkowych danych dotyczących jego profilu bezpieczeństwa.
Dla kogo RSVpreF – wiek, ryzyko i różne wskazania
Szczepionka zawierająca RSVpreF może być stosowana u osób dorosłych. Ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia RSV wzrasta wraz z wiekiem, szczególnie u osób po 60 roku życia oraz u osób z chorobami przewlekłymi, między innymi układu oddechowego i sercowo-naczyniowego, a także z osłabioną odpornością. W tej grupie zakażenie może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc, zaostrzenie istniejących chorób przewlekłych, a nawet konieczność hospitalizacji.
Szczepienie przeciw RSV jest również wskazane u kobiet w ciąży konkretnym preparatem (Abrysvo). Szczepionkę podaje się między 24 a 36 tygodniem ciąży. Przeciwciała wytworzone przez organizm matki po szczepieniu przechodzą przez łożysko do dziecka, zapewniając mu odporność bierną. Dzięki temu niemowlę może być chronione przed ciężkim przebiegiem zakażenia RSV w pierwszych miesiącach życia, w tym w okresie do około 6 miesięcy po urodzeniu.
W przypadku noworodków i niemowląt stosuje się inne rozwiązanie profilaktyczne niż szczepienie. Są nim przeciwciała monoklonalne podawane w postaci zastrzyku domięśniowego. Zapewniają one gotową odporność bierną, bez konieczności pobudzania układu odpornościowego dziecka do samodzielnego wytwarzania przeciwciał. W określonych grupach dzieci szczególnie narażonych na ciężki przebieg zakażenia ochrona ta może być stosowana również w drugim sezonie RSV, do ukończenia 24 miesiąca życia.
Jak długo działa ochrona po szczepieniu RSVpreF?
Z dotychczasowych badań klinicznych wynika, że wysoki poziom ochrony po podaniu szczepionki z RSVpreF utrzymuje się przez co najmniej jeden pełen sezon zakażeń czyli około 12 miesięcy, zazwyczaj od jesieni do wiosny.
Obecnie trwają badania mające odpowiedzieć na pytanie, jak szybko odporność spada w kolejnych latach i czy konieczne będzie dawkowanie przypominające co roku (jak w przypadku szczepionki na grypę), czy też rzadziej. Dopóki nie poznamy pełnych wyników tych badań, oficjalne rekomendacje dla osób z grup wysokiego ryzyka wskazują na przyjęcie jednej dawki rocznie przed rozpoczęciem sezonu infekcyjnego.
FAQ – Najcześciej zadawane pytania
Czym jest RSVpreF i dlaczego jest wykorzystywane w szczepionkach przeciw RSV?
Czy RSVpreF może wywołać zakażenie RSV lub inną chorobę?
Jak długo działa szczepionka zawierająca RSVpreF – czy trzeba szczepić się co roku?
Czy RSVpreF jest bezpieczne dla kobiet ciężarnych?
Jakie są najczęstsze skutki uboczne szczepionki zawierającej RSVpreF?
Źródła:
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). RSV Vaccine Guidance for Adults.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Respiratory Syncytial Virus Immunization: Information for Health Care Providers. Informacje dotyczące stosowania szczepionek przeciw RSV.
- European Medicines Agency. Abrysvo – informacje dotyczące produktu leczniczego. Wskazania obejmujące aktywną immunizację dorosłych oraz bierną
https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/rsv-2/ - ChPL szczepionek przeciwko RSV zarejestrowanych na terenie RP, https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public
- https://szczepienia.pzh.gov.pl/co-wiemy-o-nowych-szczepionkach-przeciw-rsv/
