Fluoroza: objawy, które dostrzeżesz na zębach

Na czym polega fluoroza? Objawy na zębach nazywane są szkliwem plamkowym (dental fluorisis, mottled enamel). Są to zmiany, które występują w szkliwie i spowodowane nadmiernym przyjęciem fluoru podczas tworzenia się zęba, czyli mineralizacji. Czy jednak strach przed fluorozą powinien powstrzymać Cię przed stosowaniem pasty z fluorem? Sprawdź, co sądzą o tym stomatolodzy!

Fluoroza − objawy na zębach

Floroza nazywana jest też czasem szkliwem plamkowym. Spowodowane jest to tym, że czasie mineralizacji zębów szkliwo przyjmuje więcej fluoru niż powinno. To, jak wyglądają zmiany i jak bardzo są zaawansowane zależne jest od dawki przyjętego fluoru, czasu, przez jaki on działał na zęby i tego, ile pacjent miał lat, kiedy to się stało.

Objawy fluorozy zębów, które są objęte zmianami, to powstające obszary o zmniejszonej przezierności, kredowobiałe plamy, zmętnienia. Z czasem mogą one zabarwić się na kolory od żółtego przez brunatny do ciemnego brązu, a zmiany mogą układać się w pasma, cętki lub tworzyć nawet zagłębienia i dołki.

Sprawdź też, jak używać nici dentystycznej.

Fluorozę można podzielić na 5 stopni. Szkliwo prawidłowe jest gładkie, lśniące, białe lub kremowobiałe o jednorodnej strukturze.

Według klasyfikacji Deana wyróżniamy:

1 stopień − czyli szkliwo z niewielką zmianą przezierności, występuje co najwyżej kilka białych plamek. Nazywane fluorozą wątpliwą

2 stopień − to tzw. fluoroza bardzo łagodna. Szkliwo również jest nietransparentne, występują małe, papierowo białe plamy, które zajmują mniej niż 25% powierzchni wargowej zęba 

3 stopień − inaczej łagodna fluoroza, to zmiany o charakterze zmętnienia, które zajmują powyżej 50% powierzchni zęba

4 stopień − to już brązowe przebarwienia, które wyglądają jak cętki na całej powierzchni zęba, ta fluoroza zwana jest umiarkowaną

5 stopień − to fluoroza ciężka, gdzie występuje już zmieniony kształt zęba, defekt ilościowy szkliwa (hipoplazja), liczne dołki, bruzdy, rozległe pola z brakiem szkliwa, ząb najczęściej jest zabarwiony na kolor brunatny i wygląda jak „zardzewiały”

Więcej na temat hipoplazji szkliwa dowiesz się z mojego artykułu: Hipoplazja szkliwa − jak ją rozpoznać?

Fluoroza − objawy i budowa tkanki

Warto wspomnieć o tym, że w zasadzie szkliwo zębów objętych fluorozą nie różni się pod względem budowy od prawidłowej tkanki. Jedynie zawiera ono obszary o zwiększonej porowatości i kruchości, przez co łatwiej ulega mechanicznym uszkodzeniom. Takie zęby są też o wiele bardziej narażone na rozwój próchnicy.

Cechą charakterystyczna jest występowanie zmian symetrycznie na tych samych grupach zębowych i różny stopień zaawansowania zmian w różnych grupach zębowych. Spowodowane jest to tym, że zęby ulegają tworzeniu się i mineralizacji grupami i tym, że różne grupy zębowe mogą mineralizować się w tym samym czasie, ale na różnym etapie. Np. może dopiero tworzyć się korona czwórek, gdy trójki formują już korzenie.

Sprawdź też, jak poprawnie wykonać płukanie jamy ustnej.

Fluoroza − przyczyny

Zwykle zmiany widoczne są w zębach stałych, bo zęby mleczne kształtują się jeszcze w życiu płodowym, gdzie organizm matki jest swoistym sitem dla wszystkich szkodliwych czynników (łożyskowa bariera fluorkowa) i mają cieńszą warstwę szkliwa, a także zdecydowanie krótszy okres rozwoju i dojrzewania. Wyjątkowo, przy ciężkiej fluorozie, w całym uzębieniu obserwuje się podobną ciężkość zmian. Uważa się, że krytycznym okresem dla rozwoju fluorozy w uzębieniu stałym jest nadmierna ilość fluoru w okresie od urodzenia do 7. roku życia.

Najwięcej przypadków fluorozy obserwowało się endemicznie (w dużych ilościach) w miejscach, gdzie woda pitna zawierała nadmierne stężenie fluoru (przewyższa poziom 1 ppm jonów fluorowym na litr).

W Polsce fluorozę obserwuje się często w takich miejscowościach jak: Malbork, Nysa, Lubiniec, Błaszki, Henrykowo.

Obecnie odchodzi się od fluoryzowania wody pitnej w Polsce i na świecie. Warto pamiętać, że na rozwój tego typu zmian ma wpływ to, jak duża jest całkowita dawka fluoru, którą przyjmujesz ze wszystkich źródeł. A więc zarówno z wody, powietrza, pożywienia czy profilaktyki fluorkowej.

Fluor w profilaktyce zdrowia zębów

Skoro nadmiar fluoru ma tak duże znaczenie i może doprowadzić do tak poważnych zmian, to po co stosuje się go w pastach do zębów? Otóż działa on przeciwpróchniczo, a statystycznie jest zdecydowanie większe prawdopodobieństwo, że rozwinie się u Ciebie próchnica niż fluoroza.

Po drugie fluoru z pasty się nie zjada, a wypluwa się go. Więc działa powierzchniowo na tkanki zęba i niweluje działanie bakterii próchnicowych. U małych dzieci, które nie potrafią jeszcze wypluwać pasty stosuje się mniejsze stężenie fluoru. Jego ilość można też kontrolować, zwracają uwagę na to, ile pasty nakłada się na szczoteczkę dziecka.

Sprawdź też, jak wzmocnić zęby.

Nadmiar fluoru − czy unikać produktów z fluorem w higienie zębów?

W swojej codziennej praktyce zauważam, że coraz więcej pacjentów wybiera do codziennego stosowania pastę bez fluoru. Obawiają się oni, że rozwinie się u nich fluoroza, a także tego, że pierwiastek może rzekomo działa toksycznie. Dlatego trzeba głośno powiedzieć, że my jako stomatolodzy, jesteśmy za używaniem fluoru w paście u każdego pacjenta, nawet już u dzieci od 1. zęba.

Warto tu zastosować tylko zasadę regulacji ilości fluoru i jego stężenia u najmłodszych, kiedy nie potrafią wypluwać jeszcze pasty. Więcej na ten temat można przeczytać w moim artykule: Próchnica zębów mlecznych. Częsta choroba opornych na mycie zębów!

Źródła:

1. Szpringer-Nodzak M.: Stomatologia wieku rozwojowego. PZWL, Warszawa, 2010, 173

2. Jańczuk Z.: Stomatologia zachowawcza. PZWL, Warszawa, 2008, 115-117, 132