Azytromycyna
Co to jest azytromycyna?
Azytromycyna to antybiotyk azalidowy, pochodna erytromycyny, zaliczany do makrolidów nowej generacji. Mechanizm działania azytromycyny polega na hamowaniu syntezy białka w komórce bakteryjnej w wyniku przyłączenia do podjednostki 50S rybosomu i hamowanie translokacji peptydów. Charakteryzuje się długim okresem półtrwania i gromadzeniem w tkankach, co pozwala na stosowanie krótkich schematów leczenia.
Na co stosuje się azytromycynę?
Wskazania ogólne:
- Zakażenia bakteryjne układu oddechowego.
- Zakażenia skóry i tkanek miękkich.
- Choroby przenoszone drogą płciową.
Wskazania szczegółowe:
- Zakażenia górnych dróg oddechowych, w tym zapalenie gardła, migdałków i zatok.
- Zakażenia dolnych dróg oddechowych, w tym ostre zapalenie oskrzeli, zaostrzenie przewlekłego zapalenia oskrzeli oraz łagodne do umiarkowanie ciężkiego pozaszpitalne zapalenie płuc, w tym śródmiąższowe zapalenie płuc.
- Ostre zapalenie ucha środkowego.
- Niepowikłane zapalenia cewki moczowej i szyjki macicy wywołane przez Chlamydia trachomatis.
- Zakażenia skóry i tkanek miękkich o nasileniu lekkim do umiarkowanego, np. zapalenie mieszków włosowych, zapalenie tkanki łącznej oraz róża.
- Rumień wędrujący – Erythema migrans (pierwszy objaw boreliozy z Lyme) w przypadku, gdy antybiotyki pierwszego i drugiego wyboru (doksycyklina, amoksycyklina i cefuroksymu aksetyl) są przeciwwskazane
- Miejscowo do worka spojówkowego – zapalenie spojówek wywołane przez wrażliwe drobnoustroje: ropne zapalenie spojówek i jaglicze zapalenie spojówek wywołane przez Ch. trachomatis.
Jak działa azytromycyna?
Mechanizm przeciwbakteryjnego działania azytromycyny polega na hamowaniu syntezy białek komórki bakteryjnej poprzez wiązanie się z podjednostką 50S rybosomu i uniemożliwieniu translacji bakteryjnego mRNA oraz biosyntezy białek. Wykazuje działanie bakteriostatyczne, a przy wysokich stężeniach wobec niektórych bakterii również bakteriobójcze. Ma zdolność kumulacji w tkankach i fagocytach, co zapewnia długie działanie oraz możliwość krótkich kuracji (np. 3-5-dniowych).
Postacie farmaceutyczne, w jakich występuje azytromycyna
Forma doustna
- Tabletki powlekane.
- Tabletki do sporządzania zawiesiny.
- Granulat do sporządzania zawiesiny doustnej.
Forma iniekcyjna
- Proszek do sporządzania roztworu do infuzji dożylnej (stosowany w warunkach szpitalnych).
Inne dostępne formy
- Krople do oczu.
Dawkowanie azytromycyny
- Zakażenia górnych i dolnych dróg oddechowych, zapalenie ucha środkowego, zakażenia skóry i tkanek miękkich (z wyjątkiem rumienia wędrującego i trądziku pospolitego): Dorośli i dzieci >45 kg mc: dawka łączna 1500 mg podana przez 3 dni w jednorazowej dawce dziennej po 500 mg. Alternatywnie dawka łączna 1500 mg może być podana przez 5 dni, w dawce jednorazowej 500 mg w pierwszym dniu oraz w jednorazowej dawce dobowej 250 mg od drugiego do piątego dnia terapii (w zależności od wskazania).
- Rumień wędrujący: Dorośli i dzieci >45 kg mc: dawka całkowita wynosi 3 g i należy ją podać w następującym schemacie: pierwszego dnia 1 g (2 tabletki powlekane po 500 mg), a następnie 500 mg (1 tabletka powlekana) od drugiego do piątego dnia, w pojedynczych dawkach dobowych.
- Trądzik pospolity: Dorośli. 500 mg 1 ×/d przez 3 dni, a następnie 500 mg 1 ×/tydz. przez 9 tyg. (w 2. tyg. lek podać po 7 dniach od podania 1. dawki). Całkowita dawka w ciągu całej kuracji wynosi 6 g. Przed rozpoczęciem leczenia i w trakcie jego trwania należy monitorować aktywność enzymów wątrobowych. Powyższy schemat leczenia pulsacyjnego może być u danego pacjenta zastosowany tylko raz, gdyż nie ma dotychczas kontrolowanych badań klinicznych, których wyniki wykazałyby bezpieczeństwo i skuteczność powtarzania tego schematu leczenia.
- Choroby przenoszone drogą płciową: Dorośli i dzieci >45 kg mc. 1 g jednorazowo.
- Tabletki należy przyjmować doustnie co najmniej 1 godzinę przed posiłkiem lub minimum 2 godziny po posiłku.
- Pominiętą dawkę należy podać tak szybko, jak to jest możliwe, a następne dawki podawać zgodnie z zaleconym schematem dawkowania.
- Nie stosować dłużej niż zalecił lekarz ze względu na ryzyko rozwoju oporności bakterii.
Azytromycyna a ciąża
Bezpieczeństwo stosowania azytromycyny w okresie ciąży nie zostało potwierdzone. Dlatego też azytromycynę należy stosować w okresie ciąży jedynie wtedy, gdy korzyści przewyższają ryzyko.
Azytromycyna a karmienie piersią
Azytromycyna przenika do mleka matek karmiących. Ponieważ me wiadomo, czy azytromycyna może wywierać działania niepożądane na niemowlę karmione piersią, należy przerwać karmienie piersią na czas stosowania azytromycyny. U karmionego piersią niemowlęcia może wystąpić m.in. biegunka, zakażenie grzybicze błon śluzowych oraz uczulenie. Zaleca się, aby niszczyć mleko odciągane w trakcie leczenia oraz do dwóch dni po zakończeniu leczenia azytromycyną. Po tym czasie karmienie piersią można wznowić.
Alkohol i inne czynniki modyfikujące stosowanie azytromycyny
Alkohol nie wchodzi w bezpośrednią interakcję, ale może obciążać wątrobę, co jest istotne, ponieważ azytromycyna jest metabolizowana w wątrobie. Zaleca się unikanie spożywania alkoholu podczas leczenia.
Przeciwwskazania do stosowania azytromycyny
Główne przeciwwskazania
- Nadwrażliwość na azytromycynę, inne antybiotyki z grupy makrolidów i ketolidów
- Należy stosować z ostrożnością u pacjentów ze zdiagnozowaną chorobą wątroby
Uwagi dodatkowe
- U osób z zaburzeniami rytmu serca (wydłużenie QT) należy zachować ostrożność.
- Z uwagi na fakt, iż azytromycyna jest metabolizowana w wątrobie i wydalana z żółcią, azytromycynę należy stosować ostrożnie u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby
- U pacjentów z zaburzeniem czynności nerek w stopniu lekkim do umiarkowanego (klirens kreatyniny >40 ml/min) modyfikacja dawki nie jest konieczna. Brak danych dotyczących stosowania produktu leczniczego u pacjentów z klirensem kreatyniny <40 ml/min, dlatego w takich przypadkach zaleca się zachowanie ostrożności.
- Może powodować rzadkie, ale poważne reakcje alergiczne.
- U pacjentów w podeszłym wieku stosuje się tę samą dawkę jak u pozostałych dorosłych pacjentów. Ponieważ u pacjentów w podeszłym wieku ryzyko arytmii jest zwiększone, zaleca się szczególną ostrożność ze względu na możliwość wystąpienia zaburzenia rytmu serca oraz częstoskurczu typu torsade de pointes.
Skutki uboczne azytromycyny
Możliwe działania niepożądane
- Biegunka, nudności, ból brzucha.
- Wymioty.
- Zawroty głowy i bóle głowy.
- Wysypka, świąd skóry.
- Przemijające zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych
Częstość i charakter działań ubocznych
Po podaniu doustnym:
- Często: nudności, wymioty, biegunka, uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej (ból, skurcze).
- Niezbyt często: zawroty głowy, senność, bóle głowy, drgawki, zaburzenia smaku i węchu, utrata przytomności, luźne stolce, wzdęcia, zaburzenia trawienia, jadłowstręt, reakcje alergiczne, takie jak świąd i wysypka, bóle stawów, zapalenie pochwy.
- Rzadko: małopłytkowość, zachowanie agresywne, niepokój, lęk, nerwowość, parestezje, astenia, bezsenność, nadmierna ruchliwość, osłabienie słuchu, głuchota i szumy uszne, zaburzenia widzenia, kołatanie serca, zaburzenia rytmu serca, w tym tachykardie komorowe, obniżenie ciśnienia tętniczego, zaparcia, zapalenie języka, rzekomobłoniaste zapalenie okrężnicy, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby i żółtaczka cholestatyczna z nieprawidłowymi wartościami testów czynności wątroby, martwica wątroby i niewydolność wątroby rzadko prowadzące do zgonu, reakcje alergiczne, takie jak obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka i uczulenie na światło, ciężkie reakcje skórne, jak rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa i Johnsona oraz martwica toksyczna rozpływna naskórka, śródmiąższowe zapalenie nerek, ostra niewydolność nerek, anafilaksja (rzadko prowadząca do zgonu), w tym obrzęk naczynioruchowy, kandydozy, osłabienie, uczucie zmęczenia.
Miejscowo do worka spojówkowego:
- Zapalenie spojówek wywołane przez wrażliwe drobnoustroje: ropne zapalenie spojówek i jaglicze zapalenie spojówek wywołane przez Ch. trachomatis.
Interakcje azytromycyny z innymi lekami i substancjami
- Leki wydłużające QT (np. amiodaron, niektóre neuroleptyki): Zaleca się ostrożność podczas stosowania azytromycyny u pacjentów leczonych innymi lekami, które mogą wydłużać odstęp QT, takimi jak leki przeciwarytmiczne należące do klasy Ia i III, cisapryd i terfenadyna.
- Digoksyna, cyklosporyna, astemizol, triazolam, alfentanyl, alkaloidy sporyszu: Występują interakcje pomiędzy antybiotykami makrolidowymi a digoksyną (należy monitorować stężenie digoksyny, gdyż może się ono zwiększać); cyklosporyną (należy ocenić korzyść z terapii, a jeśli skojarzone leczenie uznano za uzasadnione, należy monitorować stężenia cyklosporyny i odpowiednio dostosować dawkę); astemizolem, triazolamem, midazolamem lub alfentanylem (zachować ostrożność); alkaloidami sporyszu (teoretycznie możliwe jest wystąpienie skurczu obwodowych naczyń krwionośnych i niedokrwienia – nie zaleca się równoległego stosowania)
- Doustne leki przeciwzakrzepowe z grupy kumaryny: W przypadku jednoczesnego stosowania azytromycyny oraz doustnych leków przeciwzakrzepowych pochodnych kumaryny może wystąpić zwiększona skłonność do krwawień; należy monitorować czas protrombinowy.
- Digoksyna: Opisywano, że u niektórych pacjentów pewne antybiotyki makrolidowe zaburzają metabolizm digoksyny w jelitach. W związku z powyższym, u pacjentów leczonych jednocześnie azytromycyną i digoksyną należy brać pod uwagę możliwość zwiększenia stężenia digoksyny.
- Leki neutralizujące kwas solny: Nie wpływają na całkowitą dostępność biologiczną leku, ale zmniejszają cmax o 25–30%. Zaleca się przyjmowanie azytromycyny co najmniej 1 h przed podaniem leku zobojętniającego sok żołądkowy lub 2 h po jego podaniu.
- Nelfinawir: W przypadku równoległego stosowania z nelfinawirem nie ma konieczności modyfikacji dawkowania, należy jednak monitorować działania niepożądane azytromycyny.
- Warfaryna: Jednoczesne stosowanie azytromycyny i warfaryny może nasilać działanie przeciwzakrzepowe, co wymaga monitorowania czasu protrombinowego.
Przechowywanie azytromycyny
- Przechowywać w temperaturze pokojowej.
- Zawiesinę po przygotowaniu przechowywać zgodnie z ulotką (po rekonstytucji w wodzie ważność wynosi najczęściej do 5 dni).
- Chronić przed wilgocią i światłem.