Drospirenon

Mechanizm działania drospirenonu

Drospirenon działa przede wszystkim poprzez aktywację receptorów progesteronowych. W przypadku stosowania jako składnik antykoncepcji hormonalnej hamuje wydzielanie gonadotropin, przede wszystkim hormonu luteinizującego (LH), co prowadzi do zahamowania owulacji. Dodatkowo zmienia właściwości śluzu szyjkowego i wpływa na endometrium, utrudniając zapłodnienie i implantację. 

Wykazuje także działanie przeciwandrogenne, dzięki czemu może ograniczać wpływ androgenów na skórę. Ma również działanie przeciwmineralokortykosteroidowe, związane z antagonizowaniem receptora mineralokortykosteroidowego. W rezultacie może ograniczać zatrzymywanie sodu i wody. 

Wskazania do stosowania drospirenonu

Stosuje się głównie w hormonalnej antykoncepcji. Jest dostępny zarówno w preparatach zawierających wyłącznie drospirenon, jak i w złożonych środkach antykoncepcyjnych, w których występuje w połączeniu z estrogenem. W obu przypadkach jego głównym zastosowaniem jest zapobieganie ciąży.

W połączeniu z odpowiednim estrogenem drospirenon może być również stosowany w leczeniu umiarkowanego trądziku u kobiet wymagających jednocześnie antykoncepcji, a także w leczeniu objawów przedmiesiączkowego zaburzenia dysforycznego (PMDD). W połączeniu z estradiolem znajduje zastosowanie również w hormonalnej terapii zastępczej u kobiet w okresie menopauzy, m.in. w łagodzeniu objawów niedoboru estrogenów i ochronie endometrium.

Zakres wskazań zależy od konkretnego preparatu, jego dawki oraz substancji, z którą drospirenon jest połączony.

Drospirenon w antykoncepcji hormonalnej

Drospirenon jest stosowany w doustnych środkach antykoncepcyjnych. W preparatach złożonych występuje w połączeniu z estrogenem, np. etynyloestradiolem lub estetrolem. Działanie antykoncepcyjne wynika przede wszystkim z zahamowania owulacji, a także ze zmian w śluzie szyjkowym i endometrium. 

Zastosowanie drospirenon w leczeniu trądziku

Dzięki właściwościom przeciwandrogennym drospirenon może być stosowany w niektórych złożonych środkach antykoncepcyjnych u kobiet z trądzikiem, jeśli jednocześnie istnieje potrzeba stosowania doustnej antykoncepcji. Badania dotyczące preparatów zawierających drospirenon i etynyloestradiol wykazały zmniejszenie liczby zmian trądzikowych. 

Należy jednak pamiętać, że leczenie trądziku nie jest automatycznie wskazaniem do każdego preparatu zawierającego drospirenon.

Dawkowanie drospirenonu

Dawkowanie drospirenonu zależy od rodzaju preparatu, jego składu oraz wskazania. W przypadku doustnej antykoncepcji preparaty zawierające wyłącznie drospirenon stosuje się zazwyczaj w dawce 4 mg raz na dobę, natomiast w preparatach złożonych dawka drospirenonu może być inna, np. 3 mg na dobę. O wyborze odpowiedniego preparatu i schematu jego stosowania decyduje lekarz, uwzględniając wskazanie, stan zdrowia pacjentki oraz przeciwwskazania do stosowania. Należy stosować preparat zgodnie z zaleconym schematem.

Farmakokinetyka drospirenonu

Drospirenon po podaniu doustnym szybko i niemal całkowicie wchłania się z przewodu pokarmowego. Biodostępność wynosi około 76–85%. Pokarm nie wpływa na jego wchłanianie, jednak sok grejpfrutowy może zwiększać stężenie leku w osoczu.

Metabolizowany głównie w wątrobie. Jego metabolity są wydalane zarówno z moczem, jak i z kałem. Okres półtrwania drospirenonu wynosi około 30 godzin, dlatego przy regularnym codziennym stosowaniu możliwe jest utrzymanie stabilnego stężenia substancji w organizmie.

Przeciwwskazania do stosowania drospirenonu

Przeciwwskazaniem do stosowania drospirenonu jest nadwrażliwość na substancję czynną lub którykolwiek składnik preparatu. Nie należy go stosować w przypadku czynnej choroby zakrzepowo-zatorowej a także ciąży. Przeciwwskazaniem jest również ciężka choroba wątroby, do czasu normalizacji parametrów jej czynności, oraz ciężka lub ostra niewydolność nerek.

Nie należy stosować u pacjentek z rozpoznanymi lub podejrzewanymi nowotworami zależnymi od hormonów płciowych. Przeciwwskazaniem są również krwawienia z dróg rodnych o niewyjaśnionej przyczynie.

Środki ostrożności przy stosowaniu drospirenonu

• Hiperkaliemia: ze względu na działanie oszczędzające potas należy zachować ostrożność u kobiet z zaburzeniami czynności nerek oraz stosujących leki zwiększające stężenie potasu. W takich przypadkach może być konieczne kontrolowanie stężenia potasu, szczególnie w pierwszym cyklu stosowania. 
• Choroby układu krążenia: ostrożność należy zachować u kobiet z nadciśnieniem tętniczym oraz czynnikami ryzyka choroby zakrzepowo-zatorowej. 
• Metabolizm kostny: drospirenon stosowany bez estrogenu zmniejsza stężenie estradiolu do wartości odpowiadających wczesnej fazie folikularnej. Nie wiadomo, czy ma to istotny wpływ na gęstość mineralną kości, dlatego szczególne znaczenie może mieć u nastolatek i młodych kobiet. 
• Czynność wątroby: w przypadku wystąpienia żółtaczki, silnego bólu w nadbrzuszu lub innych objawów zaburzeń czynności wątroby należy skonsultować się z lekarzem. 
• Cukrzyca: pacjentki z cukrzycą, szczególnie ze zmianami naczyniowymi, powinny być uważnie obserwowane w pierwszych miesiącach stosowania. 
• Zaburzenia cyklu: podczas stosowania mogą występować nieregularne krwawienia lub brak miesiączki. W przypadku braku miesiączki i bólu brzucha należy skontaktować się z lekarzem.
• Ostuda: kobiety ze skłonnością do ostudy powinny unikać intensywnej ekspozycji na słońce i promieniowanie UV. 
• Nastrój i depresja: w przypadku wystąpienia obniżenia nastroju lub objawów depresji należy skonsultować się z lekarzem.

Działania niepożądane drospirenonu

Podczas stosowania drospirenonu mogą wystąpić działania niepożądane o różnej częstości. W długoterminowych badaniach klinicznych najczęściej zgłaszano trądzik, krwotok maciczny, ból głowy oraz ból piersi. 

Często występują m.in.:

• ból głowy, 
• nudności i ból brzucha, 
• zmiany libido i nastroju, 
• trądzik, 
• dyskomfort w obrębie piersi, 
• krwawienie z dróg rodnych, krwotok maciczny i bolesne miesiączkowanie, 
• nieregularne miesiączki, 
• zwiększenie masy ciała. 

Niezbyt często mogą wystąpić m.in.:

• niedokrwistość, zmęczenie i obrzęki obwodowe, 
• zawroty głowy, 
• wymioty, biegunka i zaparcia, 
• zakażenia pochwy, 
• hiperkaliemia, 
• zaburzenia apetytu, 
• obniżony nastrój, depresja i objawy lękowe, 
• brak miesiączki, zaburzenia miesiączkowania, ból w miednicy i torbiele jajników, 
• suchość sromu i pochwy oraz wydzielina z pochwy, 
• wypadanie włosów, nadmierna potliwość, wysypka, świąd, łojotok i zapalenie skóry, 
• nadciśnienie tętnicze i uderzenia gorąca, 
• nadwrażliwość, 
• zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, stężenia bilirubiny, aktywności fosfokinazy kreatynowej i γ-glutamylotransferazy oraz stężenia triglicerydów. 

Rzadko występują m.in. nietolerancja soczewek kontaktowych, zmniejszenie masy ciała, wielomocz, torbiele piersi, mlekotok, dysplazja szyjki macicy oraz świąd sromu i pochwy.

Interakcje drospirenonu z innymi lekami

• Leki indukujące enzymy wątrobowe mogą zwiększać metabolizm drospirenonu i zmniejszać skuteczność antykoncepcji. Dotyczy to m.in. karbamazepiny, fenytoiny, barbituranów, prymidonu, ryfampicyny, bozentanu. Podobne działanie mogą wykazywać okskarbazepina, topiramat, felbamat, gryzeofulwina oraz preparaty zawierające ziele dziurawca. Podczas stosowania takich leków zaleca się dodatkową metodę mechaniczną antykoncepcji przez cały okres leczenia oraz przez 28 dni po jego zakończeniu. 
• Inhibitory enzymów, w tym silne lub umiarkowane inhibitory CYP3A4, mogą zwiększać stężenie progestagenu we krwi. Należą do nich m.in. flukonazol, itrakonazol, ketokonazol, worykonazol, klarytromycyna, erytromycyna, werapamil i diltiazem. Podobny efekt może mieć sok grejpfrutowy. 
• Leki stosowane w zakażeniach HIV i HCV mogą zarówno zwiększać, jak i zmniejszać stężenie progestagenów. W przypadku ich stosowania należy sprawdzić możliwość interakcji i w razie potrzeby zastosować dodatkową metodę antykoncepcji. 
• Drospirenon może wpływać na działanie niektórych innych leków - może m.in. zwiększać stężenie cyklosporyny i zmniejszać stężenie lamotryginy. 

Ze względu na działanie oszczędzające potas należy zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania leków oszczędzających potas i antagonistów aldosteronu. W takich przypadkach zaleca się kontrolowanie stężenia potasu w pierwszym cyklu leczenia.

Drospirenon u dzieci i osób starszych

Drospirenon stosuje się przede wszystkim u kobiet w wieku rozrodczym. Nie jest przeznaczony do stosowania przed wystąpieniem pierwszej miesiączki.

U kobiet w starszym wieku stosowanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych wymaga indywidualnej oceny, szczególnie ze względu na zwiększające się wraz z wiekiem ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i zakrzepowo-zatorowych.

Stosowanie drospirenonu w ciąży i podczas karmienia piersią

Drospirenonu nie należy stosować w ciąży. Jeśli podczas stosowania hormonalnego środka antykoncepcyjnego zostanie potwierdzona ciąża, preparat należy odstawić.

Drospirenon może być stosowany podczas karmienia piersią. Niewielkie ilości substancji przenikają do mleka kobiecego, jednak szacowana ilość przyjmowana przez karmione piersią dziecko stanowi mniej niż 1% dawki przyjmowanej przez matkę. O zastosowaniu drospirenonu podczas karmienia piersią decyduje lekarz, uwzględniając korzyści z antykoncepcji oraz dostępne dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania leku u matki i dziecka.

Przedawkowanie drospirenonu

Przedawkowanie może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych, takich jak nudności, wymioty, krwawienie z dróg rodnych lub zaburzenia cyklu. 

W przypadku znacznego przedawkowania lub wystąpienia niepokojących objawów należy skontaktować się z lekarzem.

Drospirenon a ryzyko zakrzepicy

Ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej zależy od postaci preparatu zawierającego drospirenon. W przypadku złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych, zawierających drospirenon w połączeniu z estrogenem, występuje niewielkie zwiększenie ryzyka zakrzepicy. Szacuje się, że ŻChZZ występuje u około 9–12 na 10 000 kobiet rocznie stosujących złożone środki antykoncepcyjne zawierające drospirenon.

W przypadku drospirenonu stosowanego bez estrogenu dostępne dane nie wskazują na istotne zwiększenie ryzyka ŻChZZ. W badaniach klinicznych dotyczących drospirenonu 4 mg nie odnotowano przypadków ŻChZZ.

Przed zastosowaniem preparatu lekarz ocenia indywidualne czynniki ryzyka zakrzepicy, takie jak wiek, otyłość, palenie tytoniu, przebyta lub występująca w rodzinie ŻChZZ, długotrwałe unieruchomienie oraz planowany duży zabieg chirurgiczny.

Drospirenon a inne progestageny

Drospirenon różni się od wielu innych progestagenów profilem działania farmakologicznego. Oprócz działania progestagennego wykazuje działanie przeciwandrogenne oraz przeciwmineralokortykosteroidowe, co odróżnia go od progestagenów pozbawionych wpływu na gospodarkę wodno-elektrolitową i może mieć korzystny wpływ na objawy związane z androgenami oraz na retencję wody. Różnice w profilu receptorowym sprawiają, że wybór progestagenu zależy nie tylko od jego działania antykoncepcyjnego, lecz także od indywidualnych potrzeb pacjentki, tolerancji, przeciwwskazań oraz charakterystyki stosowanego preparatu.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania dotyczące drospirenonu

Źródła:

1. EMA – Guideline on the treatment of PMDD https://www.ema.europa.eu/en/documents/scientific-guideline/guideline-treatment-premenstrual-dysphoric-disorder-pmdd_en.pdf
2. Palacios S i in. (2020), Eur J Contracept Reprod Health Care 25(3):221-227 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32312141/