Kanagliflozyna
Mechanizm działania kanagliflozyny
Kanagliflozyna hamuje kotransporter sodowo-glukozowy typu 2 (SGLT2) w kanalikach proksymalnych nerek, ograniczając zwrotne wchłanianie glukozy z przesączu kłębuszkowego. W efekcie zwiększa się wydalanie glukozy z moczem, co prowadzi do zmniejszenia jej stężenia we krwi.
Hamowanie SGLT2 zwiększa również wydalanie sodu i wody, powodując łagodne działanie moczopędne i może przyczyniać się do obniżenia ciśnienia tętniczego. Zwiększenie wydalania sodu wpływa także na zmniejszenie hiperfiltracji kłębuszkowej i ciśnienia śródkłębuszkowego, co jest jednym z mechanizmów korzystnego wpływu kanagliflozyny na czynność nerek u pacjentów z cukrzycą typu 2.
Wskazania do stosowania kanagliflozyny
Kanagliflozyna jest wskazana w leczeniu cukrzycy typu 2 u dorosłych i dzieci od 10 roku życia, w połączeniu z dietą i aktywnością fizyczną:
- w monoterapii, gdy metformina jest niewłaściwa z powodu nietolerancji lub przeciwwskazań,
- w skojarzeniu z innymi lekami stosowanymi w leczeniu cukrzycy, w tym insuliną.
U pacjentów z cukrzycą typu 2 kanagliflozyna wykazuje również korzystny wpływ na ryzyko sercowo-naczyniowe i progresję cukrzycowej choroby nerek, co potwierdzono w dużych badaniach klinicznych.
Kanagliflozyna w leczeniu cukrzycy typu 2
Kanagliflozyna jest stosowana w celu poprawy kontroli glikemii u osób z cukrzycą typu 2, gdy sama dieta i aktywność fizyczna nie zapewniają odpowiedniej kontroli choroby.
W badaniach klinicznych wykazano, że jej stosowanie prowadzi do zmniejszenia stężenia HbA1c i glukozy na czczo, a także może sprzyjać redukcji masy ciała i ciśnienia skurczowego. Skuteczność w obniżaniu glikemii zależy jednak od czynności nerek i zmniejsza się wraz z pogarszaniem ich funkcji.
Kanagliflozyna może być stosowana m.in. w skojarzeniu z metforminą, pochodną sulfonylomocznika, innymi doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi lub insuliną, jeśli konieczne jest uzyskanie dodatkowej kontroli glikemii
Zastosowanie kanagliflozyny w chorobie nerek i układzie sercowo-naczyniowym
Kanagliflozyna wykazuje korzystne działanie sercowo-naczyniowe i nefroprotekcyjne u pacjentów z cukrzycą typu 2. U chorych z cukrzycą typu 2 lek zmniejszenia ryzyka poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych, takich jak zgon sercowo-naczyniowy, zawał mięśnia sercowego czy udar mózgu. Kanagliflozyna spowalnia również progresję cukrzycowej choroby nerek, zmniejszając ryzyko pogorszenia czynności nerek, konieczności leczenia nerkozastępczego oraz zgonu z przyczyn nerkowych. Korzystne efekty dotyczą wyłącznie pacjentów z cukrzycą typu 2 i nie obejmują leczenia niewydolności serca ani przewlekłej choroby nerek niezwiązanej z cukrzycą.
Dawkowanie kanagliflozyny
Dawkę kanagliflozyny ustala lekarz w zależności od czynności nerek, tolerancji leczenia i potrzeby kontroli glikemii. Lek stosuje się raz na dobę, najlepiej przed pierwszym posiłkiem dnia.
- Dawka początkowa: 100 mg raz na dobę.
- Zwiększenie dawki do 300 mg raz na dobę można rozważyć u pacjentów dobrze tolerujących dawkę 100 mg, z eGFR ≥60 ml/min/1,73 m², jeśli konieczne jest uzyskanie dodatkowej kontroli glikemii.
- Przy eGFR 30–<60 ml/min/1,73 m² stosuje się maksymalnie 100 mg raz na dobę.
- Przy eGFR <30 ml/min/1,73 m² leczenia kanagliflozyną nie należy rozpoczynać; u pacjentów już leczonych dawką 100 mg może być ona kontynuowana w określonych sytuacjach, m.in. w leczeniu cukrzycowej choroby nerek, zgodnie z ChPL.
Tabletkę należy połknąć w całości, popijając wodą. W przypadku pominięcia dawki należy przyjąć ją po przypomnieniu sobie, chyba że zbliża się pora kolejnej dawki - nie należy przyjmować podwójnej dawki tego samego dnia.
U dzieci i młodzieży od 10 roku życia kanagliflozynę stosuje się w dawce początkowej 100 mg raz na dobę. W razie potrzeby lekarz może rozważyć zwiększenie dawki.
Farmakokinetyka kanagliflozyny
Kanagliflozyna po podaniu doustnym wchłania się szybko, osiągając maksymalne stężenie w osoczu po około 1-2 godzin. Kanagliflozyna wiąże się z białkami osocza w około 99%. Metabolizowana jest głównie poprzez sprzęganie z kwasem glukuronowym z udziałem enzymów UGT1A9 i UGT2B4. Okres półtrwania wynosi około 10–13 godzin. Lek jest wydalany przede wszystkim z kałem, w mniejszym stopniu z moczem, głównie w postaci metabolitów. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek ekspozycja na kanagliflozynę może być zwiększona, dlatego czynność nerek należy uwzględniać podczas stosowania leku. W przypadku łagodnych i umiarkowanych zaburzeń czynności wątroby zmiany ekspozycji na lek nie mają znaczenia klinicznego i nie wymagają modyfikacji dawki.
Przeciwwskazania do stosowania kanagliflozyny
Przeciwwskazaniem jest przede wszystkim nadwrażliwość na kanagliflozynę lub którykolwiek składnik produktu leczniczego.
Środki ostrożności przy stosowaniu kanagliflozyny
Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci:
- z zaburzeniami czynności nerek,
- odwodnieni lub narażeni na nadmierną utratę płynów,
- przyjmujący leki moczopędne,
- w podeszłym wieku, szczególnie ≥75 lat,
- z chorobami układu sercowo-naczyniowego lub zwiększonym ryzykiem niedociśnienia,
- z chorobami naczyń obwodowych, neuropatią, owrzodzeniami stóp lub przebytą amputacją kończyny,
- z czynnikami zwiększającymi ryzyko cukrzycowej kwasicy ketonowej.
Przed rozpoczęciem leczenia oraz w jego trakcie należy regularnie kontrolować czynność nerek, a u pacjentów narażonych na odwodnienie zadbać o odpowiednie nawodnienie.
Należy zwrócić uwagę na objawy cukrzycowej kwasicy ketonowej, takie jak nudności, wymioty, ból brzucha, nadmierne pragnienie, duszność, nietypowe zmęczenie lub senność. Kwasica może wystąpić nawet przy niezbyt wysokim stężeniu glukozy we krwi, dlatego pojawienie się takich objawów wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.
Dodatkowo podczas leczenia zaleca się regularną kontrolę stóp i odpowiednią profilaktykę stopy cukrzycowej.
Działania niepożądane kanagliflozyny
Do najczęściej występujących działań niepożądanych należą:
- kandydoza sromu i pochwy,
- zakażenia dróg moczowych,
- zapalenie żołędzi i napletka u mężczyzn,
- częstsze oddawanie moczu,
- zwiększone pragnienie,
- hipoglikemia, szczególnie podczas stosowania kanagliflozyny w skojarzeniu z insuliną lub pochodną sulfonylomocznika.
Może również wystąpić odwodnienie, niedociśnienie lub niedociśnienie ortostatyczne, zawroty głowy oraz zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi. U pacjentów leczonych kanagliflozyną obserwowano także zwiększone ryzyko złamań kości.
Do rzadkich, ale poważnych działań niepożądanych należą cukrzycowa kwasica ketonowa, ciężkie reakcje nadwrażliwości oraz martwicze zapalenie powięzi krocza (zgorzel Fourniera).
Interakcje kanagliflozyny z innymi lekami
Najważniejsze interakcje obejmują:
- diuretyki - zwiększają ryzyko odwodnienia i niedociśnienia,
- insulina i pochodne sulfonylomocznika - zwiększają ryzyko hipoglikemii,
- induktory UGT1A9/UGT2B4, m.in. ryfampicyna, karbamazepina, fenytoina, fenobarbital, efawirenz, rytonawir i dziurawiec - mogą zmniejszać stężenie i skuteczność kanagliflozyny,
- cholestyramina - może zmniejszać wchłanianie - kanagliflozynę należy przyjmować co najmniej 1 godzinę przed lub 4-6 godzin po cholestyraminie,
- digoksyna - kanagliflozyna może zwiększać jej stężenie,
- lit - kanagliflozyna może zmniejszać jego stężenie, co może wymagać częstszej kontroli stężenia litu.
Kanagliflozyna u dzieci i osób starszych
Kanagliflozyna może być stosowana w leczeniu cukrzycy typu 2 u dzieci od 10 roku życia. Dawkowanie ustala lekarz, uwzględniając m.in. czynność nerek, kontrolę glikemii i masę ciała.
Kanagliflozyna może być stosowana u osób starszych, jednak u pacjentów w wieku ≥75 lat należy zachować ostrożność ze względu na zwiększone ryzyko odwodnienia, niedociśnienia i zaburzeń czynności nerek.
Stosowanie kanagliflozyny w ciąży i podczas karmienia piersią
Kanagliflozyny nie należy stosować w ciąży ani podczas karmienia piersią. Brakuje wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa.
Przedawkowanie kanagliflozyny
Przedawkowanie kanagliflozyny może prowadzić przede wszystkim do odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych i niedociśnienia. W przypadku przyjęcia większej niż zalecona dawki należy skontaktować się z lekarzem.