Kwetiapina
Co to jest kwetiapina?
Kwetiapina jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym. Mechanizm jej działania jest złożony i polega na oddziaływaniu z wieloma układami neuroprzekaźników w mózgu. Jest antagonistą receptorów serotoninowych (5HT2) oraz receptorów dopaminowych (D1 i D2). Ponadto kwetiapina wykazuje duże powinowactwo do receptorów histaminowych (H1) oraz adrenergicznych (alfa-1), co odpowiada za część jej właściwości, takich jak działanie uspokajające i nasenne.
Na co stosuje się kwetiapinę?
Wskazania do stosowania są ściśle uzależnione od postaci farmaceutycznej leku.
Tabletki powlekane:
- Leczenie schizofrenii.
- Leczenie choroby afektywnej dwubiegunowej:
- leczenie epizodów manii o umiarkowanym lub ciężkim nasileniu.
- leczenie epizodów ciężkiej depresji w przebiegu choroby dwubiegunowej.
Tabletki o przedłużonym uwalnianiu:
- Leczenie schizofrenii.
- Leczenie choroby afektywnej dwubiegunowej:
- leczenie epizodów manii o umiarkowanym lub ciężkim nasileniu.
- leczenie epizodów ciężkiej depresji w przebiegu choroby dwubiegunowej.
- zapobieganie nawrotom choroby u pacjentów, u których uzyskano reakcję na leczenie kwetiapiną.
- Leczenie wspomagające ciężkich epizodów depresji u pacjentów z dużym zaburzeniem depresyjnym (MDD), którzy nie reagowali wystarczająco na monoterapię lekiem przeciwdepresyjnym.
Jak działa kwetiapina?
Działanie kliniczne kwetiapiny wynika z blokowania receptorów w mózgu. Zablokowanie receptorów dopaminowych D2 i serotoninowych 5HT2 łagodzi objawy psychotyczne (takie jak omamy i urojenia) oraz stabilizuje nastrój. Kwetiapina działa selektywnie na układ limbiczny, co skutkuje mniejszym ryzykiem wystąpienia objawów pozapiramidowych (np. sztywności mięśni) w porównaniu do starszych neuroleptyków. Silna blokada receptorów histaminowych H1 oraz adrenergicznych alfa-1 odpowiada za wyraźne działanie sedatywne (uspokajające) oraz możliwy spadek ciśnienia krwi.
Lek w wątrobie ulega przekształceniu do aktywnego metabolitu – norkwetiapiny, która wykazuje silne powinowactwo do transportera noradrenaliny (hamuje go) oraz do receptorów muskarynowych. Uważa się, że to właśnie działanie norkwetiapiny odpowiada w dużej mierze za skuteczność przeciwdepresyjną leku.
W jakich postaciach farmaceutycznych występuje kwetiapina?
Kwetiapina występuje w następujących postaciach doustnych:
- tabletki powlekane (standardowa postać, z której substancja uwalnia się stosunkowo szybko),
- tabletki o przedłużonym uwalnianiu (postać, z której substancja uwalnia się powoli w przewodzie pokarmowym; oznaczana skrótami XR lub SR).
Dawkowanie kwetiapiny
Schemat dawkowania zależy od postaci leku i wskazania.
Tabletki powlekane:
- Schizofrenia: lek podaje się zwykle 2 razy na dobę. Wymagane jest stopniowe zwiększanie dawki: 50 mg (dzień 1), 100 mg (dzień 2), 200 mg (dzień 3), 300 mg (dzień 4). Od 4. dnia dawka zwykle wynosi 300–450 mg na dobę (maksymalnie 750 mg).
- Epizody manii w chorobie dwubiegunowej: lek podaje się 2 razy na dobę. Schemat zwiększania dawki podobny jak w schizofrenii. Docelowa dawka to zwykle 400–800 mg na dobę.
- Epizody depresji w chorobie dwubiegunowej: lek podaje się raz na dobę, wieczorem przed snem. Dawka jest zwiększana stopniowo: 50 mg (dzień 1), 100 mg (dzień 2), 200 mg (dzień 3), do zalecanej dawki 300 mg w 4. dniu.
Tabletki o przedłużonym uwalnianiu: lek stosuje się raz na dobę, bez pokarmu lub z lekkim posiłkiem. Tabletek nie wolno dzielić, żuć ani kruszyć.
- Schizofrenia i epizody manii: 1. dzień – 300 mg, 2. dzień – 600 mg. Zalecana dawka podtrzymująca to 600 mg (zakres 400–800 mg).
- Epizody depresji w chorobie dwubiegunowej: stosować wieczorem. Należy stopniowo zwiększać dawkę, od 50 mg w 1. dniu do zalecanej dawki 300 mg w 4. dniu.
- Leczenie wspomagające w ciężkich epizodach depresji: lek należy stosować wieczorem. Początkowo 50 mg (dzień 1 i 2), 150 mg (dzień 3 i 4). Dalsze dostosowanie w zakresie 150–300 mg w zależności od reakcji pacjenta.
Decyzję o konieczności stosowania leku, czasie terapii oraz ewentualnym odstawieniu podejmuje lekarz. Lek należy odstawiać stopniowo (przez okres 1–2 tygodni), aby uniknąć objawów odstawiennych.
Kwetiapina a ciąża
Stosowanie kwetiapiny w pierwszym trymestrze ciąży nie jest zalecane, chyba że korzyści dla matki przeważają nad potencjalnym ryzykiem dla płodu. U noworodków narażonych na działanie leków przeciwpsychotycznych w trzecim trymestrze ciąży mogą wystąpić działania niepożądane, takie jak objawy pozapiramidowe lub objawy odstawienia (pobudzenie, drżenie, senność, trudności w oddychaniu lub karmieniu).
Kwetiapina a karmienie piersią
Kwetiapina w niewielkim stopniu przenika do mleka kobiecego. Z uwagi na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa, nie zaleca się karmienia piersią podczas stosowania kwetiapiny.
Alkohol i inne czynniki modyfikujące stosowanie kwetiapiny
- Należy unikać spożywania alkoholu podczas leczenia, ponieważ w połączeniu z kwetiapiną nasila on senność i hamujące działanie na ośrodkowy układ nerwowy.
- Nie należy popijać leku sokiem grejpfrutowym ani spożywać go w trakcie terapii. Hamuje on enzym CYP3A4, co może prowadzić do niebezpiecznego wzrostu stężenia leku we krwi.
- Kwetiapina może wywoływać senność i zawroty głowy, co upośledza zdolność prowadzenia pojazdów. Nie należy kierować pojazdami, dopóki nie jest znana indywidualna reakcja na lek.
Przeciwwskazania do stosowania kwetiapiny
Główne przeciwwskazania
- Nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze.
- Jednoczesne stosowanie silnych inhibitorów cytochromu P450 3A4 (CYP3A4), takich jak:
- inhibitory proteazy HIV (np. nelfinawir),
- leki przeciwgrzybicze z grupy azoli (np. ketokonazol, itrakonazol),
- antybiotyki makrolidowe (erytromycyna, klarytromycyna),
- nefazodon.
Uwagi dodatkowe
Ostrożność jest wymagana u pacjentów z chorobami układu krążenia, drgawkami w wywiadzie, cukrzycą (ryzyko hiperglikemii) oraz u osób w podeszłym wieku z psychozą związaną z demencją (zwiększone ryzyko zgonu i udaru).
Skutki uboczne kwetiapiny
Możliwe działania niepożądane
- Senność i zawroty głowy.
- Suchość w jamie ustnej.
- Zwiększenie masy ciała.
- Zaburzenia metaboliczne (wzrost poziomu cukru i lipidów).
- Objawy pozapiramidowe (sztywność, drżenie).
- Hipotonia ortostatyczna (spadek ciśnienia przy wstawaniu).
Częstość i charakter działań niepożądanych
- Bardzo często: zmniejszenie stężenia hemoglobiny, zwiększenie stężenia trójglicerydów i cholesterolu, zwiększenie masy ciała, zawroty głowy, senność, ból głowy, suchość w jamie ustnej, objawy odstawienia.
- Często: leukopenia, zwiększenie łaknienia, dziwne sny, koszmary senne, myśli samobójcze (głównie na początku leczenia depresji), niewyraźne widzenie, tachykardia (szybkie bicie serca), kołatanie serca, niedociśnienie ortostatyczne, duszność, zaparcia, niestrawność, obrzęki obwodowe, drażliwość, gorączka.
- Niezbyt często: neutropenia, małopłytkowość, bradykardia, wydłużenie odcinka QT w EKG, zespół niespokojnych nóg, trudności w połykaniu, zaburzenia seksualne.
- Rzadko: agranulocytoza, zespół metaboliczny, somnambulizm, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, zapalenie trzustki, zapalenie wątroby, priapizm (długotrwały wzwód).
- Bardzo rzadko: reakcja anafilaktyczna, zespół Stevensa-Johnsona, rabdomioliza, obrzęk naczynioruchowy.
Interakcje kwetiapiny z innymi lekami i substancjami
- Silne inhibitory CYP3A4: (np. ketokonazol, klarytromycyna) – przeciwwskazane.
- Induktory enzymów wątrobowych: (np. karbamazepina, fenytoina) – mogą znacznie zmniejszać stężenie kwetiapiny, co może wymagać zwiększenia dawki leku.
- Należy zachować ostrożność przy łączeniu kwetiapiny z innymi lekami działającymi na OUN: uspokajającymi, nasennymi i opioidami oraz lekami przeciwarytmicznymi i niektórymi antybiotykami (ryzyko zaburzeń rytmu serca).
Przechowywanie kwetiapiny
Lek nie wymaga specjalnych środków ostrożności dotyczących temperatury. Przechowywać w oryginalnym opakowaniu w miejscu niewidocznym i niedostępnym dla dzieci.