Ondansetron
Co to jest ondansetron?
Ondansetron to lek przeciwwymiotny, selektywny antagonista receptorów serotoninowych 5-HT₃, zlokalizowanych centralnie w obszarze strefy wyzwalającej oraz obwodowo w zakończeniach nerwu błędnego i w przewodzie pokarmowym.
Na co stosuje się ondansetron?
Wskazania ogólne:
- Zapobieganie i leczenie nudności oraz wymiotów różnego pochodzenia.
Wskazania szczegółowe:
Dorośli:
- Leczenie nudności i wymiotów wywołanych przez chemioterapię cytotoksyczną i radioterapię oraz zapobieganie i leczenie nudności i wymiotów w okresie pooperacyjnym.
Dzieci i młodzież:
- Leczenie nudności i wymiotów wywołanych przez chemioterapię u dzieci w wieku ≥ 6 miesięcy.
- Zapobieganie i leczenie nudności i wymiotów w okresie pooperacyjnym u dzieci w wieku ≥ 1 miesiąca
Jak działa ondansetron?
Ondansetron blokuje receptory 5-HT₃ zlokalizowane centralnie w obszarze strefy wyzwalającej (trigger zone) na dnie IV komory oraz obwodowo w zakończeniach nerwu błędnego, w splocie śródściennym przewodu pokarmowego. Ondansetron hamuje nudności i wymioty związane z działaniem serotoniny uwalnianej w jelicie cienkim przez leki cytostatyczne i radioterapię, a także blokując ośrodkowe receptory 5-HT3. Działanie rozpoczyna się zwykle w ciągu 30-60 minut od podania doustnego i 5-10 minut po podaniu dożylnym.
Postacie farmaceutyczne, w jakich występuje ondansetron
Forma doustna
- Tabletki.
- Tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej (ODT).
- Liofilizat doustny.
Forma iniekcyjna
- Roztwór do wstrzykiwań dożylnych lub domięśniowych.
Inne dostępne formy
- Czopki doodbytnicze.
Dawkowanie ondansetronu
Dawka, droga i schemat podania są uzależnione od rodzaju terapii i przewidywanej siły wymiotnego działania leków (emetogenności).
- Wymioty spowodowane chemio- lub radioterapią: dawka, droga i schemat podania są uzależnione od rodzaju terapii i przewidywanej siły wymiotnego działania leków (emetogenności). Dawka dobowa wynosi 8–32 mg. Dorośli: W chemioterapii o średnim potencjale emetogennym i radioterapii lek można podać p.o., i.m., i.v. lub p.r. P.o. podaje się 8 mg 1–2 h przed rozpoczęciem chemioterapii oraz powtarza dawkę po 12 h. I.v. lub i.m. podaje się 8 mg bezpośrednio przed rozpoczęciem chemioterapii w powolnym wstrzyknięciu, a następnie po 12 h powtarza się dawkę p.o. P.r. podaje się w dawce 16 mg 1–2 h przed leczeniem. Po upływie 24 h w celu zapobieżenia nudnościom i wymiotom opóźnionym podaje się p.o. 8 mg co 12 h lub p.r. 16 mg co 24 h przez 5 dni. W chemioterapii o dużym potencjale emetogennym lek można podać i.m., i.v. lub p.r. I.v. lub i.m. ondansetron wykazywał skuteczność w następujących schematach dawkowania w czasie pierwszych 24 h po chemioterapii: 1. pojedyncza dawka 8 mg podana w powolnym wstrzyknięciu i.v. lub i.m. bezpośrednio przed chemioterapią; 2. dawka 8 mg podana w powolnym wstrzyknięciu i.v. lub i.m., bezpośrednio przed chemioterapią, a następnie 2-krotnie powtórzona w odstępach 2–4 h i.v. lub i.m. lub jako następujący po pierwszej dawce stały wlew i.v. z szybkością 1 mg/h przez 24 h; 3. pojedyncza dawka 32 mg rozcieńczona w 50–100 ml 0,9% roztw. NaCl lub innych płynach i podana we wlewie trwającym nie krócej niż 15 min, bezpośrednio przed chemioterapią. P.r. podaje się w dawce 16 mg 1–2 h przed leczeniem. Działanie leku można zwiększyć, podając jednocześnie 20 mg deksametazonu i.v. Po upływie 24 h w celu zapobieżenia nudnościom i wymiotom opóźnionym podaje się p.o. 8 mg co 12 h lub p.r. 16 mg co 24 h przez 5 dni. Dzieci: I.v. w pojedynczej dawce 5 mg/m2 pc., bezpośrednio przed rozpoczęciem chemioterapii, a następnie p.o. w dawce 4 mg podanej po 12 h. Leczenie ondansetronem w dawce 4 mg 2 ×/d należy kontynuować p.o. do 5 dni. Brak danych na temat stosowania ondansetronu w postaci czopków.
- Pooperacyjne nudności i wymioty: Dorośli: W celu zapobiegania nudnościom i wymiotom okresu pooperacyjnego, ondansetron można stosować zarówno i.v., i.m., jak i p.o. Można podawać w pojedynczej dawce 4 mg i.m. lub w powolnym wstrzyknięciu i.v. bezpośrednio przed wprowadzeniem do znieczulenia. Zalecana dawka p.o. wynosi 16 mg 1 h przed znieczuleniem. W okresie pooperacyjnym do leczenia nudności i wymiotów zaleca się podawanie 4 mg i.m. lub w powolnym wstrzyknięciu i.v.
Dzieci po 2. rż.: W celu zapobiegania pooperacyjnym nudnościom i wymiotom u dzieci, ondansetron należy stosować i.v. w dawce 0,1 mg/kg mc. do dawki maks. 4 mg, w powolnym wstrzyknięciu i.v. przed znieczuleniem, w momencie lub po wprowadzeniu do znieczulenia. W okresie pooperacyjnym, do leczenia nudności i wymiotów, ondansetron należy podawać w powolnym wstrzyknięciu i.v. w dawce 0,1 mg/kg mc. maks. do 4 mg. Istnieją ograniczone dane dotyczące stosowania leku w zapobieganiu pooperacyjnym nudnościom i wymiotom i ich leczeniu u dzieci przed 2. rż. Maks. dawka dobowa u chorych z umiarkowaną lub ciężką niewydolnością wątroby wynosi 8 mg. - Tabletki ODT rozpuszcza się na języku bez popijania, nie należy połykać w całości.
Ondansetron a ciąża
Może być stosowany, ale tylko wtedy, gdy korzyści przewyższają ryzyko. W części badań sugerowano minimalne zwiększenie ryzyka wad rozwojowych, dlatego decyzja o terapii należy do lekarza. Na podstawie doświadczenia z badań epidemiologicznych, podejrzewa się, że ondansetron podawany w pierwszym trymestrze ciąży wywołuje deformacje twarzoczaszki.
Ondansetron a karmienie piersią
Ondansetron przenika przez mleko matki, dlatego nie powinien być stosowany przez kobiety karmiące piersią.
Alkohol i inne czynniki modyfikujące stosowanie ondansetronu
Ondansetron nie wchodzi w interakcje farmakokinetyczne z alkoholem. Jednakże należy zachować ostrożność, jak przy wszystkich lekach działających na ośrodkowy układ nerwowy, podczas jednoczesnego stosowania z alkoholem.
Przeciwwskazania do stosowania ondansetronu
Główne przeciwwskazania
- Nadwrażliwość na ondansetron lub inne leki z grupy antagonistów receptora 5HT3.
- Ondansetron w postaci liofilizatu doustnego zawiera aspartam; zachować ostrożność u chorych na fenyloketonurię.
- Preparatów zawierających laktozę nie stosować u pacjentów z dziedziczną nietolerancją galaktozy, pierwotnym niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.
- Na podstawie doniesień o występowaniu głębokiego niedociśnienia tętniczego oraz utraty przytomności podczas podawania ondansetronu z chlorowodorkiem apomorfiny, jednoczesne stosowanie z apomorfiną jest przeciwwskazane.
Uwagi dodatkowe
- Stosowanie ondansetronu jednocześnie z lekami wydłużającymi odstęp QT może skutkować dodatkowym wydłużeniem odstępu QT. Jednoczesne stosowanie ondansetronu i leków działających toksycznie na serce (np. antracykliny) może zwiększać ryzyko zaburzeń rytmu serca
- Stosować ostrożnie w przypadku zaburzeń rytmu serca lub przewodzenia oraz u osób przyjmujących leki przeciwarytmiczne, β-adrenolityki lub ze znacznymi zaburzeniami elektrolitowymi.
- U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby może być konieczne zmniejszenie dawki leku.
- Ondansetron może nasilić niedrożność lub zaparcia.
- U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby może być konieczne zmniejszenie dawki leku.
- Ponieważ ondansetron wydłuża czas pasażu jelitowego, po jego podaniu pacjenci z objawami podostrej niedrożności jelit powinni znajdować się pod obserwacją.
Skutki uboczne ondansetronu
Możliwe działania niepożądane
- Ból głowy.
- Zaparcia.
- Zawroty głowy.
- Uczucie gorąca lub uderzenia gorąca.
- Czkawka.
- Biegunka.
- Suchość w ustach.
- Wysypka, świąd, nagłe zaczerwienienie skóry.
- Niedociśnienie tętnicze, zaburzenie rytmu serca.
Częstość i charakter działań ubocznych
- Bardzo często: ból głowy.
- Często: zaparcia, biegunka, suchość w ustach, zawroty głowy, uczucie gorąca lub nagłe zaczerwienienie skóry, świąd
- Niezbyt często: obserwowano drgawki, zaburzenia ruchowe, w tym objawy ze strony układu pozapiramidowego, jak reakcje dystoniczne, napady przymusowego patrzenia z rotacją gałek ocznych i dyskineza bez istotnego, trwałego wpływu na stan kliniczny pacjenta, zaburzenia rytmu serca, ból w klatce piersiowej z lub bez obniżenia odcinka ST w EKG, bradykardia, czkawka, obniżenie ciśnienia tętniczego, bezobjawowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych.
- Rzadko: zawroty głowy w trakcie podawania dożylnego, którym w większości przypadków można zapobiec lub spowodować ich ustąpienie poprzez wydłużenie czasu wlewu, przemijające zaburzenia widzenia (np. zamazane widzenie) podczas podawania dożylnego
- Bardzo rzadko: Przemijająca utrata wzroku, przede wszystkim podczas podawania dożylnego. W większości przypadków ślepota ustępowała w ciągu 20 minut. Większość pacjentów przyjmowała chemioterapeutyki, w tym cisplatynę. W niektórych przypadkach przemijającej utraty wzroku opisywano jej korowe pochodzenie, przemijające zmiany w zapisie EKG, obejmujące wydłużenie odstępu QT.
Interakcje ondansetronu z innymi lekami i substancjami
- Leki wydłużające odstęp QT i (lub) powodujące zaburzenia gospodarki elektrolitowej mogą powodować dodatkowe wydłużenie odstępu QT.
- Podczas jednoczesnego stosowania ondansetronu i innych leków przeciwdepresyjnych (SSRI i SNRI) zgłaszano przypadki wystąpienia u pacjentów zespołu serotoninowego (obejmującego zmiany stanu psychicznego, niestabilność układu autonomicznego i zaburzenia nerwowo-mięśniowe).
- U pacjentów leczonych silnymi induktorami CYP3A4 (np. fenytoina, karbamazepina i ryfampicyna), klirens ondansetronu po podaniu doustnym był zwiększony czterokrotnie, a stężenie ondansetronu we krwi było znacząco zmniejszone. Prawdopodobnie konieczna jest zmiana dawkowania
- Tramadol: Dane z badań z udziałem małej liczby pacjentów wskazują, że ondansetron może zmniejszać przeciwbólowe działanie tramadolu
Ze względu na zgłaszane przypadki wystąpienia głębokiego niedociśnienia tętniczego oraz utraty świadomości, jednoczesne stosowanie apomorfiny i ondansetronu jest przeciwwskazane. - Jednoczesne stosowanie ondansetronu z lekami kardiotoksycznymi (np. antracyklinami (takimi jak doksorubicyna, daunorubicyna) lub trastuzumabem), antybiotykami (takimi jak erytromycyna), lekami przeciwgrzybiczymi (takimi jak ketokonazol), lekami przeciwarytmicznymi (np. amiodaronem) i beta-blokerami (np. atenololem lub tymololem) może zwiększać ryzyko arytmii.
Przechowywanie ondansetronu
- Przechowywać w temperaturze poniżej 25°C.
- Chronić przed wilgocią i światłem.
- Ampułki przechowywać zgodnie z instrukcją producenta.