Odma płucna – co to jest? Przyczyny, objawy, pierwsza pomoc

Odma opłucnowa, czyli popularnie zwana odma płucna, to stan, gdy w jamie opłucnej gromadzi się powietrze. Uciska ono płuco i utrudnia wymianę gazową, co prowadzić może do duszności i kaszlu. Szczególnie niebezpieczna jest odma prężna, która stanowi bezpośrednie zagrożenie życia i wymaga natychmiastowej reakcji. Jakie są przyczyny powstania odmy płucnej i jak się ją leczy? 

Co to jest odma płucna?

Co to jest odma płucna? Każde płuco otoczone jest błoną surowiczą, która zwana jest opłucną. Zbudowana jest ona z 2 blaszek: opłucnej trzewnej (płucnej), która bezpośrednio przylega do płuca i opłucnej ściennej, która wyściela jamę klatki piersiowej. Pomiędzy blaszkami znajduje się jama opłucnej, która w prawidłowym stanie jest jedynie szczeliną z niewielką ilością płynu surowiczego, a blaszki opłucnej przylegają do siebie i ślizgają się podczas ruchów oddechowych.

Odma opłucnowa, często nazywana przez pacjentów odmą płucną, tworzy się, kiedy w jamie opłucnej pojawi się powietrze. Może stać się, kiedy zostanie uszkodzona ściana klatki piersiowej lub wskutek uszkodzenia płuc − gdy wytworzy się połączenie między pęcherzykiem płucnym czy oskrzelem a jamą opłucnej.

Sprawdź też, skąd się biorą duszności.

Sprawdź popularne kategorie

Odma płucna – czy jest groźna? Rokowania

Odma płucna może być bardzo groźna, zwłaszcza gdy występuje nagle i zajmuje dużą powierzchnię płuca. W ciężkich przypadkach może prowadzić do niewydolności oddechowej. W skrajnych sytuacjach odma płucna może zagrażać życiu – stąd pytanie „Czy można umrzeć na odmę płucną?” niestety nie jest bezpodstawne. Rokowania zależą od przyczyny, ogólnego stanu pacjenta i szybkości wdrożenia terapii. Ważna jest szybka reakcja i leczenie.

Odma opłucnowa − rodzaje i stopień zaawansowania choroby

Odmę możemy podzielić na 3 grupy:

• Odma zamknięta,
• Odma otwarta,
• Odma prężna.

Odma zamknięta powstaje przez jednorazowe dostanie się powietrza do jamy opłucnej. Gdy odma jest niewielka, nie zawsze wymaga leczenia i może wchłonąć się sama po upływie paru dni.

Gdy powietrze cyklicznie przedostaje się do jamy opłucnej, a po chwili swobodnie się z niej wydostaje (np. przez otwór pourazowy w klatce piersiowej) mamy do czynienia z odmą otwartą. Jest to groźna sytuacja i może doprowadzić do zatrzymania akcji serca.

Odma prężna (zastawkowa, wentylowa) to stan bezpośredniego zagrożenia życia. Przy każdym wdechu do jamy opłucnej dostają się kolejne porcje powietrza i nie mogą się z niej wydostać. W efekcie płuco po stronie uszkodzenia zapada się coraz bardziej (uciskane przez gromadzone powietrze), aż w końcu dochodzi do przesunięcia śródpiersia na zdrową stronę, ucisk drugiego płuca i dużych naczyń żylnych.

Sprawdź też objawy zapalenia płuc.

Odma płucna − przyczyny powstania

Odmę opłucnową ze względu na etiologię można podzielić na:

• Odmę samoistną,
• Odmę pourazową,
• Odmę jatrogenną.

Samoistna odma spowodowana jest spontanicznym pęknięciem pęcherzyków płucnych, które są zaraz przy opłucnej lub pęknięciem pęcherza rozedmowego. Może pojawić się u osób zdrowych, bez zdiagnozowanej choroby płuc − jest to odma pierwotna. Najczęściej dotyczy osób młodych, wysokich i szczupłych, częściej mężczyzn.

Sprawdź, jak wygląda odma poskórna.

Gdy samoistna odma pojawia się u osób z chorobami płuc (np. astmą, POChP, mukowiscydozą) nazywana jest wtórną. Przyczyną odmy pourazowej jest, jak sama nazwa wskazuje, uraz klatki piersiowej (np. odma płucna po wypadku albo ugodzeniu nożem). 

Odma płucna jatrogenna powstaje wskutek działań medycznych, np. jako powikłanie po cewnikowaniu żyły podobojczykowej.

Sprawdź też, jakie są objawy zapalenia oskrzeli.

Odma płucna po COVID-dzie

U niektórych pacjentów po przebyciu COVID-19 może dojść do uszkodzenia pęcherzyków płucnych i osłabienia miąższu, co zwiększa ryzyko powstania odmy. Najczęściej dotyczy to jednak osób z ciężkim przebiegiem choroby i długotrwałą wentylacją mechaniczną.

Odma płucna po operacji

Odma może być powikłaniem po zabiegach w obrębie klatki piersiowej, szyi, a nawet jamy brzusznej. Najczęściej występuje po operacjach płuc, przy uszkodzeniu opłucnej lub w trakcie drenażu.

Odma płucna po zapaleniu płuc

Odma płucna po zapaleniu płuc może wystąpić w wyniku uszkodzenia tkanki płucnej przez stan zapalny. Gdy w miąższu płucnym tworzą się pęcherze powietrzne lub ropnie, mogą one pęknąć i doprowadzić do przedostania się powietrza do jamy opłucnowej. To powikłanie częściej dotyczy ciężkiego, bakteryjnego zapalenia płuc.

Odma płucna − objawy

Objawy odmy opłucnowej zależą od jej wielkości, chorób towarzyszących i stanu ogólnego chorego. Powietrze, które dostało się do jamy opłucnej, uciska płuco i utrudnia oddychanie. Typowe objawy odmy to:

• Kłujący ból po stronie odmy,
• Duszność,
• Kaszel.

Ale zdarza się, że chory nie odczuwa żadnych dolegliwości, albo są słabo nasilone (np. w samoistnej, małej odmie pierwotnej).

W przypadku odmy prężnej stan chorego pogarsza się gwałtownie i szybko, duszność nasila się, przyspiesza akcja serca i oddechy, a w razie braku reakcji może dojść do zatrzymania krążenia.

Odma płucna − diagnostyka i rozpoznanie

Kiedy lekarz podejrzewa powstanie odmy na podstawie objawów i dokładnego badania fizykalnego (ze szczególnym wskazaniem na badanie klatki piersiowej − osłuchiwanie, opukiwanie) zleca dla potwierdzenia badanie obrazowe. Najczęściej do zdiagnozowania odmy płucnej robi się RTG klatki piersiowej. W razie niejasności można posiłkować się także tomografią komputerową i USG płuc.

Odma płucna – pierwsza pomoc

W przypadku podejrzenia odmy płucnej najważniejsze jest natychmiastowe wezwanie pogotowia – stan ten stanowi zagrożenie życia. Osobę poszkodowaną należy ułożyć w pozycji półsiedzącej, unikać ucisku klatki piersiowej i nie podawać jedzenia ani picia. Jeśli poszkodowany jest przytomny, warto go uspokajać i kontrolować oddech oraz tętno. Nie wolno samodzielnie przekłuwać klatki piersiowej – interwencja medyczna musi być szybka i profesjonalna, by uniknąć zatrzymania krążenia lub uduszenia.

Odma płucna − leczenie

Leczenie odmy zależy od jej rozległości i objawów. Niewielka odma płucna jatrogenna czy samoistna odma pierwotna, jeśli przebiega bezobjawowo, może być pozostawiona bez leczenia. Jeśli masz łatwy dostęp do opieki medycznej, Twoja odma w kontrolnym badaniu RTG nie powiększyła się i nie masz innych przeciwwskazań zdrowotnych, wtedy możesz być leczony w trybie ambulatoryjnym. Pamiętaj jednak, żeby w przypadku pogorszenia Twojego stanu i nasilenia się dolegliwości, natychmiast zgłosić się do szpitala.

Sprawdź też witaminy i minerały.

Leczenie szpitalne niewielkiej, bezobjawowej odmy polega na odpoczynku i terapii tlenem. Leczenie wygląda inaczej, kiedy odma daje duże dolegliwości − nie czeka się wtedy na jej samoistne wchłonięcie, a podejmuje się działania, żeby usunąć powietrze z opłucnej. Pierwszym krokiem może być nakłucie opłucnej i pobranie powietrza strzykawką przez wprowadzoną do opłucnej kaniulę. Jeżeli to się nie powiedzie, najczęściej stosuje się do leczenia odmy płucnej drenaż opłucnej, a gdy i on zawodzi − drenaż ssący (z zastosowaniem podciśnienia).

Przy braku efektów leczenia po 3 − 5 dniach sugerowana jest konsultacja z torakochirurgiem. Także w innych przypadkach (np. odma nawracająca, obustronna,  krwotoczna czy w przebiegu mukowiscydozy) dobrze jest się zastanowić nad leczeniem chirurgicznym. 

Pleurodeza (prowadzi do zarośnięcia jamy opłucnej) i pleurektomia (usunięcie opłucnej ściennej) to zabiegi, które zabezpieczają Cię przed kolejnymi epizodami odmy.

W przypadku odmy prężnej, leczenie trzeba zacząć od razu − zazwyczaj już na miejscu wypadku. Polega ono na wprowadzeniu kaniuli do jamy opłucnej po górnym brzegu 3. żebra, żeby natychmiast odbarczyć odmę. 

W odmie otwartej stosuje się specjalny opatrunek, żeby powietrze miało ujście na zewnątrz, ale nie było zasysane do opłucnej.

Sprawdź też, czym jest zapalenie tchawicy.

Odma płucna – ile trwa leczenie?

Leczenie odmy płucnej trwa różnie, zależnie od jej rodzaju i nasilenia. W łagodnych przypadkach rekonwalescencja może trwać od kilku dni do tygodnia, natomiast poważniejsze odmiany wymagają hospitalizacji i drenażu, co wydłuża czas leczenia nawet do kilku tygodni. Szybka diagnoza i terapia przyspieszają powrót do zdrowia.

Odma płucna – rehabilitacja

Rehabilitacja po odmie płucnej odgrywa kluczową rolę w powrocie do pełnej sprawności oddechowej. Obejmuje ćwiczenia oddechowe, które poprawiają pojemność płuc i wzmacniają mięśnie oddechowe. Ważne jest także stopniowe zwiększanie aktywności fizycznej pod kontrolą specjalisty. W niektórych przypadkach zaleca się fizjoterapię oddechową, a także naukę prawidłowego toru oddychania, zwłaszcza po dłuższym unieruchomieniu czy po powikłaniach.

Odma płucna – zalecenia

Po przebytej odmie płucnej konieczna jest ostrożność, zwłaszcza w kontekście wysiłku. Odma płucna a praca fizyczna to temat często poruszany przez pacjentów – przez kilka tygodni należy unikać dźwigania, intensywnych ćwiczeń i dużego wysiłku. Wskazana jest kontrola lekarska oraz stopniowe wracanie do aktywności zgodnie z zaleceniami specjalisty. Niewłaściwe postępowanie może zwiększać ryzyko nawrotu.

Odma płucna – nawroty

Odma płucna ma tendencję do nawrotów, zwłaszcza jeśli jej przyczyną były choroby przewlekłe płuc, urazy lub wystąpiła wcześniej jako odma samoistna. Statystycznie u części pacjentów pojawia się ponownie w ciągu kilku miesięcy lub lat. Ryzyko wzrasta, jeśli nie przestrzega się zaleceń lekarskich lub zbyt wcześnie wraca do aktywności fizycznej.

Odma płucna − powikłania i skutki

Powikłania odmy opłucnowej najczęściej obejmują trudności z rozprężeniem się płuca, zrosty, krwawienie czy powstanie ropniaka opłucnej. Rzadziej może dojść do trwałego uszkodzenia płuca i przewlekłej niewydolności oddechowej.

Odma płucna – podsumowanie

Odma płucna to nagły stan, który może prowadzić do groźnych powikłań, a nawet zgonu, jeśli nie zostanie szybko rozpoznany i leczony. Kluczowe znaczenie ma diagnostyka, leczenie dostosowane do rodzaju odmy oraz przestrzeganie zaleceń lekarskich. Rehabilitacja wspiera powrót do pełnej sprawności.

Źródła:

1. https://www.mp.pl/pacjent/pulmonologia/choroby/150463,odma-oplucnowa [dostęp 16.06.2025]