Dichlorowodorek oktenidyny

Mechanizm działania dichlorowodorku oktenidyny

Dichlorowodorek oktenidyny oddziałuje na błony komórkowe drobnoustrojów. Prowadzi to do utraty integralności błony, zaburzenia równowagi komórkowej i w konsekwencji do śmierci drobnoustroju. Mechanizm ten ma charakter nieswoisty, co przyczynia się do szerokiego działania przeciwdrobnoustrojowego.

Wskazania do stosowania dichlorowodorku oktenidyny

Wskazania zależą od konkretnego produktu leczniczego, jego postaci i składu. Preparaty zawierające dichlorowodorek oktenidyny stosuje się miejscowo m.in. do antyseptyki i wspomagającego leczenia małych, powierzchownych ran, ran pooperacyjnych i oparzeń, a także do dezynfekcji skóry przed zabiegami oraz antyseptyki błon śluzowych. Niektóre preparaty są przeznaczone również do oczyszczania i nawilżania ran, pielęgnacji ran i szwów po zabiegach oraz ułatwiania usuwania przyschniętych opatrunków.

W zależności od postaci preparatu dichlorowodorek oktenidyny może być stosowany także w jamie ustnej, w obrębie narządów płciowych i odbytu, a także do krótkotrwałego, wspomagającego postępowania antyseptycznego w grzybicy międzypalcowej. W przypadku preparatów przeznaczonych do jamy ustnej zastosowanie może obejmować czasowe zmniejszenie liczby bakterii i ograniczenie tworzenia płytki nazębnej lub krótkotrwałe, uzupełniające leczenie stanów zapalnych błony śluzowej jamy ustnej i gardła.

Dichlorowodorek oktenidyny w leczeniu ran

Dichlorowodorek oktenidyny jest stosowany miejscowo w antyseptycznym postępowaniu z ranami, szczególnie małymi i powierzchownymi. Ogranicza liczbę drobnoustrojów na powierzchni rany, dzięki czemu pomaga zmniejszyć ryzyko jej zakażenia i wspiera prawidłowy proces gojenia.

W zależności od postaci preparatu może być stosowany również do oczyszczania i nawilżania ran, usuwania powłok fibrynowych oraz ułatwiania usuwania przyschniętych opatrunków. Preparaty w postaci żelu mogą dodatkowo zapobiegać przywieraniu opatrunku do rany i utrzymywać odpowiednie nawilżenie jej powierzchni.

Dichlorowodorek oktenidyny może być stosowany także w postępowaniu antyseptycznym przy ranach pooperacyjnych i oparzeniach, jednak zakres zastosowania zależy od konkretnego preparatu.

Zastosowanie dichlorowodorku oktenidyny w antyseptyce skóry i błon śluzowych

Dichlorowodorek oktenidyny stosuje się miejscowo do antyseptyki skóry i błon śluzowych w celu ograniczenia liczby drobnoustrojów i zmniejszenia ryzyka zakażenia. Na skórę może być stosowany m.in. do jej odkażania przed wybranymi procedurami diagnostycznymi i medycznymi oraz jako element postępowania antyseptycznego w obrębie ran i tkanek po zabiegach.

W zależności od przeznaczenia preparatu oktenidyna może być stosowana również na błony śluzowe, w tym w obrębie jamy ustnej, gardła, narządów płciowych i odbytu. Preparaty przeznaczone do błon śluzowych stosuje się w celu miejscowego ograniczenia liczby drobnoustrojów i krótkotrwałego zmniejszenia ryzyka infekcji.

Zakres zastosowania zależy od konkretnego preparatu, jego składu i postaci farmaceutycznej. Nie każda postać zawierająca dichlorowodorek oktenidyny jest przeznaczona do stosowania na wszystkie rodzaje skóry lub błon śluzowych.

Dawkowanie dichlorowodorku oktenidyny

Dawkowanie zależy od stężenia, postaci farmaceutycznej i wskazania konkretnego preparatu, dlatego nie ma jednej uniwersalnej dawki dla wszystkich produktów zawierających oktenidynę.

Roztwory do stosowania na skórę i rany zawierające oktenidynę w połączeniu z fenoksyetanolem, takie jak Octenisept, stosuje się nierozcieńczone, co najmniej raz na dobę, nanosząc preparat na cały leczony obszar. W przypadku antyseptyki skóry i błon śluzowych należy zapewnić co najmniej 1 minutę czasu kontaktu.

Roztwory do jamy ustnej zawierające wyłącznie dichlorowodorek oktenidyny, np. octenisept oral mono, stosuje się w ilości 10 ml 2 razy na dobę. Jamę ustną należy płukać przez 30 sekund, a następnie wypluć roztwór. Preparatu nie należy stosować dłużej niż 5 dni.

Żele na rany stosuje się miejscowo na oczyszczoną ranę w cienkiej warstwie 1-2 razy na dobę lub przy każdej zmianie opatrunku, w zależności od stanu rany i zaleceń.

Pastylki twarde zawierające oktenidynę stosuje się poprzez powolne rozpuszczanie w jamie ustnej. Zazwyczaj przyjmuje się 1 pastylkę co 2-3 godziny, nie przekraczając maksymalnej dawki dobowej (najczęściej 6–8 pastylek na dobę). Leczenie ma charakter krótkotrwały i zwykle nie powinno trwać dłużej niż kilka dni.

Farmakokinetyka dichlorowodorku oktenidyny

Dichlorowodorek oktenidyny działa miejscowo i praktycznie nie wchłania się przez skórę ani błony śluzowe, dzięki czemu nie wywiera działania ogólnoustrojowego. Po aplikacji pozostaje w miejscu podania, gdzie oddziałuje na błony komórkowe drobnoustrojów. Ze względu na brak istotnego wchłaniania oktenidyna nie podlega ogólnoustrojowej dystrybucji, metabolizmowi ani eliminacji.

Przeciwwskazania do stosowania dichlorowodorku oktenidyny

Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na dichlorowodorek oktenidyny lub którąkolwiek substancję pomocniczą danego produktu.

Środki ostrożności przy stosowaniu dichlorowodorku oktenidyny

Dichlorowodorek oktenidyny należy stosować miejscowo i zgodnie z przeznaczeniem konkretnego preparatu. Nie należy wprowadzać preparatu do tkanek pod ciśnieniem ani stosować go do płukania jam ciała, w tym jamy brzusznej. Preparatów przeznaczonych do skóry i ran nie należy stosować do oczu ani do wnętrza ucha.

Szczególną ostrożność należy zachować u noworodków, zwłaszcza wcześniaków i dzieci z małą masą urodzeniową, u których opisywano ciężkie miejscowe reakcje skórne. Należy stosować wyłącznie preparaty dopuszczone dla danej grupy wiekowej.

Roztworów przeznaczonych do jamy ustnej nie należy połykać. Pastylki do ssania należy natomiast powoli rozpuszczać w jamie ustnej zgodnie z zaleceniami danego produktu.

W przypadku jednoczesnego stosowania innych środków antyseptycznych należy sprawdzić możliwość ich łączenia. W razie wystąpienia reakcji nadwrażliwości lub nasilonego podrażnienia należy przerwać stosowanie preparatu.

Działania niepożądane dichlorowodorku oktenidyny

Profil działań niepożądanych zależy od postaci preparatu i miejsca zastosowania.

W przypadku roztworów stosowanych na skórę, rany i błony śluzowe rzadko występują pieczenie, zaczerwienienie, świąd i uczucie ciepła, a bardzo rzadko – kontaktowe reakcje alergiczne. Po zastosowaniu w jamie ustnej może pojawić się przejściowy gorzki smak. Po płukaniu głębokich ran pod ciśnieniem opisywano uporczywy obrzęk, rumień i martwicę tkanek, niekiedy wymagające interwencji chirurgicznej.

W przypadku pastylek do ssania częstość działań niepożądanych jest nieznana; mogą wystąpić zaburzenia smaku, suchość i podrażnienie błony śluzowej jamy ustnej, niestrawność, nudności oraz ból brzucha.

W przypadku roztworów do płukania jamy ustnej bardzo często występują zaburzenia smaku i łagodne, odwracalne przebarwienia zębów. Często obserwuje się osad i przejściowe przebarwienie języka, osad w jamie ustnej, niedoczulicę jamy ustnej i nadwrażliwość zębów, a niezbyt często ból głowy, nudności, parestezje w jamie ustnej i nadmierne wydzielanie śliny.

W przypadku silnego podrażnienia, obrzęku, martwicy tkanek lub objawów reakcji alergicznej należy przerwać stosowanie preparatu i skonsultować się z lekarzem.

Interakcje dichlorowodorku oktenidyny z innymi lekami

Dichlorowodorek oktenidyny stosowany miejscowo praktycznie nie wchłania się, dlatego nie wykazuje istotnych interakcji ogólnoustrojowych. Możliwe są natomiast interakcje miejscowe.

Jodowany powidon – stosowany jednocześnie z oktenidyną na ten sam lub sąsiadujący obszar może powodować brązowe lub fioletowe przebarwienia; preparatów nie należy łączyć miejscowo.
Anionowe detergenty, w tym niektóre składniki produktów do higieny jamy ustnej - mogą tworzyć z oktenidyną trudno rozpuszczalne pozostałości. Nie należy stosować ich jednocześnie w tym samym miejscu. W przypadku preparatów do jamy ustnej zaleca się np. umycie zębów przed zastosowaniem oktenidyny i dokładne wypłukanie jamy ustnej wodą.

Dichlorowodorek oktenidyny u dzieci i osób starszych

U dzieci może być stosowany, ale wiek i sposób stosowania zależą od konkretnego preparatu. Szczególną ostrożność należy zachować u noworodków, zwłaszcza wcześniaków, u których zdarzały się ciężkie miejscowe reakcje skórne.

U osób starszych dichlorowodorek oktenidyny może być stosowany. Podeszły wiek nie stanowi przeciwwskazania i nie wymaga rutynowej modyfikacji dawkowania.

Stosowanie dichlorowodorku oktenidyny w ciąży i podczas karmienia piersią

Dichlorowodorek oktenidyny działa miejscowo i praktycznie nie wchłania się przez skórę ani błony śluzowe, dlatego ryzyko działania ogólnoustrojowego u kobiet w ciąży lub karmiących piersią jest bardzo małe. Dane dotyczące stosowania oktenidyny w ciąży są ograniczone, dlatego preparaty zawierające tę substancję należy stosować po konsultacji z lekarzem. Niektóre preparaty zawierające oktenidynę i fenoksyetanol mają dodatkowe ograniczenia dotyczące stosowania w pierwszym trymestrze, wynikające z charakterystyki konkretnego produktu.

W okresie karmienia piersią oktenidyna nie powinna być stosowana bezpośrednio na piersi. Konieczne jest dokładne usunięcie produktu przed karmieniem. Pastylki do ssania zawierające oktenidynę nie są zalecane z powodu braku danych dotyczących bezpieczeństwa. Preparaty do płukania jamy ustnej mogą być stosowane krótkotrwale, jeśli jest to konieczne i zgodne z informacjami dotyczącymi konkretnego produktu.

Przedawkowanie dichlorowodorku oktenidyny

Przedawkowanie oktenidyny stosowanej miejscowo jest mało prawdopodobne. 

W przypadku połknięcia dużej ilości preparatu mogą wystąpić objawy podrażnienia przewodu pokarmowego. Należy bezwzględnie unikać podania oktenidyny dożylnie lub przedostania się jej do krwiobiegu, ponieważ po podaniu dożylnym wykazuje większą toksyczność.

FAQ

Źródła:

1. Rejestr Produktów Leczniczych - ChPL OCTENISEPT
2. Rejestr Produktów Leczniczych - octenisept oral mono, ChPL
3. Octenidine dihydrochloride: chemical characteristics and antimicrobial properties. PubMed – Octenidine dihydrochloride: chemical characteristics and antimicrobial properties
4. Unraveling the mechanism of octenidine and chlorhexidine on membranes: Does electrostatics matter?; https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8391085/
5. Medycyna Praktyczna – Oktenidyna https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=4952