Ketoprofen
Co to jest ketoprofen?
Ketoprofen to niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ) należący do pochodnych kwasu propionowego. Jego działanie wynika z hamowania cyklooksygenazy COX-1 odpowiedzialnej za syntezę prostaglandyn spełniających funkcje fizjologiczne i COX-2 odpowiedzialnej za syntezę prostaglandyn prozapalnych w miejscu zapalenia, co powoduje zahamowanie syntezy prostanoidów (prostaglandyn, prostacykliny, tromboksanu). Hamuje agregację płytek krwi (słabiej i krócej niż kwas acetylosalicylowy), a w dużych stężeniach hamuje syntezę leukotrienów oraz hamuje aktywność bradykinin.
Na co stosuje się ketoprofen?
Wskazania ogólne:
- Krótkotrwałe objawowe leczenie ostrego bólu o lekkim lub umiarkowanym nasileniu.
- Stany zapalne.
- Gorączka.
Wskazania szczegółowe:
- Bóle mięśniowe, stawowe, pourazowe.
- Choroba zwyrodnieniowa stawów, leczenie objawowe chorób reumatycznych (w tym RZS) i inne choroby reumatyczne.
- Bóle menstruacyjne.
- Bóle kręgosłupa.
- Leczenie objawowe urazów narządu ruchu.
- Objawowe krótkotrwałe leczenie bólu oraz zapalenia przebiegającego z gorączką lub bez niej, m.in. w bólu i stanach zapalnych układu kostno-stawowego, bólu pooperacyjnego i zapaleniu ucha u młodzieży po 15. rż. (lek w postaci granulatu do sporz. zaw. p.o.).
- Bóle zębów.
Jak działa ketoprofen?
Głównym mechanizmem jego działania jest hamowanie enzymu cyklooksygenazy (COX), co powoduje zahamowanie syntezy prostanoidów (prostaglandyn, prostacykliny, tromboksanu). Wiadomo, że prostaglandyny prozapalne odgrywają znaczącą rolę w rozwoju objawów stanu zapalnego. Zahamowanie aktywności COX-2, a co za tym idzie zwiększonej syntezy prostaglandyn, leży u podstaw przeciwbólowego i przeciwzapalnego działania ketoprofenu. Natomiast hamowanie COX-1 w płytkach krwi, prowadzące do zahamowania syntezy tromboksanu, jest podstawą przeciwagregacyjnego mechanizmu działania tego leku. Po podaniu doustnym ketoprofen jest szybko i całkowicie wchłaniany. Działanie przeciwbólowe rozpoczyna się w czasie do 30 minut od momentu zastosowania.
Ograniczeniem jest potencjalny wpływ na przewód pokarmowy, nerki oraz układ sercowo-naczyniowy, podobnie jak w przypadku innych NLPZ. U pacjentów w podeszłym wieku zwiększa się częstość działań niepożądanych związanych ze stosowaniem NLPZ, zwłaszcza krwawienia z przewodu pokarmowego i perforacji, które może zakończyć się zgonem.
Postacie farmaceutyczne, w jakich występuje ketoprofen
Forma doustna
- Tabletki powlekane
- Kapsułki o przedłużonym uwalnianiu
- Kapsułki twarde
- Tabletki o przedłużonym uwalnianiu
- Granulat do przygotowania roztworu doustnego
Forma iniekcyjna
- Roztwór do wstrzykiwań (do stosowania domięśniowego lub dożylnego
Forma miejscowa
- Żele
- Maści
- Aerozol
Inne dostępne formy
- Czopki doodbytnicze
Dawkowanie ketoprofenu
Dawkowanie zależy od postaci i wskazania:
- Doroślidoustnie: Indywidualnie, zwykle 50–200 mg 1 ×/d lub w dawkach podzielonych; w postaciach o przedłużonym, lek w postaci granulatu do sporz. zaw. p.o. można stosować u dorosłych i młodzieży po 16. rż. 50 mg 3 ×/d; dawka makymalna 200 mg/d.
- Miejscowo u dorosłych i dzieci po 15. rż.: cienka warstwa 2–3 razy dziennie na bolące miejsce i wmasowywać przez kilka minut. Ilość użytego żelu zależy od powierzchni bolącego miejsca.
- I.m. Dorośli i młodzież po 15. rż. 100 mg 1–2 ×/d; dawka maks. 200 mg/d.
- I.v. Dorośli i młodzież po 15. rż. w bólach po zabiegach operacyjnych, wyłącznie w warunkach szpitalnych, przez maks. 48 h; 100–200 mg w postaci wlewu trwającego 30–60 min lub 8 h; wlew można powtórzyć po 8 h; dawka maks. 200 mg/d. Leczenie parenteralne można uzupełnić leczeniem p.o. lub przezskórnym.
- Kapsułki należy przyjmować podczas posiłków.
- Należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę przez najkrótszy okres konieczny do złagodzenia objawów
- Bez konsultacji z lekarzem nie należy stosować produktu leczniczego dłużej niż przez 5 dni.
Ketoprofen a ciąża
Hamowanie syntezy prostaglandyn może mieć szkodliwy wpływ na przebieg ciąży i/lub rozwój zarodka lub płodu. Stosowanie inhibitora syntezy prostaglandyn we wczesnym okresie ciąży wiąże się ze zwiększonym ryzykiem poronienia i rozwoju wad rozwojowych serca oraz wytrzewienia jelit. Ryzyko to zwiększa się wraz ze zwiększeniem dawki i wydłużeniem czasu leczenia. Ketoprofenu nie należy stosować w I i II trymestrze ciąży, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne. Jeśli ketoprofen stosowany jest u kobiet usiłujących zajść w ciążę lub u kobiet w I i II trymestrze ciąży, lek należy podawać w możliwie najmniejszej dawce przez możliwie najkrótszy czas. Wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn stosowane w III trymestrze ciąży mogą powodować u płodu toksyczne działanie na układ krążenia i oddechowy (z przedwczesnym zamknięciem przewodu tętniczego i nadciśnieniem płucnym) oraz zaburzenia czynności nerek, mogące postępować do niewydolności nerek z małowodziem, natomiast przyjmowane pod koniec ciąży mogą spowodować wydłużenie czasu krwawienia, które może wystąpić nawet po zastosowaniu małych dawek ketoprofenu oraz zahamowanie skurczów macicy i opóźnienia lub przedłużenia porodu. Stosowanie ketoprofenu w III trymestrze ciąży jest przeciwwskazane. Stosowanie NLPZ, w tym ketoprofenu, może osłabiać płodność u kobiet i nie jest ono zalecane u kobiet, które planują ciążę. U kobiet, które mają trudności z zajściem w ciążę lub które są poddawane badaniom w związku z niepłodnością, należy rozważyć odstawienie NLPZ.
Ketoprofen a karmienie piersią
Brak dostępnych danych dotyczących przenikania ketoprofenu do mleka kobiet karmiących piersią. Nie zaleca się stosowania produktu leczniczego u kobiet karmiących piersią.
Alkohol i inne czynniki modyfikujące stosowanie ketoprofenu
Stosowanie ketoprofenu w połączeniu z alkoholem może nasilać działania niepożądane, zwłaszcza te dotyczące przewodu pokarmowego i ośrodkowego układu nerwowego. Ostrożność zalecana jest u osób z chorobą wrzodową, nadciśnieniem, astmą aspirynową, niewydolnością nerek i wątroby.
Przeciwwskazania do stosowania ketoprofenu
Główne przeciwwskazania
- Nadwrażliwość na ketoprofen lub inne NLPZ.
- Czynna choroba wrzodowa żołądka i (lub) dwunastnicy lub krwawienie z przewodu pokarmowego, owrzodzenie albo perforacja przewodu pokarmowego w wywiadzie.
- Ciężka niewydolność serca, nerek lub wątroby.
- Występujące u pacjenta w przeszłości reakcje nadwrażliwości, takie jak skurcz oskrzeli, napad astmy oskrzelowej, zapalenie błony śluzowej nosa, pokrzywka lub innego rodzaju reakcje alergiczne wywołane podaniem ketoprofenu, salicylanów (w tym kwasu acetylosalicylowego) lub innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). U takich pacjentów notowano ciężkie, rzadko zakończone zgonem przypadki reakcji anafilaktycznych.
- Znane reakcje fotoalergiczne lub fototoksyczne podczas stosowania ketoprofenu lub fibratów.
- Trzeci trymestr ciąży.
- Ciężka niewydolność wątroby lub nerek.
- Ciężka niewydolność serca.
- Skaza krwotoczna.
Uwagi dodatkowe
- Ostrożność u seniorów i pacjentów z chorobami przewodu pokarmowego.
- Nie stosować razem z innymi NLPZ.
- Preparaty miejscowe nie powinny być stosowane przed ekspozycją na słońce, ponieważ istnieje ryzyko tzw. reakcji fototoksyczności
Skutki uboczne ketoprofenu
Możliwe działania niepożądane
- Bóle brzucha, niestrawność, nudności.
- Ból i zawroty głowy.
- Wysypki skórne.
- Obrzęki.
- Reakcje nadwrażliwości.
- W postaciach miejscowych: podrażnienie skóry, zaczerwienienie.
Częstość i charakter działań ubocznych
Po podaniu doustnym:
- Bardzo często: Najczęściej obserwowane działania niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego, zwiększenie wyników testów czynności wątroby do wartości granicznych, objawy żołądkowe i bóle głowy.
- Często: astenia, złe samopoczucie, niestrawność, ból brzucha, nudności, wymioty.
- Niezbyt często: skórne reakcje alergiczne, ból i zawroty głowy, senność, zaparcie, biegunka, wzdęcia, zapalenie błony śluzowej żołądka, wysypka, świąd, obrzęk, hiperkaliemia obrzęki, wysypki, senność.
- Rzadko: krwawienia z przewodu pokarmowego, ciężkie reakcje skórne, skurcz oskrzeli. niedokrwistość spowodowana krwotokiem lub krwawieniem, parestezje, zaburzenia widzenia (niewyraźne widzenie), szumy uszne, duszność, możliwość wystąpienia napadu astmy, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, owrzodzenie żołądka, zapalenie wątroby, zwiększenie aktywności aminotransferaz, zwiększone stężenie bilirubiny w surowicy, zwiększenie masy ciała.
- Bardzo rzadko: obrzęk naczynioruchowy, enteropatia z perforacją, owrzodzeniem lub zwężeniami, mogąca występować z niewielkim krwawieniem, ciężkie zaburzenia czynności wątroby z żółtaczka i stanem zapalnym.
Po podaniu w postaci roztworu do wstrzykiwań ponadto mogą wystąpić:
- Często: depresja, nerwowość, koszmary senne.
- Niezbyt często: krwotok miesiączkowy, obfite, nieregularne miesiączki, ból i pieczenie w miejscu wstrzyknięcia.
- Rzadko: majaczenie z omamami słuchowymi i wzrokowymi, zaburzenia orientacji, zaburzenia mowy.
- Bardzo rzadko: jeden przypadek rzekomego guza mózgu, jeden przypadek zapalenia spojówek.
Po podaniu miejscowym:
- Niezbyt często: rumień, wyprysk, świąd, odczucie pieczenia i łagodne, przemijające zapalenie skóry.
- Rzadko: nadwrażliwość na światło, wysypka, pokrzywka, ciężkie reakcje, takie jak wyprysk pęcherzowy lub pryszczykowaty, które mogą się rozprzestrzeniać lub być uogólnione.
- Bardzo rzadko: jeden przypadek ciężkiego kontaktowego zapalenia skóry wywołanego brakiem higieny i ekspozycją na światło słoneczne i jeden przypadek ciężkiej, rozsianej, długotrwałej reakcji fotoalergicznej, nasilenie przewlekłej niewydolności nerek.
Interakcje ketoprofenu z innymi lekami i substancjami
- Zwiększone ryzyko krwawień z lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwpłytkowymi.
- Leki przeciwnadciśnieniowe, leki trombolityczne, SSRI, kortykosteroidy, pentoksyfilina, probenecyd, cyklosporyna, takrolimus – rozważenia wymaga równoległe stosowanie z: lekami przeciwnadciśnieniowymi (ze względu na hamowanie syntezy prostaglandyn przez NLPZ, występuje ryzyko osłabienia działania rozszerzającego naczynia krwionośne i obniżającego ciśnienie tętnicze), lekami trombolitycznymi i SSRI (zwiększone ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego), kortykosteroidami (zwiększenie ryzyka wystąpienia owrzodzenia w przewodzie pokarmowym i krwawienia), pentoksyfiliną (występuje zwiększone ryzyko krwawienia; należy obserwować pacjenta i monitorować czas krwawienia), probenecydem (jednoczesne stosowanie probenecydu może znacząco zmniejszyć klirens ketoprofenu), cyklosporyną i takrolimusem (ryzyko dodatkowego działania nefrotoksycznego, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku)
- Inhibitory ACE i antagoniści angiotensyny II – u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek (np. odwodnionych lub w podeszłym wieku) skojarzone stosowanie inhibitora ACE lub antagonisty angiotensyny II i leku hamującego aktywność cyklooksygenazy może spowodować dalsze pogorszenie czynności nerek, z możliwością wystąpienia ostrej niewydolności nerek.
- Leki moczopędne – ketoprofen zmniejsza działanie leków moczopędnych. Leki moczopędne mogą zwiększyć ryzyko nefrotoksycznego działania NLPZ.
- Lit – ryzyko zwiększenia stężenia litu w osoczu, niekiedy do wartości toksycznych, na skutek zmniejszenia jego wydalania nerkowego. W razie konieczności należy uważnie kontrolować stężenie litu w osoczu i dostosowywać jego dawkę w trakcie i po zakończeniu leczenia NLPZ.
- Ryzyko działań niepożądanych wzrasta przy łączeniu kilku NLPZ. Inne NLPZ (w tym z selektywne inhibitory cyklooksygenazy-2) i duże dawki salicylanów powodują zwiększone ryzyko owrzodzenia w obrębie przewodu pokarmowego i krwawienia.
- Ketoprofen nasila działanie doustnych leków przeciwcukrzycowych i niektórych leków przeciwpadaczkowych (np. fenytoiny)
- Antybiotyki z grupy chinolonów: w przypadku jednoczesnego stosowania z NLPZ istnieje zwiększone ryzyko drgawek.
- Metotreksat – nie zaleca się równoległego stosowania z metotreksatem w dawkach >15 mg/tydz. (zwiększone prawdopodobieństwo toksyczności hematologicznej, związane ze zwiększaniem stężenia metotreksatu w surowicy, wskutek wypierania go przez ketoprofen z połączeń z białkami osocza i przedłużaniem okresu półtrwania metotreksatu; należy zachować odstęp min. 12 h między podaniem obu leków), natomiast w przypadku stosowania z metotreksatem w dawkach <15 mg/tydz. należy zachować ostrożność i przez kilka pierwszych tygodni leczenia wykonywać badania wskaźników morfologii krwi co tydzień, a u pacjentów z niewydolnością nerek oraz w podeszłym wieku częściej.
- Sole potasu, leki moczopędne oszczędzające potas, inhibitory ACE, antagoniści receptora ATII, NLPZ, heparyny (drobnocząsteczkowe lub niefrakcjonowane), cyklosporyna, takrolimus, trimetoprim stosowane równolegle z ketoprofenem mogą powodować wystąpienie hiperkaliemii; należy zachować ostrożność.
- Glikozydy nasercowe – w przypadku równoległego stosowania z glikozydami nasercowymi, NLPZ mogą nasilać niewydolność serca i powodować zwiększenie stężenia glikozydów nasercowych we krwi.
Przechowywanie ketoprofenu
- Przechowywać w temperaturze pokojowej.
- Chronić przed wilgocią i światłem.
- Preparaty miejscowe przechowywać szczelnie zamknięte.