Chlorowodorek naltreksonu (Naltrexoni hydrochloridum) - dawkowanie, działanie, ulotka, skutki uboczne

Mechanizm działania chlorowodorku naltreksonu

Chlorowodorek naltreksonu jest kompetytywnym (konkurencyjnym) antagonistą receptorów opioidowych zlokalizowanych w ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym. Wiążąc się z tymi receptorami, blokuje działanie egzogennych opioidów, przez co zapobiega wystąpieniu wywoływanych przez nie efektów.

Mechanizm działania naltreksonu w leczeniu uzależnienia od alkoholu nie został całkowicie wyjaśniony. Uważa się, że poprzez wpływ na endogenny układ opioidowy naltrekson zmniejsza wzmacniające działanie alkoholu, ogranicza głód alkoholowy i zmniejsza ryzyko pełnego nawrotu po spożyciu alkoholu. 

Naltrekson nie powoduje uzależnienia fizycznego ani psychicznego i nie stwierdza się tolerancji na jego działanie antagonistyczne wobec opioidów.

Chlorowodorek naltreksonu w leczeniu uzależnienia od alkoholu

Naltrekson stosuje się jako leczenie wspomagające, którego celem jest ograniczenie głodu alkoholowego i zmniejszenie ryzyka nawrotu. Nie zastępuje on psychoterapii ani innych form leczenia uzależnienia. Najlepsze efekty uzyskuje się w ramach kompleksowego programu terapeutycznego.

Chlorowodorek naltreksonu w leczeniu uzależnienia od opioidów

Naltrekson może być stosowany u osób z uzależnieniem od opioidów, które zakończyły okres przyjmowania opioidów i przeszły odpowiednie przygotowanie do leczenia antagonistą receptorów opioidowych. Jego działanie polega na blokowaniu efektów opioidów, co pomaga utrzymać abstynencję. Naltrekson nie jest lekiem stosowanym do leczenia ostrego zespołu odstawiennego. 

Dawkowanie chlorowodorku naltreksonu

Dawkowanie zależy od wskazania i konkretnego produktu leczniczego. W preparacie Adepend 50 mg zalecana dawka u dorosłych wynosi 50 mg raz na dobę, czyli jedną tabletkę. Leczenie powinno być rozpoczęte i prowadzone pod nadzorem lekarza mającego doświadczenie w leczeniu osób z uzależnieniem od alkoholu. 

Przed rozpoczęciem terapii konieczne jest upewnienie się, że pacjent nie przyjmuje opioidów, ponieważ naltrekson może wywołać gwałtowny zespół odstawienny u osoby zależnej od opioidów. 

O wyborze dawki, sposobie rozpoczęcia leczenia i czasie jego trwania decyduje lekarz, uwzględniając wskazanie, stan zdrowia pacjenta oraz ryzyko działań niepożądanych.

Farmakokinetyka chlorowodorku naltreksonu 

Chlorowodorek naltreksonu szybko wchłania się z przewodu pokarmowego po podaniu doustnym. Maksymalne stężenie naltreksonu w osoczu osiągane jest po około 1 godzinie od przyjęcia leku. Substancja jest intensywnie metabolizowana w wątrobie, głównie do 6-β-naltreksolu, który również wykazuje działanie antagonistyczne wobec receptorów opioidowych.

Naltrekson i jego metabolity są wydalane przede wszystkim z moczem. Ze względu na intensywny metabolizm wątrobowy istotne znaczenie ma czynność wątroby, szczególnie u pacjentów z jej zaburzeniami.

Przeciwwskazania do stosowania chlorowodorku naltreksonu 

Do przeciwwskazań należy nadwrażliwość na naltrekson lub którykolwiek składnik preparatu. Leku nie należy stosować u pacjentów z ostrym zapaleniem wątroby, niewydolnością wątroby, ciężkimi lub ostrymi zaburzeniami czynności wątroby ani ciężkimi zaburzeniami czynności nerek.

Przeciwwskazane jest również jednoczesne stosowanie opioidowych leków przeciwbólowych oraz innych leków zawierających opioidy, w tym metadonu. Naltreksonu nie należy podawać osobom uzależnionym od opioidów, u których występują objawy zespołu odstawiennego po podaniu naloksonu lub dodatni wynik próby prowokacji naloksonem, ponieważ podanie naltreksonu może wywołać gwałtowny zespół odstawienny.

Środki ostrożności przy stosowaniu chlorowodorku naltreksonu

Stosowanie naltreksonu wymaga zachowania ostrożności ze względu na ryzyko działań niepożądanych związanych z wątrobą, układem nerwowym oraz interakcją z opioidami:

• przed rozpoczęciem leczenia należy potwierdzić pełną abstynencję,
• monitorowanie wątroby - lek może zwiększać aktywność enzymów, parametry należy ocenić przed terapią i kontrolować w trakcie leczenia,
• u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby konieczna jest szczególna ostrożność,
• ostrożność w niewydolności nerek - zaburzenia eliminacji leku mogą wymagać modyfikacji postępowania,
• podczas terapii należy unikać leków przeciwbólowych, przeciwkaszlowych zawierających opioidy,
• w sytuacjach nagłych zastosowanie opioidów wymaga ścisłego nadzoru medycznego,
• próby zniesienia działania naltreksonu dużymi dawkami opioidów mogą prowadzić do ciężkiego zatrucia,
• po zakończeniu leczenia tolerancja na opioidy jest obniżona, co zwiększa ryzyko przedawkowania,
• u pacjentów z zaburzeniami psychicznymi konieczna jest ostrożność i kontrola objawów,
• jednoczesne stosowanie leków hepatotoksycznych zwiększa ryzyko uszkodzenia wątroby.

Działania niepożądane chlorowodorku naltreksonu

• Do najczęściej występujących działań niepożądanych chlorowodorku naltreksonu należą ból brzucha, nudności, wymioty, ból głowy, bezsenność, lęk, nerwowość, ból stawów i mięśni oraz osłabienie (astenia). 
• Często mogą występować również zawroty głowy, biegunka, zaparcia, zmniejszenie apetytu, wysypka, zwiększona potliwość, kołatanie serca, częstoskurcz oraz zaburzenia popędu płciowego.
• Rzadziej obserwuje się m.in. zaburzenia nastroju, depresję, senność, drżenie, zaburzenia widzenia, zmiany ciśnienia tętniczego, zaburzenia czynności wątroby, zwiększenie aktywności aminotransferaz, świąd, łysienie oraz zaburzenia oddawania moczu.
• Do rzadkich lub bardzo rzadkich działań niepożądanych należą m.in. myśli i próby samobójcze, małopłytkowość oraz rabdomioliza (rozpad mięśni prążkowych).
• Szczególnej uwagi wymagają objawy ze strony wątroby, takie jak żółtaczka, ciemne zabarwienie moczu lub utrzymujący się ból brzucha, a także nasilone zaburzenia nastroju.

W przypadku wystąpienia nasilonych działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem.

Jeśli pojawią się inne niepokojące lub utrzymujące się objawy, również zalecana jest konsultacja lekarska.

Interakcje chlorowodorku naltreksonu z innymi lekami

Najważniejsze interakcje naltreksonu dotyczą leków zawierających opioidy. Jednoczesne stosowanie jest przeciwwskazane w przypadku opioidowych leków przeciwbólowych, przeciwkaszlowych. Dotyczy to również metadonu, którego zastosowanie razem z naltreksonem może wywołać objawy zespołu odstawiennego. 

Nie zaleca się jednoczesnego stosowania naltreksonu z ośrodkowo działającymi lekami przeciwnadciśnieniowymi, takimi jak alfa-metyldopa. 

Ostrożność należy zachować podczas stosowania naltreksonu z neuroleptykami, barbituranami, benzodiazepinami, lekami przeciwlękowymi innymi niż benzodiazepiny, lekami nasennymi, uspokajającymi lekami przeciwdepresyjnymi oraz uspokajającymi lekami przeciwhistaminowymi H1. 

Zgłaszano również przypadki senności podczas jednoczesnego stosowania naltreksonu z tiorydazyną.

Chlorowodorek naltreksonu u dzieci i osób starszych

Bezpieczeństwo i skuteczność chlorowodorku naltreksonu u osób poniżej 18 roku życia nie zostały wystarczająco określone, dlatego stosowanie leku w tej grupie nie jest zalecane.

U osób starszych nie ma konieczności stosowania innego dawkowania wyłącznie ze względu na wiek. Należy jednak zachować szczególną ostrożność, zwłaszcza w przypadku współistniejących zaburzeń czynności wątroby lub nerek.

Stosowanie chlorowodorku naltreksonu w ciąży i podczas karmienia piersią

Naltreksonu nie należy stosować w ciąży, chyba że lekarz uzna to za konieczne po indywidualnej ocenie korzyści i ryzyka. 

Nie wiadomo, czy naltrekson przenika do mleka kobiecego. Ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa u niemowląt nie zaleca się karmienia piersią podczas leczenia naltreksonem.

Przedawkowanie chlorowodorku naltreksonu

Przyjęcie większej niż zalecana dawki naltreksonu może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych. W przypadku podejrzenia przedawkowania należy skontaktować się z lekarzem lub zgłosić się po pomoc medyczną.

Chlorowodorek naltreksonu a ryzyko uszkodzenia wątroby

Naltrekson jest metabolizowany w wątrobie, dlatego jego stosowanie wymaga szczególnej ostrożności u osób z chorobami tego narządu. Ryzyko zaburzeń czynności wątroby zwiększa się przy stosowaniu dużych dawek.

Przed rozpoczęciem terapii lekarz może ocenić czynność wątroby, a podczas leczenia zdecydować o konieczności wykonywania kontrolnych badań laboratoryjnych. 

Chlorowodorek naltreksonu a konieczność zachowania abstynencji od opioidów

Przed rozpoczęciem leczenia należy upewnić się, że pacjent nie przyjmuje opioidów. Rozpoczęcie terapii u osoby uzależnionej od opioidów może spowodować gwałtowne wystąpienie zespołu odstawiennego.

Jest to szczególnie istotne w przypadku leków przeciwbólowych zawierających opioidy, dlatego przed rozpoczęciem terapii należy poinformować lekarza o wszystkich stosowanych lekach. 

Chlorowodorek naltreksonu a stosowanie opioidów podczas terapii

Podczas stosowania naltreksonu nie należy samodzielnie przyjmować opioidowych leków przeciwbólowych ani innych preparatów zawierających opioidy. Naltrekson blokuje ich działanie, a próba pokonania tej blokady większą dawką opioidu może prowadzić do ciężkiego zatrucia, depresji oddechowej i zgonu.

Pacjent leczony naltreksonem powinien poinformować lekarza lub farmaceutę o stosowaniu tego leku przed przyjęciem jakiegokolwiek preparatu przeciwbólowego. 

Najczęściej zadawane pytania dotyczące chlorowodorku naltreksonu

Źródła:

1. Unterwald EM (2008), J Addict Med 2(3):121-7 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21768981/
2. Zangiabadian M i in. (2022), Front Psychiatry 13:1003257 https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.1003257 
3. Oasa S, Sezgin E i in. (2024), Transl Psychiatry 14:477 https://doi.org/10.1038/s41398-024-03172-8