Wapń (41)

Sortuj według
Wapń

Wapń

Wapń to główny składnik budulcowy kości. Oprócz tego wpływa na pracę wszystkich układów organizmu. Niestety wiele osób zmaga się z jego nadmiarem lub niedoborem, które wywołują niekorzystne objawy. W takim przypadku warto wtedy ograniczyć lub uzupełnić w diecie produkty zawierające wapń.


 


Wapń – rola w organizmie


99% wapnia znajduje się w kościach i zębach, co czyni go podstawowym pierwiastkiem budującym te struktury. Zaledwie 1% znajduje się w płynach ustrojowych, surowicy krwi oraz tkankach miękkich, np. w tkance mięśniowej i nerwowej. Pomimo tego, że wapń zalicza się do najważniejszych makroelementów w organizmie, wiele osób cierpi na jego niedobór. Najczęściej wynika to z nieodpowiedniej diety. W tym wypadku warto wspomóc się wyrobami dostępnymi w aptece, takimi jak np. wapno do picia.


 


Wapń kontroluje pracę większości układów organizmu. Odgrywa ważną rolę w przewodzeniu impulsów nerwowych w mózgu, które inicjują skurcze mięśni szkieletowych i mięśnia sercowego. Jako budulec kości jest niezbędny do utrzymania ich wytrzymałości i odpowiedniej gęstości mineralnej oraz zapobiega rozwojowi krzywicy czy osteoporozy. Wpływa również na wydzielanie kalcytoniny i parathormonu hormonów odpowiadających za działanie gospodarki wapniowo-fosforanowej, czyli utrzymanie optymalnej ilości wapnia i fosforu w organizmie. Przykładowo: zmniejszenie stężenia wapnia aktywuje wydzielanie parathormonu, który je zwiększa. Z kolei gdy stężenie wapnia we krwi wzrasta, kalcytonina obniża ilość tego pierwiastka.


 


W obrębie układu sercowo-naczyniowego wapń odpowiada za prawidłową pracę serca, krzepnięcie krwi i utrzymanie mieszczącej się w normie wartości ciśnienia tętniczego. Z kolei w układzie pokarmowym wspiera działanie enzymów trawiennych, zmniejszając ryzyko biegunek, wzdęć i zaparć.


 


Objawy niedoboru wapnia w organizmie


Niedobór wapnia (hipokalcemia) to zbyt niskie stężenie tego pierwiastka w organizmie, które może wykazać badanie surowicy krwi. Przy niewielkich spadkach objawy nie występują lub są mniej nasilone. Dopiero znaczny i długo utrzymujący się niedobór wywołuje wyraźne symptomy w obrębie wielu układów. Za duży spadek uważa się obniżenie stężenia mniej więcej poniżej wartości 2,2 mmol/l w przypadku wapnia całkowitego oraz poniżej 0,9 mmol/l wapnia zjonizowanego (stanowiącego około 50% całkowitej zawartości minerału).


 


W hipokalcemii obserwuje się wzmożone pobieranie wapnia z kości, prowadzące do zmniejszenia ich wytrzymałości i kruszenia się. To automatyczna reakcja, której celem jest uzupełnienie braków pierwiastka w organizmie kosztem jego zawartości w kościach. Niestety zwiększa również ryzyko rozwoju osteoporozy, objawiającej się niską masą tkanki kostnej, a także jej łamliwością i zahamowaniem wzrostu.


 


Niedobór wapnia wywołuje mimowolne skurcze mięśni. W przypadku układu nerwowego wzmaga irytację, drażliwość oraz wpływa na pojawienie się stanów depresyjnych i lękowych. Niska zawartość wapnia w organizmie nie jest również korzystna dla układu krążenia, ponieważ zaburza rytm pracy serca i krzepliwość krwi. Skrajny niedobór zwiększa ryzyko rozwoju tężyczki z drętwieniem, mrowieniem i niekontrolowanymi drgawkami ciała.


 


Objawy nadmiaru wapnia w organizmie


O nadmiarze wapnia (hiperkalcemii) mówimy wówczas, gdy jego zawartość w organizmie przekracza 2,6 mmol/l. Kiedy wzrost jest powolny, a wartość stężenia nieznacznie odbiega od normy, objawy nie muszą wystąpić. Za to pojawiają się zawsze wtedy, gdy wapń gromadzi się szybko i wówczas dotyczą wszystkich układów organizmu.


 


Wpływ hiperkalcemii na układ sercowo-naczyniowy polega na podwyższeniu ciśnienia tętniczego, a także zaburzeniu rytmu pracy serca w postaci arytmii (wolnych, szybkich lub niemiarowych skurczów mięśnia sercowego) lub tachykardii (częstoskurczu). Aby potwierdzić te zaburzenia, warto wykonać badanie echokardiograficzne, które wykaże wszelkie nieprawidłowości w czynności pracy serca.


 


Wapń w nadmiernej ilości w organizmie stanowi przyczynę braku apetytu i wymiotów, które z kolei prowadzą do zmniejszenia masy ciała, a także bóli brzucha. Ponadto zwiększa pragnienie, a tym samym ilość wydalanego moczu, co w efekcie może przerodzić się w częstomocz lub wielomocz. Ze strony układu nerwowego obserwuje się senność i stałe zmęczenie, którym towarzyszą bóle głowy. Nadmiar wapnia jest niekorzystny również dla układu mięśniowego - prowadzi do znacznego osłabienia mięśni.


 


Naturalne źródła wapnia


Wapń występuje naturalnie w pożywieniu. W zależności od kategorii produktów ilość tego pierwiastka jest różna. W takim wypadku dietę powinno się ustalić w oparciu o jego zawartość w pożywieniu  i we krwi. Warto również   sięgać po produkty, które podnoszą przyswajalność wapnia. Najwięcej można go znaleźć w nabiale, nieco mniej w zbożach i warzywach, a najmniej w mięsie.


 


Świeże i niepasteryzowane mleko krowie, sery dojrzewające i podpuszczkowe, sery topione, a także jogurty naturalne to wyroby mleczarskie, które są głównym źródłem wapnia i w dużym stopniu zwiększają jego przyswajalność przez organizm. Oprócz tego zawierają witaminę D i K oraz fosfor, odpowiadające za utrzymanie zdrowych kości.


 


Produkty zbożowe, w których występuje wapń, to przede wszystkim otrębyi płatki owsiane. Zdecydowanie warto też sięgać po warzywa (suszone pomidory, szpinak, szczypiorek, jarmuż), owoce (suszone morele, figi, rodzynki), a także mięso (szpondra wołowego lub karkówkę).


 


Co podnosi przyswajalność wapnia, a co ją obniża?


Na przyswajalność wapnia mają wpływ:



  • Wiek,

  • Okres ciąży,

  • Choroby,

  • A także witaminy i pierwiastki chemiczne.


 


Starzenie się organizmu (a przy tym również menopauza u kobiet) staje się równoznaczne ze spowolnieniem metabolizmu, gorszym trawieniem, a ostatecznie ograniczonym wchłanianiem wapnia przez dwunastnicę i jelito cienkie. Również schorzenia układu pokarmowego, takie jak marskość wątroby, celiakia i choroba wrzodowa żołądka, upośledzają absorpcję tego makroelementu. Na niższe wchłanianie wapnia wpływa niedobór witaminy D i magnezu, a także nadmierne spożywanie soli kuchennej, która wzmaga jego usuwanie z organizmu razem z moczem. Oprócz tego warto ograniczyć błonnik pokarmowy, napoje gazowane oraz alkohol, a także zwrócić uwagę na ilość białek i tłuszczów w diecie.


 


Do związków podnoszących przyswajalność wapnia należą białka zawarte w produktach mlecznych, laktoza, inulina (prebiotyk) oraz niektóre z aminokwasów, np. arginina. Z kolei kobiety w ciąży raczej nie muszą martwić się o odpowiednią absorpcję wapnia. W łożysku dochodzi do produkcji jednej z postaci witaminy D, która zwiększa przyswajanie wapnia przez organizm.


 


Korzystne połączenia wapnia przy suplementacji


Jednym z najkorzystniejszych suplementów  jest wapń w tabletkachz witaminą D, która to przyspiesza i reguluje produkcję białka, łączy się z wapniem i umożliwia przedostanie się go z układu pokarmowego do krwi. Warto uwzględnić również witaminę K utrzymującą prawidłową gęstość kości oraz zmniejszającą ryzyko wystąpienia osteoporozy. Wapń z witaminami D i K tworzy skuteczny kompleks substancji pomagających w zachowaniu zdrowej i wytrzymałej tkanki kostnej. Suplementacja powinna być jednak kontrolowana przez lekarza, który na podstawie badań określi stężenie pierwiastków w organizmie. Wskaże też zalecaną dawkę i formę suplementu, na przykład wapno musujące.


 


Wapń można zażywać razem z magnezem, ale w takiej suplementacji zalecana jest ostrożność. Pierwszy pierwiastek odpowiada bowiem za skurcz mięśni, a drugi za ich rozluźnienie. Podaż magnezu większa niż wapnia zaburza równowagę działania obydwu makroelementów, w wyniku czego mięśnie zostają osłabione. Zalecana dawka opiera się na proporcji 2:1 po stronie wapnia.


 


Skuteczna suplementacja wapnia


Zanim rozpoczniemy suplementować wapń, warto zwrócić uwagę na to, czy aktualna dieta jest odpowiednio zbilansowana i zawiera produkty wspomagające jego absorpcję. Następnie należy udać się do apteki, w której suplementy występują w różnych postaciach. Farmaceuta może doradzić m.in.  wapno do picia, które dla osób mających trudności w połykaniu tabletek stanowi przystępniejszą formę.


 


Wapno musującema postać rozpuszczalnych tabletek, które wystarczy umieścić w szklance o pojemności 250 ml wypełnionej wodą. Producenci niektórych suplementów wzbogacają je o walory smakowe i dodatkowe działanie zdrowotne, dodając np. witaminę C. Dzięki temu wapno zyskuje przyjemny, cytrynowy posmak, a jego przyjmowanie dodatkowo zwiększa odporność organizmu. Innym rozwiązaniem jest wapń w tabletkach do połknięcia, który zażywa się najczęściej po posiłku do 2 razy dziennie.