Atetoza − przyczyna mimowolnych ruchów ciała

19. 3. 2019 · Karolina Rudowska · 4 minuty czytania
  • choroby
Atetoza − przyczyna mimowolnych ruchów ciała

Atetoza to mimowolne, powolne, nieregularne ruchy. Najczęściej są to ruchy palców u rąk, ale mogą też pojawiać się przy innych kończynach, szyi czy twarzy. Przyczyną atetozy często jest mózgowe porażenie dziecięce. Mogą ją jednak spowodować także choroby uwarunkowane genetycznie czy udar mózgu. Zobacz, czym jest atetoza i skąd biorą się mimowolne ruchy mięśni.

Atetoza − co to takiego?

Atetoza to zaburzenie neurologiczne, z grupy zaburzeń ruchowych i ruchów mimowolnych. Ruchy atetotyczne to niezależne od woli, powolne, nieregularne i skręcające ruchy. Nazywa się je czasem ruchami „robaczkowymi”. A to dlatego, że przypominają wicie się. Mimowolne ruchy dotyczą głównie palców, dłoni i stóp, ale w niektórych przypadkach także całych kończyn, szyi, twarzy, ust czy tułowia.

Ruchy takie powstają wskutek nieskoordynowanych skurczy antagonistycznych (przeciwstawnych) mięśni, co skutkuje np. silnym wykręcaniem palców.

atetoza co to jest

Zaawansowanie atetozy jest różne, ale nawet, kiedy dotyczy jedynie palców, może być bardzo uciążliwe i utrudniać samodzielne jedzenie, ubieranie się i wykonywanie innych codziennych czynności.

Atetoza − przyczyny

Mimowolne ruchy mięśni mogą być wynikiem wielu różnych schorzeń. Najczęściej ruchy atetotyczne spowodowane są uszkodzeniem konkretnych struktur mózgu: ciała prążkowanego, jąder podstawy czy wzgórza.

Przykładowe przyczyny atetozy to:

  • mózgowe porażenie dziecięce
  • ciężkie niedotlenienie okołoporodowe
  • ciężka żółtaczka noworodków
  • neurozwyrodnienie z akumulacją żelaza typu I
  • choroba Huntingtona, gdzie atetoza występuje razem z pląsawicą
  • choroba Wilsona
  • inne nieprawidłowe procesy w obrębie jąder podstawy, takie jak udar w tej okolicy, zmiany infekcyjne i zapalne czy rozrostowe (guzy) atetoza diagnozowanie i badania

Atetoza i mózgowe porażenie dziecięce

Mózgowe porażenie dziecięce to zespół zaburzeń ruchu i postawy, spowodowany uszkodzeniem tkanki mózgowej dziecka we wczesnym stadium jej rozwoju. Uszkodzenie ma charakter niepostępujący, czyli nie ulega zmianie w miarę upływu czasu. Odpowiedzialne są za nie różne czynniki. Przykładowo w okresie ciąży może to być infekcja wewnątrzmaciczna lub wady wrodzone,  w okresie okołoporodowym – urazy lub ciężkie niedotlenienie okołoporodowe, a po porodzie przebycie ciężkiej infekcji czy zatrucia.

atetoza a mózgowe porażenie dziecięce

Objawy będą zależały od rodzaju i rozległości uszkodzenia − niektóre dzieci mogą mieć jedynie problem ze stabilnym i pewnym chodem, inne mogą być całkowicie niesamodzielne i wymagać stałej opieki.

Jedna z postaci mózgowego porażenia dziecięcego (postać pozapiramidowa, dyskinetyczna, atetotyczna) charakteryzuje się występowaniem mimowolnych ruchów i zmiennego napięcia mięśniowego. Jego przyczyną najczęściej są wspomniane wyżej ciężkie niedotlenienie okołoporodowe i ciężka żółtaczka noworodków. Zarówno brak tlenu, jak i szybko zwiększające się stężenie bilirubiny doprowadza do uszkodzenia jąder podstawy w mózgu. Ciężkiej żółtaczki noworodków nie należy mylić z fizjologiczną żółtaczką, która występuje u wielu zdrowych dzieci, samoistnie przemija i nie wymaga leczenia.

Atetoza − leczenie

Pamiętaj, że atetoza nie jest chorobą samą w sobie, a objawem, który może pojawić się w przebiegu różnych schorzeń. Duże znaczenie ma więc prawidłowe zdiagnozowanie przyczyny ruchów mimowolnych.

Ale niestety trwałe uszkodzenie mózgu (np. w przypadku mózgowego porażenia dziecięcego) nie zostanie wyleczone. W tej sytuacji przydatna okazuje się rehabilitacja ruchowa i fizjoterapia. Można także stosować leki (np. haloperydol, diazepam, tetrabenazyna), ale ich skuteczność jest raczej ograniczona. Rzadziej sięga się po bardziej zdecydowane, ale i trudniejsze leczenie, jakim jest zabieg neurochirurgiczny.

leczenie atetozy

Inne ruchy mimowolne

Warto wiedzieć, że atetoza to nie jedyny rodzaj ruchów mimowolnych. Najpowszechniej znane jest drżenie, czyli rytmiczny, oscylacyjny, niezależny od woli ruch.

Istnieje kilka rodzajów drżenia:

  • spoczynkowe: jak sama nazwa wskazuje, występuje w spoczynku (np. drżenie dłoni swobodnie ułożonej na kolanie)
  • posturalne: pojawia się w określonej pozycji (np. drżenie dłoni przy wyciągniętych przed siebie rękach) 
  • zamiarowe: pojawia się w trakcie zamierzonego ruchu, przy zbliżaniu się do celu (np. dłoń drży coraz silniej w miarę zbliżania się do kubka z herbatą)
  • kinetyczne: występuje w takim samym nasileniu podczas trwania całego ruchu

Drżenie nie musi dotyczyć tylko rąk. Drżeć mogą też inne części ciała, np. głowa.

Pląsawica to nagłe, pozornie bezcelowe, ale płynne i pełne ruchy, które mogą przypominać pląsanie lub taniec. W chorobie Huntingtona, pląsawica i atetoza występują wspólnie i nakładają się na siebie, co określane jest choreoatetozą.

Balizm objawia się bardzo gwałtownym i zamaszystym wyrzutem kończyn i zwykle dotyczy jednej połowy ciała (hemibalizm.)

Dystonia polega na dłużej trwającym skurczu mięśni, co powoduje skręcenie i wygięcie różnych części ciała czy przyjmowanie nienaturalnej postawy.

Więcej artykułów na ten temat

Karolina Rudowska