Węglan wapnia
Co to jest węglan wapnia?
Węglan wapnia to nieorganiczna sól będąca źródłem wapnia w diecie i jest stosowana w ramach suplementacji. Porcja 500 mg lub 1000 mg tego związku dostarcza odpowiednio 200 mg i 400 mg jonów Ca²⁺. Zawiera 40% wapnia elementarnego. Wzór chemiczny węglanu wapnia to CaCO₃. Wapń w tej postaci może być pozyskiwany m.in. z muszli ostryg.
Właściwości węglanu wapnia
Węglan wapnia to związek słabo rozpuszczalny w wodzie. Dzięki swoim właściwościom chemicznym potrafi zobojętniać kwas solny w żołądku – w wyniku tej reakcji powstaje chlorek wapnia. Dlatego substancja ta jest stosowana w łagodzeniu objawów zgagi.
Oprócz tego węglan wapnia:
- stanowi podstawowy składnik mineralny – budulec kości i zębów, odgrywający ważną rolę w skurczu mięśni,
- wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego, nerwowego oraz proces krzepnięcia,
- uczestniczy w utrzymaniu równowagi elektrolitowej.
Węglan wapnia - zastosowanie i wskazania
Węglan wapnia stosuje się:
- w celu uzupełnienia niedoboru wapnia (hipokalcemii), a także w hipokalcemii z hiperfosfatemią w przebiegu niewydolności nerek,
- w stanach zwiększonego zapotrzebowania na wapń, np. u dzieci w okresie intensywnego wzrostu, kobiet w ciąży i podczas laktacji,
- przy niskiej podaży wapnia,
- w zaburzeniach wchłaniania zwrotnego wapnia z kanalików nerkowych,
- profilaktycznie – jako uzupełnienie w kompleksowym leczeniu osteoporozy, zwłaszcza u kobiet w okresie menopauzy,
- w stanach po długotrwałym unieruchomieniu,
- w czasie rekonwalescencji po złamaniach kości.
Węglan wapnia bywa również stosowany jako źródło wapnia w leczeniu przeziębień i chorób alergicznych, jednak to zastosowanie ma słabe potwierdzenie w badaniach naukowych.
Ze względu na zdolność zobojętniania kwasów, węglan wapnia znajduje zastosowanie w łagodzeniu objawów związanych z nadkwasotą żołądka oraz refluksem żołądkowo-przełykowym. Zwykle nie jest stosowany samodzielnie – występuje w połączeniu z innymi substancjami, np.:
- węglanem magnezu (Rennie),
- alginianem sodu i wodorowęglanem sodu (Gaviscon).
W jakich formach występuje węglan wapnia?
Węglan wapnia jest dostępny w różnych postaciach farmaceutycznych, co pozwala dopasować sposób podania do indywidualnych potrzeb pacjenta. Poszczególne formy różnią się nie tylko sposobem stosowania, ale też wskazaniami.
Węglan wapnia w tabletkach
Węglan wapnia dostępny jest w różnych rodzajach tabletek, m.in. do ssania i rozgryzania (stosowanych przy zgadze) oraz musujących (w preparatach wspierających układ kostny).
Węglan wapnia w kapsułkach
Kapsułki zawierające węglan wapnia to jedna z podstawowych form stosowanych w celu uzupełniania wapnia w diecie. 1 kapsułka dostarcza dużej ilości jonów wapnia niezbędnych w leczeniu osteoporozy i profilaktyki złamań.
Węglan wapnia w zawiesinie
Dzięki właściwościom zobojętniającym kwas solny, węglan wapnia znajduje się także w lekach na zgagę w postaci zawiesiny lub tabletek do ssania.
Węglan wapnia w proszku
Węglan wapnia występuje również w formie proszku, najczęściej jako suplement diety.
Węglan wapnia a ciąża
Preparaty zawierające węglan wapnia mogą być stosowane w czasie ciąży – zarówno w celu uzupełnienia zwiększonego zapotrzebowania na wapń, jak i w łagodzeniu objawów zgagi.
Węglan wapnia a karmienie piersią
Węglan wapnia można stosować w okresie laktacji, z tych samych powodów co w ciąży – w celu uzupełnienia wapnia i jego zwiększonym zapotrzebowaniem oraz łagodzenia objawów zgagi.
Węglan wapnia - wchłanianie
Węglan wapnia to związek słabo rozpuszczalny w wodzie. Aby zawarty w nim wapń mógł zostać wchłonięty, niezbędna jest obecność kwasu solnego w soku żołądkowym. Pod jego wpływem dochodzi do reakcji, w wyniku której powstaje:
- dobrze rozpuszczalny chlorek wapnia (CaCl₂),
- woda,
- dwutlenek węgla (CO₂), którego nadmiar w przewodzie pokarmowym odpowiada za wzdęcia.
Wapń wchłania się głównie w początkowym odcinku jelita cienkiego poprzez transport aktywny, a w mniejszym stopniu w końcowym odcinku jelita – na drodze transportu biernego. Proces ten wspiera witamina D₃.
Przyjmuje się, że wchłanianie wapnia z węglanu wapnia wynosi od 25% do 50% podanej dawki. Po wchłonięciu wapń jest rozprowadzany po organizmie – około 99% gromadzi się w kościach i zębach.
Co zaburza wchłanianie wapnia z węglanu wapnia?
Kwas szczawiowy (obecny m.in. w szpinaku i rabarbarze) oraz kwas fitynowy (występujący w pełnoziarnistych produktach zbożowych) mogą hamować wchłanianie wapnia, tworząc z jego jonami nierozpuszczalne związki. Aby ograniczyć to niekorzystne działanie, zaleca się zachowanie co najmniej 2-godzinnego odstępu między spożyciem tych produktów a przyjęciem węglanu wapnia.
Węglan wapnia a alkohol
Nie ma dowodów na to, by węglan wapnia (CaCO₃) i alkohol etylowy (etanol) wchodziły w istotną interakcję farmakologiczną lub metaboliczną u ludzi. W niektórych przypadkach węglan wapnia może łagodzić objawy związane z odstawieniem alkoholu.
Węglan wapnia - przeciwwskazania
Stosowanie węglanu wapnia jest przeciwwskazane w przypadku:
- nadwrażliwości na substancję czynną,
- hiperkalcemii (podwyższonego stężenia wapnia we krwi), spowodowanej m.in. przez: nadczynność przytarczyc, nadczynność tarczycy, hiperwitaminozę D, nowotwory powodujące
- odwapnienie kości lub dające przerzuty do kości, ciężkie zaburzenia czynności nerek, sarkoidozę, choroby zwiększające wydalanie wapnia z moczem,
- hiperkalcurii (zwiększonego wydalania wapnia z moczem),
- kamicy nerkowej,
- zwapnienia nerek,
- jednoczesnego leczenia glikozydami naparstnicy – wapń może nasilać ich działanie i toksyczność.
Węglan wapnia - skutki uboczne
Stosowanie węglanu wapnia może wiązać się z występowaniem działań niepożądanych. Do możliwych skutków ubocznych należą:
- hiperkalcemia,
- hiperkalcuria,
- zaparcia,
- wzdęcia i nadmierne oddawanie gazów,
- nudności,
- bóle brzucha,
- reakcje alergiczne skórne, takie jak świąd, pokrzywka czy wysypka.
Węglan wapnia - interakcje
Węglan wapnia może wchodzić w interakcje z innymi lekami i składnikami mineralnymi, wpływając na wzajemne wchłanianie i działanie – osłabiając lub je nasilając.
Interakcje dotyczą m.in.:
- antybiotyków (tetracyklin, niektórych cefalosporyn) oraz leków przeciwbakteryjnych z grupy chinolonów – węglan wapnia ogranicza ich wchłanianie,
- glikozydów nasercowych – nasila ich działanie,
- blokerów kanałów wapniowych, takich jak werapamil – może osłabiać ich skuteczność,
- tiazydowych leków moczopędnych – zwiększają łącznie ryzyko hiperkalcemii,
- kortykosteroidów – zmniejszają wchłanianie wapnia,
- żelaza – wapń obniża jego wchłanianie,
- bisfosfonianów – węglan wapnia ogranicza ich wchłanianie z przewodu pokarmowego.