Arytmia serca (zaburzenie rytmu serca) – przyczyny, objawy i leczenie

Gdy nasze serce zaczyna bić w nieprawidłowy sposób, mamy do czynienia z arytmią. Jest to zaburzenie prawidłowego rytmu serca, o niezwykle zróżnicowanym przebiegu oraz rokowaniu. Jednym z pierwszych objawów, z którym pacjenci najczęściej zgłaszają się do lekarza, jest uczucie kołatania serca. Poznaj przyczyny, objawy oraz sposoby leczenia arytmii serca.

Co to jest arytmia serca?

Arytmia serca to bardzo szeroki termin. Najprościej wyjaśniając, jest to nieprawidłowy rytm pracy serca. Jednak, aby zrozumieć samo pojęcie arytmii, warto zacząć od poznania, czym charakteryzuje się prawidłowy rytm i z czego wynika. 

• Serce to pompa ssąco-tłocząca, której główne zadanie polega na przepompowywaniu trafiającej do niej krwi na obwód tak, aby dostarczyć wszystkim komórkom organizmu niezbędnych substancji odżywczych i tlenu. Składa się z dwóch przedsionków i dwóch komór. 
• Rytmiczna praca serca, odczuwana przez nas jako jego bicie, jest generowana i przewodzona przez układ bodźco-przewodzący − grupę komórek o aktywności elektrycznej rozmieszczonych pomiędzy włóknami mięśnia sercowego. W skład układu bodźco-przewodzacego serca wchodzi węzeł zatokowo-przedsionkowy, węzeł przedsionkowo-komorowy, pęczek Hisa oraz włókna Purkiniego. 
• Nadrzędnym generatorem impulsów doprowadzających do skurczu serca jest węzeł zatokowo-przedsionkowy, zlokalizowany w okolicy przedsionka prawego. Stąd też prawidłowy rytm serca jest określany mianem rytmu zatokowego. 
• Rytm serca powinien być również miarowy, czyli odstępy czasu pomiędzy kolejnymi skurczami serca muszą być równe sobie, o częstotliwości od 60 do 100 uderzeń na minutę. 
• Każdy odbiegający od tego rytm jest nazywany arytmią.

Arytmia serca − przyczyny

Do arytmii serca mogą doprowadzić różnorodne przyczyny. Najczęściej są to:

• Choroby serca i naczyń, takie jak choroba niedokrwienna serca, wady zastawkowe, nadciśnienie tętnicze, tamponada serca, a także tak niezwykle rzadkie zaburzenia jak dekstrokardia,
• Zaburzenia elektrolitowe np.: zbyt wysoki lub zbyt niski poziom potasu we krwi,
• Zaburzenia hormonalne np.: nadczynność lub niedoczynność tarczycy,
• Skutek niepożądany działania niektórych leków. 

Powyższe przyczyny zakłócają prawidłową pracę serca, doprowadzając do zwolnienia lub przyśpieszenia pracy węzła zatokowo-przedsionkowego, a także zaburzeń przewodzenia powstającego w nim impulsu elektrycznego do niżej położonych części układu bodźco-przewodzącego. Nierzadko również dochodzi do sytuacji, gdy węzeł zatokowo-przedsionkowy zawodzi, a jego pracę przejmują niżej położone ośrodki. W ten sposób powstać może rytm przedsionkowy, węzłowy, a także komorowy, a serce zaczyna bić wolniej.

W zależności od częstości bicia serca, arytmie najogólniej dzielimy na:

• Bradyarytmie, czyli zaburzenie rytmu serca charakteryzujące się obniżeniem częstości jego pracy poniżej 60 uderzeń na minutę,
• Tachyarytmie, czyli zaburzenie rytmu serca charakteryzujące się zwiększeniem częstości jego pracy powyżej 100 uderzeń na minutę.

Przyczyną bradyarytmii może być zwolnienie rytmu podstawowego generowanego przez węzeł zatokowo-przedsionkowy na skutek nadmiernego pobudzenia układu przywspółczulnego, przejęcie jego funkcji przez niżej położony ośrodek, a także wszelkiego rodzaju zaburzenia przewodzenia powstającego w nim impulsu do dalszych części układu bodźco-przewodzącego. Jednym z flagowych przykładów są bloki przedsionkowo-komorowe serca. Ze względu na nasilenie patologicznych zmian widocznych w badaniu EKG, wyróżniamy ich 3 stopnie, z czego ten ostatni jest najgroźniejszy. Zaburzenia automatyzmu i przewodzenia pod postacią bradyarytmii występują najczęściej u osób po 65. roku życia, u których stwierdza się chorobę wieńcową oraz wynikające z niej niedokrwienne uszkodzenie układu bodźco-przewodzącego serca.

Tachyarytmia może wynikać z:

• Przyspieszenia rytmu podstawowego generowanego przez węzeł zatokowo-przedsionkowy (tachykardia zatokowa),
• Obecności dodatkowych pobudzeń, które powstają poza węzłem zatokowo-przedsionkowym (np.: częstoskurcz przedsionkowy, trzepotanie i migotanie przedsionków, częstoskurcz komorowy, trzepotanie i migotanie komór),
• Obecność dodatkowych dróg przewodzenia impulsu elektrycznego z przedsionków do komór (częstoskurcz nawrotny przedsionkowo-komorowy, częstoskurcz nawrotny węzłowy). 

W przypadku tachyarytmii na początku należy odpowiedzieć na pytanie, czy arytmia ma pochodzenie nadkomorowe, czy też komorowe. Będzie to bowiem determinowało dalsze postępowanie terapeutyczne.

Arytmia serca − objawy

Pacjenci z arytmią bardzo często skarżą się na subiektywne uczucie kołatania serca, nazywane również palpitacjami. Może mu towarzyszyć przyspieszenie lub zwolnienie częstości jego pracy. Jednak arytmia może również objawiać się w inny sposób:

• Złym samopoczuciem, 
• Osłabieniem, 
• Dusznością,
• Zawrotami głowy. 

Asynchroniczne skurcze serca mogą doprowadzić do obniżenia ciśnienia tętniczego krwi, które możemy zmierzyć przy pomocy ciśnieniomierza naramiennego. Nierzadko w efekcie zaburzonej pracy serca dochodzi do omdlenia kardiogennego, czyli nagłej i przemijającej utraty przytomności. Część pacjentów skarży się również na ból w klatce piersiowej.

Należy pamiętać o tym, że arytmia może wystąpić w dowolnym wieku. Z tego powodu nie należy bagatelizować kołatań serca w młodym wieku. Jeśli zauważyłeś u siebie podobne objawy, koniecznie udaj się do lekarza rodzinnego albo kardiologa. W przypadku nasilonych dolegliwości konieczna może być hospitalizacja. Podstawowym badaniem pozwalającym na rozpoznanie arytmii jest EKG serca.