Katar bakteryjny – jak wygląda i ile trwa? Sposoby na katar bakteryjny

Katar to objaw z zakresu górnych dróg oddechowych, który polega na wycieku płynu z przewodów nosowych. Może być efektem podrażnienia błony śluzowej nosa, ale również bywa symptomem stanu zapalnego na podłożu infekcyjnym lub nieinfekcyjnym. Jak rozpoznać, czy katar jest wynikiem zakażenia bakteryjnego? 

Katar bakteryjny – objawy  

Czy katar bakteryjny można rozpoznać po kolorze? Wciąż powszechny jest mit, że wydzielina z nosa o barwie żółto-zielonej oznacza bakteryjne zapalenie nosa i zatok (katar zatokowy). Prawdą jest jednak, że nie należy sugerować się wyglądem kataru w ocenie jego pochodzenia. Również konsystencja kataru nie daje jednoznacznej odpowiedzi co przyczyn choroby. 

Katar bakteryjny pojawia się w efekcie bakteryjnego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok. Zakażenie bakteryjne jest zwykle powikłaniem zakażenia wirusowego i rozwija się w 0,5-2% przypadków. Patogeny odpowiedzialne za nadkażenia to głównie bakterie Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae i Moraxella catarrhalis. 

Sprawdź powiązane kategorie:

Po czym rozpoznać zapalenie nosa i zatok? Wytyczne wskazują, że konieczne jest występowanie minimum dwóch poniższych objawów: 

• niedrożność nosa, 
• wydzielina z nosa – katar przedni lub tylny (katar spływający do gardła), 
• upośledzenie lub utrata węchu, 
• ból lub uczucie rozpierania twarzy. 

Jednym z objawów powinna być niedrożność nosa lub wydzielina z nosa. 

Na zakażenie bakteryjne (a co za tym idzie na bakteryjny charakter kataru) wskazuje obecność minimum trzech objawów spośród następujących: 

• gorączka >38-39℃,  
• ropny wyciek z nosa (głównie jednostronny) lub ropna wydzielina w przewodach nosowych, 
• silny miejscowy ból w obrębie twarzy (z przewagą jednej strony), 
• nasilenie objawów po początkowym łagodniejszym okresie choroby, 
• przyspieszony OB lub zwiększone CRP w surowicy. 

Dodatkowe symptomy, na które mogą się skarżyć osoby z katarem bakteryjnym, to: 

• nieprzyjemny zapach wydzieliny z nosa, 
• uczucie drapania w gardle, chrypka, kaszel (związane ze spływaniem wydzieliny z jamy nosowej po tylnej ścianie gardła), 
• ból głowy, ucha lub gardła, 
• zaburzenia smaku. 

Katar bakteryjny – jak przebiega leczenie? 

W przypadku kataru spowodowanego zakażeniem bakteryjnym stosuje się leczenie domowe, leczenie objawowe i antybiotykoterapię. 

Katar bakteryjny – leczenie domowe 

Niezależnie od rodzaju kataru, duże znaczenie w walce z tą dolegliwością ma domowa higiena nosa. Umożliwia ona odpowiednie oczyszczanie przewodów nosowych, co zapewnia lepsze działanie leków stosowanych miejscowo. 

Domowe sposoby na katar to między innymi oczyszczanie nosa roztworem soli fizjologicznej. Pozwala ono pozbyć się z przewodów nosowych gęstej i zalegającej wydzieliny. W tym celu można sięgnąć po spray lub zestaw z irygatorem. 

• Spraye z solą fizjologiczną – mają wygodne aplikatory donosowe. 
• Irygacja nosa – służą do niej różnego rodzaju irygatory do nosa (np. gruszki, butelki do ściskania). Roztwór soli fizjologicznej należy przygotować zgodnie z instrukcją na ulotce preparatu. 

Walkę z katarem usprawnia również: 

• odpowiednie nawodnienie, 
• stosowanie nawilżaczy powietrza w domu, 
• unikanie czynników drażniących, takich jak kurz, dym, silne perfumy. 

Katar bakteryjny – leczenie objawowe 

Leczenie objawowe polega na stosowaniu: 

• leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych (paracetamol i niesteroidowe leki przeciwzapalne). 
• leków na katar obkurczających błonę śluzową nosa – donosowe krople mogą być stosowane krótkotrwale (3-5 dni) w celu doraźnego szybkiego zmniejszenia niedrożności nosa. Do tych preparatów należy m.in. oksymetazolina i ksylometazolina.  
• ziołowych tabletek na katar i zapalenie zatok rozrzedzających śluz, które zawierają np. korzeń goryczki, ziele szczawiu, kwiat bzu czarnego. 

Katar bakteryjny – leczenie antybiotykiem 

Rozpoznanie bakteryjnego zapalenia nosa i zatok uprawnia lekarza do zalecenia odpowiedniej antybiotykoterapii. Ma ona na celu pozbycie się bakterii z jam nosa i zatok, szybsze ustąpienie objawów i zapobieganie powikłaniom. 

Lekiem pierwszego rzutu jest amoksycylina stosowana przez 10 dni. U osób z uczuleniem na ten antybiotyk schemat leczenia zostanie odpowiednio zmodyfikowany. 

Ile trwa katar bakteryjny? 

Bakteryjne zapalenie nosa i zatok może trwać 7-10 dni lub nawet dłużej, jeśli nie zostanie wprowadzone właściwe leczenie objawowe i antybiotykoterapia. 

Nasilenie kataru bakteryjnego narasta szybko i w krótkim czasie prowadzi do pogorszenia się stanu pacjenta. W ciągu 24-48 godzin od przyjęcia pierwszej dawki antybiotyku dolegliwości powinny zacząć ustępować. 

Czy katar bakteryjny jest zaraźliwy? 

Bakteriami wywołującymi zapalenie nosa i zatok można się zarazić drogą kropelkową, a więc poprzez przebywanie w pobliżu osoby chorej, która mówi, kicha lub kaszle. Do przeniesienia drobnoustrojów może dojść również poprzez bezpośredni kontakt z wydzieliną z nosa, np. dotknięcie chusteczki, w którą chory wydmuchał nos, a następnie dotknięcie okolicy twarzy. 

Podsumowanie 

Katar bakteryjny nie jest tak częstym zjawiskiem, jak mogłoby się wydawać. Bardzo ważne jest szybkie zidentyfikowanie objawów zapalenia i wdrożenie antybiotykoterapii. Przewlekłe lub nawracające zapalenia nosa i zatok o podłożu bakteryjnym są wskazaniem do konsultacji z otorynolaryngologiem i poszukiwania nieprawidłowości anatomicznych w obrębie górnych dróg oddechowych. 

Źródła:

1. Mejza F., Świerczyńska-Krępa M., Świerczyński Z., Zapalenie zatok przynosowych, https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.3.2., [dostęp: 02.09.2024 r.]
2. Fokkens W.J., Lund V.J., Hopkins C. i wsp.: Zapalenie zatok przynosowych i polipy nosa. Wytyczne europejskie EPOS 2020 – cz. 1. Medycyna Praktyczna, 2020
3. Albrecht P. (red.), Hryniewicz W. (red.), Radzikowski A. (red.), Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego, wyd. II, Warszawa, 2016
4. DeBoer D.L., Kwon E., Acute Sinusitis, StatPearls Publishing, 2024, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK547701/, [dostęp: 02.09.2024 r.]