Kwasica ketonowa – przyczyny, objawy i leczenie. Czym jest kwasica cukrzycowa?

Cukrzycowa kwasica ketonowa to bardzo poważne powikłanie cukrzycy. Przebiega ze znacznym zwiększeniem ketonów we krwi, co jest efektem pozyskiwania energii z tłuszczów. Kwasica ketonowa często jest pierwszą manifestacją cukrzycy typu 1, którą charakteryzuje bezwzględny niedobór insuliny. Dowiedz się, jakie są objawy kwasicy cukrzycowej i kto jest narażony na jej wystąpienie. 

Co to jest kwasica ketonowa? 

Kwasica ketonowa to zaburzenie przemian węglowodanów, tłuszczów i białek oraz gospodarki kwasowo-zasadowej organizmu. Przebiega z obniżeniem pH krwi poniżej 7,35 oraz z obecnością ciał ketonowych we krwi i w moczu. 

Zaburzenia charakterystyczne dla kwasicy ketonowej są efektem nagłego i znacznego niedoboru insuliny. W takiej sytuacji glukoza utrzymuje się na wysokim poziomie i jednocześnie nie może być wykorzystywana przez organizm do pozyskiwania energii. W odpowiedzi na to dochodzi do wzmożonego rozkładu tłuszczów, a ubocznym produktem tego procesu są ciała ketonowe. Ciała ketonowe zmieniają pH krwi na bardziej kwasowe. 

Spadek pH krwi, zaburzenia przemian tłuszczów i białek oraz znaczny wzrost stężenia glukozy we krwi prowadzą do odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych i rozregulowania wielu innych istotnych procesów fizjologicznych. 

Sprawdź powiązane kategorie:

Kwasica ketonowa – przyczyny 

Cukrzycowa kwasica ketonowa może pojawić się w cukrzycy każdego typu, zwykle występuje jednak w cukrzycy typu 1 oraz u schyłku choroby i w przypadku jej nieleczenia. Ponieważ rozpoznanie cukrzycy typu 1 jest stawiane zazwyczaj w młodym wieku, kwasica ketonowa może rozwinąć się u dzieci i nastolatków i być pierwszym objawem choroby.  

U osób już leczonych z powodu cukrzycy kwasica ketonowa może być wywołana przez: 

• przerwanie insulinoterapii, 
• nieprawidłowe stosowanie insuliny (np. podanie zbyt małej dawki insuliny w stosunku do spożytego posiłku), 
• ciężkie zakażenia bakteryjne, wirusowe lub grzybicze, 
• zawał serca, 
• udar mózgu, 
• zapalenie trzustki, 
• nadużywanie alkoholu, 
• ciążę, 
• inne ostre stany chorobowe, które zwiększają zapotrzebowanie na insulinę. 

Kwasica ketonowa – objawy 

Nowo rozpoznana cukrzyca u dzieci w 15-70% przypadków może być powikłana kwasicą ketonową. Objawy hiperglikemii narastają wówczas w okresie od kilku dni do kilku tygodni. W pozostałych przypadkach objaw mogą narastać w ciągu kilku godzin od czynnika wywołującego. 

U osób z kwasicą ketonową pojawia się: 

• wzmożone pragnienie, 
• częste oddawanie moczu w dużych ilościach, 
• suchość w jamie ustnej, 
• zmęczenie, osłabienie, senność, 
• zawroty i ból głowy, 
• nudności i wymioty, 
• ból brzucha, 
• ból w klatce piersiowej, 
• zaburzenia świadomości aż do śpiączki. 

Charakterystycznym objawem cukrzycowej kwasicy ketonowej jest zapach acetonu z ust. Pojawia się również przyśpieszony i pogłębiony oddech (oddech Kussmaula). 

Osoby chorujące na cukrzycę i posiadające sprzęt medyczny pod postacią osobistych glukometrów mogą dokonać pomiaru glikemii przy użyciu pasków testowych do glukometrów. Wykazuje on wówczas stężenie glukozy powyżej 250 mg/dl. 

Kwasica ketonowa – jakie badania ją potwierdzają? 

Rozpoznanie cukrzycowej ustala się na podstawie wyników badań laboratoryjnych. 

Kwasica ketonowa – leczenie 

Rozpoznanie cukrzycowej kwasicy ketonowej wymaga natychmiastowego leczenia na oddziale szpitalnym. Konieczne jest stałe monitorowanie parametrów życiowych, czym zajmują się lekarze i personel pielęgniarski. Ponadto pacjent ma regularnie wykonywaną: 

• ocenę bilansu płynów, 
• gazometrię krwi tętniczej, 
• kontrolę masy ciała, 
• pomiary ciepłoty ciała, 
• oznaczanie glikemii. 

W leczeniu kluczowe jest odpowiednie nawadnianie pacjenta, podawanie insuliny oraz korygowanie niedoboru potasu. 

Po wstępnej stabilizacji stanu chorego zawsze należy równolegle prowadzić poszukiwanie i ewentualne leczenie przyczyny, która doprowadziła do kwasicy ketonowej. W niektórych przypadkach wprowadza się tymczasową profilaktykę przeciwzakrzepową poprzez stosowanie heparyny we wstrzyknięciach podskórnych. 

Kwasica ketonowa – powikłania leczenia 

Podczas leczenia cukrzycowej kwasicy ketonowej może dojść do komplikacji, w szczególności u dzieci. Również w przypadku cukrzycy u osób starszych kwasica ketonowa może mieć powikłany przebieg 

Możliwe zdarzenia niepożądane podczas leczenia kwasicy i śpiączki ketonowej to: 

• Nagła hipokaliemia (↓ jonów potasu), 
• Hipernatremia (↑ jonów sodu), co może przyczynić się do: 
  • Obrzęku mózgu, 
  • Obrzęku płuc z niewydolnością oddechową, 
• Hipoglikemia (zbyt niski poziom glukozy), 
• Hiperchloremia (↑ jonów chloru), 
• Niewydolność nerek, 
• Powikłania zakrzepowo-zatorowe. 

Podsumowanie 

Jeśli chorujesz na cukrzycę, ważne jest, żebyś znał objawy kwasicy ketonowej. Stosuj się do ustalonego z lekarzem planu leczenia i nie modyfikuj sam dawek przyjmowanych preparatów przeciwcukrzycowych. Nawykiem powinno się stać regularne domowe mierzenie poziomu glukozy we krwi – zwłaszcza podczas choroby. 

Źródła:

1. Płaczkiewicz-Jankowska E., Sieradzki J., Kwasica i śpiączka ketonowa, https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.13.3.1., [dostęp: 03.09.2024 r.]
2. Jasik M., Kwasica i śpiączka ketonowa, Stany Nagłe, Medical Tribune Polska, https://podyplomie.pl/wiedza/stany-nagle/288,kwasica-i-spiaczka-ketonowa, [dostęp: 03.09.2024 r.]
3. Kawalec W., Grenda R., Kulus M., Pediatria II, wyd.II, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2018
4. Dhamoon A.S., Ghimire P., Ketoacidosis, StatPearls Publishing , 2024, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK534848/, [dostęp: 03.09.2024 r.]