Wywiad z ekspertem: cukrzyca ciążowa po porodzie. Jak kontrolować chorobę? Odpowiada dr Paweł Dańko

27. 3. 2019 · Paweł Dańko · 7 minut czytania
Wywiad z ekspertem: cukrzyca ciążowa po porodzie. Jak kontrolować chorobę? Odpowiada dr Paweł Dańko

Cukrzyca ciążowa to częsta przypadłość. Pojawia się ona, kiedy u kobiety w ciąży podnosi się poziom pewnych hormonów. Choć choroba niesie ze sobą pewne ryzyko, poziom insuliny powinien po porodzie samoistnie wrócić do normy. Ekspert Dr.Max, dr Paweł Dańko, opowiada na wszystkie nurtujące pytania dotyczące cukrzycy ciążowej po porodzie.

Dr.Max: Zacznijmy od początku: skąd właściwie bierze się cukrzyca ciążowa?

Dr Paweł Dańko: Cukrzycę ciążową rozpoznaje się wtedy, kiedy w ciele kobiety podnoszą się poziomy pewnych hormonów. Hormony te mają działanie antagonistyczne wobec insuliny. Są to m.in. progesteron, prolaktyna, laktogen łożyskowy i estrogeny. Te hormony powodują insulinooporność, czyli zmniejszenie wrażliwości komórek na insulinę. A co za tym idzie, zwiększenie poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemię. 

Dr.Max: Czym różni się cukrzyca ciążowa od „zwykłej cukrzycy”?

PD: Cukrzyca ciążowa różni się od „zwykłej” cukrzycy tym, że występuje tylko w trakcie ciąży i rozpoznaje się ją na podstawie specyficznych kryteriów WHO z 2013 roku. 

Kryteria te są bardziej restrykcyjne niż w przypadku rozpoznania „zwyklej” cukrzycy. Poziom glukozy we krwi lekarz ginekolog wykonuje u każdej ciężarnej na 1. wizycie lekarskiej. Jeśli poziom glukozy wynosi poniżej 5,1 mmol/l, OGTT (krzywą cukrową) wykonuje się w 24 − 28 tyg. ciąży. Jeśli natomiast poziom glukozy zawiera się w przedziale  5,1 − 6,9 mmol/l OGTT wykonuje się ją możliwie jak najszybciej.

OGTT, czyli tzw. krzywa cukrowa, polega na oznaczeniu glikemii na czczo, a następnie wypiciu roztworu zawierającego 75 g glukozy. Poziom glikemii oznacza się następnie po 1 i 2 godzinach.  Wystarczy spełnić jedno z poniższych kryteriów, żeby rozpoznać cukrzycę ciążową:

  • glikemia na czczo 5,1– 6,9 mmol/l (92 – 125 mg/dl)
  • glikemia w 1 h OGTT ≥10 mmol/l (180 mg/dl)
  • glikemia w 2 h OGTT 8,5 – 11,0 mmol/l (153 – 199 mg/dl)

badanie poziomu cukru we krwi

Dr.Max: Jak odróżnić cukrzycę ciążową od niewykrytej przed ciążą cukrzycy typu 1?

PD: Podstawą rozróżnienia, czy pacjentka ma do czynienia z cukrzycą typu 1, czy też cukrzycą ciążową, jest diagnostyka laboratoryjna i oznaczenia poziomu insuliny we krwi (za pomocą peptydu C). W przypadku cukrzycy ciążowej występuje nadmiar insuliny, a w przypadku cukrzycy typu 1 z jej niedobór. 

Dr.Max: Jak cukrzyca ciążowa wpływa na dziecko? Czy podwyższony poziom glukozy w czasie ciąży jest zawsze groźny dla dziecka? Kiedy może grozić on makrosomią?

PD: Cukrzyca u kobiety w ciąży ma bardzo duży wpływ na dziecko. Glukoza przedostaje się przez barierę łożyskową do krwi dziecka i wywołuje u niego wzrost wydzielania insuliny. Ta działa anabolicznie i powoduje makrosomię, czyli przerost płodu.

Z powodu hiperinsulinizmu u dziecka po porodzie zwiększone jest też ryzyko niedocukrzeń. To z kolei powoduje ryzyko uszkodzenia niedojrzałych jeszcze komórek nerwowych dziecka. Dzieci z hiperinsulinizmem mają większą tendencję do otyłości, a także rozwoju cukrzycy we wczesnym wieku. Dodatkowo podwyższony poziom glukozy we krwi matki w trakcie ciąży może skutkować wadami rozwojowymi w zakresie układu sercowo-naczyniowego, moczowo-płciowego, kostnego.

Dr.Max: Jakich zaleceń powinna trzymać się kobieta z cukrzycą ciążową?

PD: Podstawą leczenia kobiet z cukrzycą ciążową jest specjalna dieta. Ustala się ją na podstawie masy ciała ciężarnej. Dieta zawiera minimum 1800 kcal dla ciąży pojedynczej i ma odpowiednio zwiększony procent białka. Kobieta nie może czuć się głodna. Bardzo dobrze byłoby, żeby kobieta obciążona cukrzycą ciążową była przeszkolona w zakresie odżywiania przez lekarza lub dietetyka.

Dodatkowo, bardzo ważna jest codzienna kontrola poziomu glukozy we krwi (na czczo, 1 godzinę po 1. śniadaniu, 2. śniadaniu, obiedzie, podwieczorku i kolacji) i ciał ketonowych w porannym moczu. Taki pomiar glukozy we krwi kobieta może wykonać sama za pomocą glukometru. A pomiar glukozy i ciał ketonowych w moczu − za pomocą specjalnych pasków testowych.

dieta cukrzyka kobiety w ciąży

Oprócz diety, zalecana jest również regularna aktywność fizyczna (jeśli nie ma przeciwwskazań ginekologicznych). To zmniejsza insulinooporność, a co za tym idzie, zmniejsza też poziom glukozy we krwi. Wskazane są spacery minimum 3 razy w tygodniu.

Dr.Max: Czy kobieta z cukrzycą ciążową musi brać insulinę? Czy konieczne jest inne leczenie farmakologiczne? Czy też dieta i pomiary cukru wystarczą do utrzymania zdrowej ciąży?

PD: Insulinę stosuje się w momencie, gdy poranna glikemia wynosi powyżej 5 mmol/l lub stężenie glukozy po posiłku wynosi powyżej 6,7 mmol/l. Oprócz diety i wysiłku fizycznego insulina jest jedynym lekiem, który można stosować w ciąży. Jest to lek, który eliminuje zagrożenie związane z cukrzycą ciążową dla płodu i kobiety. Insulina nie zagraża płodowi, jeśli jest podawana w odpowiednio dobranych dawkach. Dlatego nie należy się obawiać stosowania insuliny, jeżeli zajdzie taka potrzeba. 

Dr.Max: Czy cukrzyca ciążowa może komplikować poród?

PD:  Sama cukrzyca ciążowa nie jest wskazaniem do cięcia cesarskiego. Ale makrosomia płodu (duża masa dziecka) może już być wskazaniem do cięcia, ze względu na ewentualne trudności przy porodzie siłami natury. 

cukrzyca a poród

Dr.Max: Co dzieje się z pacjentką z cukrzycą ciążową po porodzie? Czy poziom glukozy wraca do normy? Czy pacjentka może odstawić insulinę?

PD:  Po porodzie matka może przestać stosować dietę cukrzycową i zwiększyć tą dietę o ok. 200 kcal. Lekarze zalecają jednak, żeby jeść często, ale mniejsze posiłki.

Nie trzeba już oznaczać obecności ciał ketonowych w moczu. Glikemia na czczo powinna wynosić do 6,1 mmol/l, a 2 godziny po posiłku nie przekraczać 7,5 mmol/l. Jeśli kobieta w trakcie ciąży stosowała insulinoterapię, to w przypadku niewielkich dawek (do 10 j na wstrzyknięcie) może bezpiecznie odstawić insulinę. Ale jeżeli była to większa dawka, to ważne jest stopniowe odstawianie insuliny. 

Dr.Max: Jakie badania powinna wykonać taka pacjentka po porodzie? Jak mogą wyglądać wyniki badań kobiety po porodzie? Kiedy są one niepokojące?

PD:  Badanie OGTT, czyli test doustnego obciążenia glukozą, wykonany wykonuje się 6 tygodni po porodzie. W tym momencie zasady rozpoznania nieprawidłowej tolerancji glukozy lub cukrzycy są jednakowe. To znaczy poziom glikemii po 2 godzinach od przyjęcia 75 g glukozy nie powinien przekraczać 7,8 mmol/l.

poziom cukru we krwi po porodzie

Dr.Max: A jak zachowuje się organizm dziecka kobiety, która przechodziła cukrzycę ciążową po porodzie? Na jakie powikłania dziecko jest narażone? Czy dziecko także będzie obciążone cukrzycą czy insulinoopornością?

PD:  Dziecko kobiety z nieleczoną cukrzycą ciążową jest narażone na wiele problemów. Są to schorzenia związane z wadami rozwojowymi w zakresie układu sercowo-naczyniowego, kostnego, nerwowego, moczowo-płciowego. Dodatkowo, już po urodzeniu, dzieci z takich ciąż, z powodu hiperinsulinizmu są narażone na „niedocukrzenia” i  związane z tym zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego. Takie dzieci narażone są na otyłość i wczesny rozwój cukrzycy.

Dr.Max: Czy dietę cukrzycową i pomiary cukru trzeba kontynuować w czasie połogu?

PD:  Insulinoterapię zwykle kończy się zaraz po porodzie lub do 4 − 6 tygodnia połogu, jeśli są w skazania. W sytuacji, kiedy poziom glukozy pozostaje wysoki i spełnia kryteria rozpoznania cukrzycy, trzeba określić typ cukrzycy. W przypadku rozpoznania cukrzycy typu 1, kontynuowanie insulinoterapii będzie wskazane. W przypadku cukrzycy typu 2, insulinoterapię stosuje się przez okres karmienia piersią. Po zakończeniu karmienia piersią można wprowadzić leki doustne. 

dieta cukrzycowa

Dr.Max: A co z karmieniem piersią? Czy po porodzie kobieta, która przechodziła cukrzycę ciążową może karmić piersią?

PD:  Kobieta, u której rozpoznano cukrzycę ciążową po urodzeniu dziecka jak najbardziej może karmić piersią. Ważne jest tylko, żeby nie przyjmowała doustnych leków przeciwcukrzycowych w tym okresie. 

Dr.Max: Czy to, że kobieta w pierwszej ciąży chorowała na cukrzycę ciążową oznacza, że w kolejnej ciąży też będzie zmagać się z chorobą?

PD:  W przypadku, gdy kobieta miała już stwierdzoną cukrzycę ciążową w poprzedniej ciąży, zwiększone jest ryzyko wystąpienia zaburzeń poziomu glukozy także w obecnej ciąży. Z tego powodu warto być wyczulonym na poziom glukozy we krwi.

Dr.Max: Czy to, że kobieta chorowała na cukrzycę ciążową oznacza, że będzie miała problem z cukrzycą w ogóle? Jak zapobiegać cukrzycy? Czy profilaktyka jest w ogóle możliwa?

PD:  Wystąpienie cukrzycy ciążowej predysponuje do rozwoju cukrzycy typu 2. Konieczne jest w takiej sytuacji stosowanie profilaktyki przeciwcukrzycowej, czyli dieta, regularny wysiłek fizyczny, utrzymanie prawidłowej masy ciała. Takie działanie zminimalizuje pojawienie się pełnoobjawowej cukrzycy w przyszłości. 

profilaktyka przeciwcukrzycowa

Paweł Dańko