Co oznacza poranny kaszel?

Poranny kaszel to dolegliwość dotykająca wielu pacjentów. Warto wiedzieć, kiedy wystarczy zastosować preparaty działające objawowo, a kiedy kaszel może być efektem przewlekłych chorób płuc. Z czego wynika poranny kaszel i kiedy wybrać się do lekarza? Zobacz, co oznacza poranny kaszel oraz jak możesz sobie z nim radzić!

Co rodzaj kaszlu porannego mówi o jego przyczynie?

Co oznacza poranny suchy kaszel, a co mokry? Możemy wyróżnić różne rodzaje porannego kaszlu ze względu na jego produktywność. Każdy kaszel, w tym poranny, można podzielić na trzy główne kategorie w zależności od czasu trwania. 

• Kaszel ostry (poniżej 3 tygodni) – najczęściej spowodowany zakażenieme wirusowyme górnych dróg oddechowych (np. przeziębieniem) zapaleniem krtani. Za jego wystąpienie może odpowiadać również, np. ostre zapalenie oskrzeli lub alergia, rzadziej zachłyśnięcie, zatorowość płucna (typowa dla niej jest duszność i bóle w klatce piersiowej), obrzęk płuc, zapalenie płuc. Poranny ostry kaszel może być również odpowiedzią na pył i dym.
• Kaszel podostry (3-8 tygodni) – najczęściej wynika z nadreaktywności oskrzeli, wskazuje na przebyte zakażenie wirusowe (tzw. kaszel poinfekcyjny) lub bakteryjne (np. Mycoplasma pneumoniae), a także może towarzyszyć zapaleniu zatok.
• Przewlekły poranny kaszel (ponad 8 tygodni) – może być efektem spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła, astmy, refluksu przełykowo-żołądkowego czy też przebytych infekcji wirusowych (np. po krztuścu), zapalenia płuc i oskrzeli, POChP (przewlekłej obturacyjnej choroby płuc), rozstrzenia oskrzeli, zażywania niektórych leków (np. ACEI – grupy leków na nadciśnienie), a także nowotwory płuc, oskrzeli, sarkoidoza, włóknienie płuc.

Obecność i rodzaj wydzieliny również mogą dostarczyć wielu wskazówek odnośnie przyczyny kaszlu. 

• Poranny suchy kaszel może być efektem m.in. różnego rodzaju infekcji wirusowych dróg oddechowych, astmy, czy pojawić się u części chorych przyjmujących niektóre leki na nadciśnienie (wspomniane wyżej ACEI, np. enalapryl);
• Poranny kaszel z wydzieliną ropną (o zabarwieniu zielonym lub żółtym) może świadczyć o infekcji płuc, oskrzeli czy zatok przynosowych. Występująca w dużej ilości ropna wydzielina może wskazywać na rozstrzenie oskrzeli, a z kolei wydzielina o nieprzyjemnym zapachu – na infekcje wywołane bakteriami beztlenowymi.

Poranny mokry kaszel może mieć różne przyczyny, dlatego warto obserwować nie tylko długość trwania objawu, ale również wygląd odkrztuszanej wydzieliny. Może pojawić się przy innych schorzeniach, np. związanych z układem sercowo-naczyniowym. Wśród przyczyn wymienia się np. tętniak aorty piersiowej czy niewydolność serca.

Sprawdź popularne kategorie

Poranny kaszel – co go wywołuje?

Kaszel może mieć różne przyczyny. Do najczęstszych zaliczają się:

Poranny kaszel z wymiotami

Zdarza się, że suchy kaszel prowadzi do wymiotów. Dzieje się tak m.in. w przebiegu krztuśca wywołanego przez Bordetella pertussis. Odruch wymiotny występuje również przy innych infekcjach bakteryjnych oraz wirusowych, którym może towarzyszyć wzmożona produkcja flegmy, która np. w przypadku dzieci jest połykana i powoduje nudności. Na poranny kaszel wpływa ponadto refluks żołądkowo-przełykowy, który polega na cofaniu się treści żołądkowej do przełyku – może być to na tyle silne, że przypomina wymioty. Z porannymi wymiotami i kaszlem mogą zmagać się również osoby, u których stosuje się chemioterapię w leczeniu nowotworów układu oddechowego.

Poranny mokry kaszel u dziecka – przyczyny

Przyczyny porannego kaszlu u dzieci są najczęściej związane z infekcjami układu oddechowego.

• Poranny mokry kaszel u dziecka często występuje po przebytej infekcji, gdy w drogach oddechowych nadal zalega wydzielina. Wynika to mechanizmu oczyszczania się płuc, który trwa do kilku tygodni.
• Poranny kaszel u dziecka po infekcji może być wynikiem spływania śluzu po tylnej ścianie gardła. Jest to typowe dla przeziębień, zapalenia oskrzeli czy zatok.
• Poranny kaszel i chrypka u dziecka mogą pojawiać się w wyniku podrażnienia krtani, np. po intensywnym płaczu, długotrwałym mówieniu lub refluksie żołądkowo-przełykowym, gdy cofający się kwas drażni drogi oddechowe.

W większości przypadków kaszel stopniowo ustępuje, ale jeśli utrzymuje się dłużej niż kilka tygodni (przechodzi zatem w kaszel podostry lub przewlekły), warto skonsultować się z lekarzem. Na uwagę zasługuje również fakt pojawienia się innych niepokojących objawów, np. duszności czy świszczącego oddechu.

Poranny suchy kaszel u dziecka

Poranny suchy kaszel u dziecka często wynika z przebytej infekcji i ma różne przyczyny. W nocy nasila się, ponieważ pozycja leżąca sprzyja podrażnieniu dróg oddechowych. Po przebudzeniu organizm próbuje się oczyścić, co powoduje wzmożony odruch kaszlowy. 

• Często jest to efekt poinfekcyjnej nadreaktywności oskrzeli, która może trwać kilka tygodni. 
• Suchy kaszel może mieć również podłoże alergiczne – kontakt z kurzem lub roztoczami podczas snu prowadzi do podrażnienia błon śluzowych. 

Jeśli kaszel utrzymuje się długo lub towarzyszą mu duszności, warto skonsultować się z lekarzem.

Poranny kaszel u palacza

Jeśli jesteś wieloletnim entuzjastą palenia papierosów i dokucza Ci poranny kaszel z odksztuszaniem lub suchy, możesz mieć do czynienia z tzw. kaszlem palacza. Składniki dymu tytoniowego drażnią błonę śluzową dróg oddechowych i mogą prowadzić do uszkodzenia nabłonka rzęskowego (odpowiada on za usuwanie zanieczyszczeń z dróg oddechowych).

Sprawdź też preparaty na rzucanie palenia.

U palaczy dochodzi również do nadprodukcji śluzu. Zwiększona ilość wydzieliny i uszkodzony system usuwania zanieczyszczeń z dróg oddechowych powoduje poranny kaszel z wydzieliną o zmiennym zabarwieniu – od białej do żółtej.

Pamiętaj – obecność krwi w plwocinie lub różowe podbarwienie flegmy to sygnał, by skonsultować się z lekarzem!

Poranny kaszel – kiedy udać się do lekarza?

Konsultacji będzie wymagać tak naprawdę każdy kaszel przewlekły z rana, a w szczególności taki, przy którym pojawi się: 

• duszność, 
• świsty oddechowe,
• osłabienie, 
• krwioplucie,
• zmiany na skórze, np. wysypka,
• spadek masy ciała lub brak jego przyrostu u dzieci.

Jeśli kaszel z rana utrzymuje się przewlekle, a jego charakter ulega zmianie, również warto zasięgnąć rady specjalisty, gdyż może być to efekt procesów nowotworowych. Na wizytę u lekarza na pewno zasługuje również poranny kaszel palacza oraz ten, który wystąpił na skutek stosowania niektórych leków na nadciśnienie. Do lekarza powinni zgłąszać się również pacjenci z astmą.

Jest wiele preparatów leczących poranny kaszel objawowo i dzielą się ona na te, które pomogą w kaszlu mokrym lub suchym. Możesz dostać w aptece np. tabletki na suchy kaszel, czy syropy na mokry kaszel. Preparaty dostępne są zarówno w klasycznych tabletkach, syropach, czy też tabletkach musujących. Inne preparaty dobiera się na poranny kaszel z flegmą, a inne na suchy, duszący kaszel. Niektóre będą hamować odruch kaszlowy (w przypadku kaszlu suchego) lub ułatwiać usuwanie wydzieliny (w kaszlu mokrym).

Najważniejsze w prawidłowym leczeniu będzie jednak poznanie przyczyny porannego kaszlu, gdyż to ona warunkuje prawidłową i skuteczną terapię. Dzięki temu możesz zastosować preparaty działające bezpośrednio na nią. Ponadto w niektórych chorobach przewlekłych, gdzie pojawia się kaszel z rana, stosowanie leków działających na objawy (np. hamujących odruch kaszlowy) będzie niewskazane.

Pamiętaj – stosowanie leków hamujących odruch kaszlu powinno być możliwie krótkie – wstrzymywanie tego odruchu utrudnia oczyszczanie się drzewa oskrzelowego.

Poranny kaszel – podsumowanie

Poranny kaszel może mieć różne przyczyny. Czasem towarzyszy przeziębieniu lub infekcji wirusowej. Bywa jednak, że stanowi objaw poważnych chorób. Pamiętaj, że przewlekły kaszel wymaga konsultacji lekarskiej. Specjalista przeprowadzi z Tobą szczegółowy wywiad i zleci potrzebne badania.

Źródła:

1. Feleszko W. (red.), Choroby układu oddechowego u dzieci, Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2023.
2. Grzelewska-Rzymowska I. (red.), Pneumonologia w gabinecie lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej, Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2020.
3. Obtułowicz K., Alergologia, Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2016.