Szczepienie na krztusiec – czy jest obowiązkowe? Wskazania i przeciwwskazania

Krztusiec, czyli koklusz, to ciężka choroba zakaźna układu oddechowego, szczególnie groźna dla najmłodszych. W Polsce dzieci są szczepione na krztusiec w ramach obowiązkowego programu szczepień ochronnych, dorosłym zaleca się przyjmowanie szczepienia co 10 lat. Kiedy szczepi się dzieci na krztusiec? Schemat obejmuje kolejne dawki szczepionki w pierwszych miesiącach życia oraz dawki przypominające w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, a następnie co dekadę po osiągnięciu pełnoletności. Utrzymanie regularności zapewnia ochronę przed ciężkim przebiegiem choroby oraz jej powikłaniami. Co jeszcze warto wiedzieć o szczepionce na krztusiec?

Jak działa szczepionka na krztusiec?

Szczepionka przeciw krztuścowi działa poprzez podanie organizmowi niewielkiej ilości antygenów krztuśca – są to albo fragmenty bakterii (w szczepionkach bezkomórkowych DTaP/Tdap), albo całe inaktywowane bakterie (w starszych szczepionkach pełnokomórkowych DTwP). Antygeny te nie wywołują choroby, ale pobudzają układ odpornościowy do wytworzenia przeciwciał i komórek pamięci immunologicznej.

Dzięki temu organizm „uczy się rozpoznawać” pałeczkę krztuśca (Bordetella pertussis). Gdy później dojdzie do kontaktu z prawdziwym drobnoustrojem, układ odpornościowy reaguje szybko i skutecznie, uniemożliwiając rozwinięcie się choroby lub łagodząc jej przebieg.

Sprawdź też: kaszel u dziecka.

Czy szczepionka na krztusiec jest obowiązkowa?

Tak, w Polsce szczepienie przeciw krztuścowi należy do szczepień obowiązkowych w ramach Programu Szczepień Ochronnych. Schemat obejmuje podanie kilku dawek preparatu DTP lub DTaP w pierwszych latach życia dziecka, a następnie dawki przypominającej w wieku szkolnym.

Ile kosztuje szczepionka na krztusiec? 

Bezpłatne szczepienie na krztusiec przysługuje dzieciom i kobietom w ciąży. W przypadku najmłodszych rodzice mogą zdecydować się również na płatny schemat szczepień – antygen krztuśca wchodzi w skład szczepionek skojarzonych. Szczepionka dla dorosłych, w zależności od rodzaju i miejsca zakupu, kosztuje 100–150 zł.

Kto powinien się zaszczepić? Wskazania i schemat szczepienia

Szczepionka przeciw krztuścowi jest zalecana dla różnych grup wiekowych – od niemowląt po osoby starsze – ponieważ odporność po szczepieniu (lub przebytej chorobie) z czasem słabnie. Schemat obejmuje szczepienia podstawowe w dzieciństwie oraz kolejne dawki przypominające w młodości, dorosłości i wieku senioralnym.

Rok 2024 charakteryzował się znacznym wzrostem zachorowań na krztusiec w Polsce. Odnotowano ponad 32 tys. przypadków, co stanowiło około 35-krotny wzrost w porównaniu z 2023 rokiem. W styczniu 2025 roku zgłoszono ponad 2,6 tys. nowych zachorowań, podczas gdy w styczniu 2024 roku odnotowano jedynie 153 przypadki. 

Szczepienie na krztusiec w ciąży

Kiedy szczepienie na krztusiec w ciąży powinno się wykonać? Zaleca się, aby każda kobieta ciężarna otrzymała dawkę szczepionki Tdap w III trymestrze ciąży (między 27. a 36. tygodniem). Dzięki temu wytworzone przeciwciała przechodzą przez łożysko i chronią noworodka w pierwszych miesiącach życia, kiedy dziecko jest najbardziej narażone na ciężki przebieg krztuśca, a jeszcze nie ma zakończonego własnego cyklu szczepień.

Szczepienie na krztusiec u dzieci

Szczepienia podstawowe odbywają się w 2., 3–4., 5–6. i 16–18. miesiącu życia, a następnie podawana jest dawka przypominająca w 6. roku życia. Kiedy ostatnie szczepienie na krztusiec w wieku dziecięcym jest wskazane? W wieku 14 lat, a później warto kontynuować uodparnianie już w wieku dorosłym.

Szczepienie na krztusiec dla dorosłych

Co ile szczepienie na krztusiec u dorosłych jest zalecane? Szczepienie przypominające szczepionką Tdap powinno być wykonane co 10 lat. Odporność nabyta w dzieciństwie stopniowo zanika, dlatego regularne dawki są istotne, aby chronić siebie i osoby z otoczenia.

Szczepienie na krztusiec u seniorów

Osoby starsze również powinny przyjmować dawki przypominające szczepionki Tdap co 10 lat. U seniorów krztusiec może przebiegać ciężej i powodować poważniejsze powikłania.

Sprawdź też: tabletki z ibuprofenem

Czy warto się szczepić na krztusiec i dlaczego?

Tak, szczepienie przeciw krztuścowi jest bardzo ważne i warto je wykonywać zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Krztusiec to choroba zakaźna układu oddechowego wywoływana przez bakterię Bordetella pertussis. Objawia się napadowym, męczącym, duszącym kaszlem, który może prowadzić do poważnych powikłań – zapalenia płuc, duszności, bezdechów, drgawek, a u niemowląt nawet do zgonu. 

Regularne szczepienia to ochrona nie tylko siebie, ale i otoczenia: niemowląt, które nie ukończyły cyklu szczepień, oraz seniorów i osób z chorobami przewlekłymi, których odporność jest słabsza, a ryzyko powikłań wyższe.

A czy po szczepieniu na krztusiec można zachorować? Tak, ale przebieg choroby zwykle jest wtedy łagodniejszy i krótszy.

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia w 2018 roku na świeci odnotowano ponad 151 tys. przypadków krztuśca, co wskazuje, że choroba nadal stanowi istotny problem zdrowia publicznego. 

Przeciwwskazania do szczepienia na krztusiec

Szczepionka na krztusiec jest ogólnie bezpieczna i dobrze tolerowana, jednak istnieją pewne przeciwwskazania do jej podania. Zalicza się do nich:

• Nadwrażliwość na substancje czynne lub substancje pomocnicze,
• Reakcję alergiczną po wcześniejszym podaniu szczepionki przeciw krztuścowi,
• Encefalopatię o nieznanej przyczynie, która wystąpiła w ciągu 7 dni po szczepieniu preparatem zawierającym antygeny krztuśca,
• Ostrą, ciężką chorobę przebiegającą z gorączką.

Przeziębienie o łagodnym przebiegu nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia, choć ostateczną decyzję odnośnie do kwalifikacji zawsze podejmuje lekarz.

Sprawdź też: leki na kaszel.

Skutki uboczne i powikłania po szczepieniu na krztusiec

Szczepionki przeciw krztuścowi, mimo że są bezpieczne, jak każdy preparat medyczny mogą powodować działania niepożądane. Zazwyczaj są one łagodne i krótkotrwałe, ustępują w ciągu kilku dni i nie wymagają leczenia. Do najczęstszych skutków ubocznych zalicza się:

• Ból ręki po szczepieniu na krztusiec (w miejscu wkłucia),
• Zaczerwienienie i niewielki obrzęk w miejscu iniekcji,
• Gorączkę, złe samopoczucie, zmęczenie,
• Ból głowy, bóle mięśniowe i stawowe,
• Utratę apetytu,
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe (nudności, biegunka, wymioty),
• Rozdrażnienie u dzieci, czasem senność lub odwrotnie – pobudzenie.

Rzadsze powikłania obejmują:

• Reakcje alergiczne (wysypka, świąd),
• Znaczny obrzęk kończyny po szczepieniu,
• Drgawki gorączkowe u dzieci,
• Reakcje neurologiczne (przemijające zaburzenia widzenia, parestezje).

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Szczepienie przeciw krztuścowi wzbudza wiele pytań zarówno wśród rodziców, jak i dorosłych planujących dawki przypominające. Rozwiewamy najczęściej pojawiające się wątpliwości!

Szczepionka na krztusiec – podsumowanie

Szczepienie na krztusiec jest skuteczną i bezpieczną metodą ochrony przed ciężką chorobą zakaźną układu oddechowego, wywoływaną przez bakterię Bordetella pertussis. W Polsce szczepienia przeciw krztuścowi są obowiązkowe dla dzieci i zalecane dla dorosłych oraz kobiet w ciąży. Regularne dawki podstawowe i przypominające zapewniają odporność, zmniejszają ryzyko zachorowania i łagodzą przebieg choroby w przypadku zakażenia.

Chociaż po szczepieniu możliwe są łagodne skutki uboczne, takie jak ból ręki, gorączka czy osłabienie, poważne powikłania zdarzają się bardzo rzadko. Szczepionka chroni nie tylko zaszczepioną osobę, ale również otoczenie – szczególnie niemowlęta i osoby starsze, u których choroba może mieć ciężki przebieg.

Źródła:

1. https://szczepienia.pzh.gov.pl/%20szczepionki/krztusiec/?print-version [dostęp: 07.07.2026 r.]
2. Boostrix, Charakterystyka Produktu Leczniczego.
3. Adacel, Charakterystyka Produktu Leczniczego.
4. Domenech de Cellès M, Rohani P. Pertussis vaccines, epidemiology and evolution. Nat Rev Microbiol. 2024 Nov;22(11):722-735. doi: 10.1038/s41579-024-01064-8. Epub 2024 Jun 21. PMID: 38907021.
5. World Health Organization. Pertussis. https://www.who.int/health-topics/pertussis [dostęp: 07.07.2026 r.]
6. Centers for Disease Control and Prevention. About Whooping Cough. https://www.cdc.gov/pertussis/about/index.html [dostęp: 07.07.2026 r.]
7. Vijayan V., Daley S.F. Pertussis. W: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; aktualizacja: 13 kwietnia 2026 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519008/ [dostęp: 07.07.2026 r.]
8. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy. Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce – 2023,2024.