Suchy kaszel – przyczyny, leczenie, domowe sposoby

Suchy kaszel niejednokrotnie dopadł każdego z nas. Najczęściej pojawia się wraz z przeziębieniem i dręczy całą dobę. W ciągu dnia nie pozwala się skupić, a w nocy nie daje zasnąć. Jak pozbyć się suchego kaszlu?

Suchy kaszel – co to jest?

Kaszel to nic innego, jak jeden z odruchów obronnych naszego organizmu. Pomaga oczyszczać drogi oddechowe, zarówno z fizjologicznych wydzielin, jak i z ciał obcych. Sam odruch kaszlnnięcia poprzedza pogłębiony wdech, w kolejnym etapie dochodzi do zamknięcia głośni i wytworzenia wyższego ciśnienia. Następnie głośnia otwiera się i powietrze wydostaje się na zewnątrz, razem z wydzielinami, zanieczyszczeniami, ciałami obcymi czy drażniącymi cząsteczkami. Kaszel może być mokry – odruch odkasływania jest produktywny, a organizmowi udaje się pozbyć zalegającej wydzieliny. W niektórych przypadkach jednak pojawia się uporczywy suchy kaszel. Najbardziej uciążliwy zdaje się być suchy kaszel wieczorem i w nocy. Skąd się bierze i co może oznaczać?

Suchy, szczekający kaszel

Gdy suchy kaszel przypomina odgłos szczekania, może wskazywać na zapalenie krtani. Stan ten jest o tyle niebezpieczny, że nasilający się stan zapalny może prowadzić do obrzęku dróg oddechowych i nasilonych duszności. Zapalenie krtani ma najczęściej charakter wirusowy, może jednak być również reakcją na alergeny czy substancje drażniące. Szybką ulgę przynosi nebulizacja z budezonidu, a przy jego braku – ekspozycja na chłód: wyjście na balkon czy inhalacja ze schłodzonej soli fizjologicznej.

Suchy kaszel – przyczyny

Jak rozpoznać suchy kaszel? To rodzaj kaszlu, przy którym nie jest odkrztuszana plwocina. Zwykle jest męczący i uciążliwy, czasem nawet duszący. Przyczyny suchego kaszlu mogą być różne.

Suchy, męczący kaszel najczęściej pojawia się wraz z infekcją wirusową lub bakteryjną. Ale nie zawsze – często jest też objawem reakcji alergicznej lub podrażnienia śluzówki dróg oddechowych (np. dymem papierosowym albo klimatyzacją, która wysusza powietrze).

Dowiedz się, czym jest duszący kaszel.

Suchy kaszel może być też objawem poważnych chorób, takich jak:

• Gruźlica i koklusz (te wydawałoby się zapomniane choroby wracają na skutek zaniedbań profilaktycznych, złej higieny, a także rezygnacji ze szczepień),
• Astma,
• Refluks żołądkowo-przełykowy,
• POChP,
• Nowotwory oraz choroby układu krążenia (w tym wypadku kaszel pojawia się wraz z dusznością i najczęściej podczas wysiłku).

Suchy kaszel może być niegroźnym objawem, czasem jednak towarzyszy poważnym chorobom, więc nie warto go lekceważyć.

Poszerz swoją wiedzę i przeczytaj artykuł „Zapalenie płuc u dzieci: objawy to duszność i drżenie skrzydełek nosa.

Suchy kaszel bez innych objawów

Gdy suchemu kaszlowi towarzyszą gorączka, katar i ogólne osłabienie, zwykle mamy do czynienia z infekcją. Gdy z kolei oprócz kaszlu pojawiają się kichanie, łzawienie oczu i uczucie zatkanego nosa z dużym prawdopodobieństwem można podejrzewać alergię.

Jaka jest jednak przyczyna dolegliwości, których suchy kaszel jest jedynym objawem? Najczęściej taki obraz kliniczny wskazuje na podrażnienie dróg oddechowych. Do czynników drażniących zaliczają się dym papierosowy, zanieczyszczenia środowiska oraz długotrwałe przebywanie w klimatyzowanych pomieszczeniach.

Suchy kaszel po infekcji

Suchy kaszel bez innych objawów może być tzw. kaszlem poinfekcyjnym. Jest wynikiem nadwrażliwości błony śluzowej, która została podrażniona przez patogeny. Objaw ten może się utrzymywać nawet przez kilka tygodni po przebytej chorobie. Suchy kaszel poinfekcyjny u dziecka i dorosłych zwykle mija samoistnie, warto jednak w tym okresie wspierać regenerację dróg oddechowych:

• Dbać o nawilżenie powietrza w pomieszczeniach,
• Stosować inhalacje z soli fizjologicznej,
• Wypijać duże ilości ciepłych płynów,
• Unikać czynników drażniących.

Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 8 tygodni, należy zasięgnąć porady lekarza. Być może pierwotna infekcja była niedoleczona lub kaszel ma inne podłoże.

Dowiedz się, co może oznaczać poranny kaszel.

Sprawdź popularne kategorie

Suchy kaszel – diagnostyka

Lekarz podczas wizyty przede wszystkim zbierze dokładny wywiad o objawach towarzyszących i okolicznościach związanych z kaszlem kiedy pojawiają się napady suchego kaszlu i jak długo trwają. Dodatkowo sprawdzi, osłuchując płuca, przepływy powietrza w trakcie oddychania. W razie potrzeby może zlecić badania takie jak RTG klatki piersiowej, spirometria, gazometria czy badania związane z funkcjonowaniem układu krążenia. Przy podejrzeniu refluksu potrzebna może okazać się pH-metria przełykowa czy endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego. Niekiedy lekarz ogólny może zalecić konsultację z laryngologiem lub alergologiem.

Co może oznaczać długotrwały suchy kaszel?

Kaszel suchy długotrwały czy przewlekły, to objaw, który utrzymuje się dłużej niż 8 tygodni. Przeważnie jest związany z występowaniem astmy, refluksu żołądkowo-przełykowego czy też zespołem ściekania wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Przypadłość ta wynika z chorób zatok lub nosa (np. nieżytu naczynioruchowego czy alergii).

Cierpisz na kaszel alergiczny? Sprawdź, co powinieneś zrobić!

Przedłużający się suchy kaszel może sugerować też astmę. Właśnie dlatego stan ten wymaga dalszej diagnostyki. Kaszel współistniejący z astmą może występować zarówno w dzień jak i w nocy, oraz nasilać się po wysiłku fizycznym czy na skutek kontaktu z zimnym powietrzem.

Długo utrzymujący się suchy kaszel może również być następstwem infekcji wirusowej. Niekiedy suchy kaszel po infekcji nie odpuszcza i daje objawy nawet przez parę tygodni. Wynika to z nadreaktywności oskrzeli po infekcji i czasem, choć rzadko, wymaga leczenia sterydami.

Niekiedy kaszel pojawia się jako działanie niepożądane leków stosowanych na choroby przewlekłe. Przykładem leków, które mogą mieć takie skutki uboczne, są inhibitory konwertazy angiotensyny stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Objaw suchego kaszlu może dawać również nieleczony refluks przełyku. Przewlekły kaszel może być też skutkiem palenia tytoniu.

Aby skutecznie poradzić sobie z przewlekłym suchym kaszlem, należy udać się do lekarza i przeprowadzić dokładną diagnostykę. Lekarz na podstawie wywiadu ustali, jakie dodatkowe badania należy wykonać, aby dowiedzieć się więcej. Może zalecić badania mikrobiologiczne, próbę wysiłkową, EKG, spirometrię, czy badania obrazowe.

Suchy kaszel – kiedy udać się do lekarza?

Kaszel i objawy mu towarzyszące należy stale monitorować. Jeśli utrzymują się przez kilka dni, należy odwiedzić lekarza.

Szczególnym wskazaniem do konsultacji są:

• Brak ustąpienia objawów pomimo stosowania domowych sposobów na suchy kaszel i kuracji dostępnych bez recepty,
• Utrzymująca się gorączka,
• Trudności w oddychaniu,
• Wymioty.

W przypadku dzieci objawy rozwijają się o wiele szybciej, dlatego wizyta u lekarza może być konieczna wcześniej niż u dorosłych.

Czy wiesz, jak rozróżnić kaszel u niemowlaka?

Lekarz po dokładnym badaniu może zalecić leki, które dostępne są wyłącznie na receptę.

Co na suchy kaszel stosować? Leczenie

Tuż po wystąpieniu objawów nie należy panikować. Jeśli dolegliwości są dokuczliwe, zaleca się wdrożyć domowe sposoby oraz leki dostępne bez recepty.

W niektórych przypadkach wystarczające okazują się metody naturalne: herbata z miodem i sokiem malinowym, kleik z siemienia lnianego (idealnie powleka śluzówkę) czy tabletki nawilżające na gardło.

Co na suchy kaszel w nocy może pomóc? Warto zaopatrzyć się w tabletki lub syrop na kaszel suchy na bazie m.in. dekstrometorfanu, kodeiny czy butamiratu. Są one zbawienne szczególnie wieczorem, bo hamują suchy kaszel w nocy i umożliwiają regenerację organizmu poprzez wyspanie się. Zaleca się stosowanie ich krótkoterminowo (2-3 dni) – pomimo dostępności bez recepty mogą dawać działania niepożądane, jednak przyjmowanie doraźnie i zgodnie z zaleceniami w ulotce są bezpieczne.

Co na suchy kaszel u dziecka będzie skuteczne? Bardzo dobrym składnikiem w syropach na kaszel suchy jest też lewodropropizyna. Jest to lek, który z jednej strony hamuje suchy kaszel, działając obwodowo na oskrzela, a z drugiej wpływa również w wielu przypadkach hamująco na sam skurcz oskrzeli. Dostępny jest w aptekach bez recepty i można go stosować u dzieci już od 2. roku życia.

Oprócz syropów z substancjami leczniczymi, na rynku dostępne są w tej postaci również preparaty ziołowe. Łagodzą one suchy kaszel poprzez nawilżanie i powlekanie błony śluzowej gardła. Działanie takie wykazuje syrop prawoślazowy, syrop islandzki, czy chociażby syrop z babki lancetowatej. Należy pamiętać, aby po ich wypiciu wstrzymać się chociaż na chwilę od jedzenia i picia. Leki te działają bowiem miejscowo.

Suchy kaszel a preparaty wykrztuśne

Leki wykrztuśne są stosowane zwykle tylko w kaszlu mokrym, ponieważ, ułatwiając oczyszczanie dróg oddechowych, pośrednio nasilają odruch kaszlu. Aczkolwiek (bo zawsze jest jakieś „ale”) bywają pomocne także w kaszlu suchym. W tym przypadku mają one na celu zmianę nieproduktywnego suchego kaszlu w kaszel mokry – produktywny, który ułatwia oczyszczenie oskrzeli z wydzieliny, a wraz z nią – z bakterii. Stosuje się je wyłącznie w ciągu dnia (najbezpieczniej do godz. 16-17). Do substancji ułatwiających wykrztuszanie należą m.in.: ambroksol, bromheksyna i acetylocysteina.

Czy wiesz, czym różnią się między sobą kaszel suchy i mokry? Jeżeli nie, zobacz „Kaszel suchy czy mokry? Jak je od siebie odróżnić?”.

Co na suchy kaszel w ciąży zastosować?

W okresie ciąży wszelkie leki należy stosować ostrożnie. Z drugiej jednak strony nieleczony kaszel w końcowym etapie ciąży może indukować skurcze macicy, dlatego nie należy go bagatelizować. Najbezpieczniejsze są metody naturalne: inhalacje z soli fizjologicznej, miód i napoje z jego dodatkiem, ciepłe herbatki. Czasami jednak to za mało – z leków dostępnych bez recepty można bezpiecznie stosować syrop prawoślazowy czy syrop islandzki. Kaszel należy skonsultować z lekarzem, gdyż infekcja, której może być objawem, stanowi potencjalne zagrożenie dla płodu. 

Domowe sposoby na suchy kaszel

Domowe sposoby na suchy kaszel pomogą złagodzić dokuczliwe objawy. Gdy uciążliwy suchy kaszel wynika z podrażnienia błony śluzowej dróg oddechowych, należy unikać czynników drażniących oraz dbać o regenerację i nawilżanie śluzówki.

Dowiedz się, co może oznaczać suchy kaszel u dziecka.

Równie ważne jest dbanie o odpowiednią wilgotność. Zbyt suche powietrze powoduje nadmierne wysuszenie śluzówki. Może to nie tylko nasilać kaszel, ale i osłabiać naturalną odporność błony śluzowej (zwiększać częstość występowania przeziębień i infekcji układu oddechowego). W sezonie grzewczym świetnie sprawdzi się nawilżacz powietrza. Jeśli nie masz takiego sprzętu, możesz podnieść wilgotność powietrza poprzez ustawienie na kaloryferach naczyń z wodą czy położenie na nich wilgotnych ręczników. Na odpowiednie nawilżenie powietrza pozytywnie wpływa też duża ilość regularnie podlewanych roślin doniczkowych.

Objawy suchego kaszlu oraz wysuszenia śluzówki złagodzi też nawodnienie organizmu. Warto wypijać duże ilości płynów (2-3 l), szczególnie ciepłych.

Unikaj gorących, kwaśnych i ostrych rzeczy – dodatkowo podrażniają drogi oddechowe i nasilają kaszel.

Inhalacje na suchy kaszel

Inhalacje pomagają nawilżyć drogi oddechowe. Jakie inhalacje na suchy kaszel stosować? W przypadku braku inhalatora można wykonywać inhalacje parowe: pochyl się nad ciepłą wodą (uważaj, żeby nie była zbyt gorąca!) z kilkoma kroplami olejku eterycznego, np. eukaliptusowego czy sosnowego, głowę przykryj ręcznikiem i wdychaj unoszącą się parę. Jeśli natomiast masz w domu inhalator, w celu zmniejszenia objawów suchego kaszlu warto wykonywać nebulizację z roztworu soli fizjologicznej (0,9%) lub jej mieszanki z kwasem hialuronowym.

Inhalacje ułatwiają oddychanie i wspomagają regenerację błony śluzowej dróg oddechowych. Przed zastosowaniem konkretnego produktu, upewnij się w instrukcji, czy można go stosować w danym modelu inhalatora. W niektórych nebulizatorach nie zaleca się stosowania np. roztworów kwasu hialuronowego (ze względu na jego wysoką lepkość i duży rozmiar cząsteczek). Inhalacje to też świetny sposób na suchy kaszel u dziecka, a większość urządzeń ma w zestawie maski, przeznaczone dla maluchów.

Zioła na suchy kaszel

Jakie zioła na kaszel? Warto sięgnąć po surowce o działaniu powlekającym, łagodzącym i przeciwzapalnym. Świetnie sprawdzą się:

• Prawoślaz lekarski,
• Tymianek,
• Podbiał pospolity,
• Babka lancetowata. 

Z ziół zwykle przyrządza się napary, które można pić lub dodawać je do inhalacji parowej. Surowce zielarskie dostępne są również w postaci syropów łagodzących kaszel czy tabletek do ssania na podrażnione gardło. 

Miód na kaszel suchy

Najbardziej znanym – i nie mniej skutecznym – domowym sposobem na suchy kaszel jest miód. Działa osłaniająco, łagodzi stan zapalny, zmniejsza odruch kaszlowy i wspomaga regenerację śluzówki. 

Jak stosować miód? Jedząc łyżeczkę miodu przed snem lub stosując jako dodatek do napojów: wody, herbatek czy ciepłego mleka. Należy jednak pamiętać, żeby nie dodawać miodu do wrzątku – zbyt wysoka temperatura niszczy jego prozdrowotne właściwości.

Suchy kaszel – podsumowanie

Suchy kaszel to niezwykle uciążliwa dolegliwość: utrudnia wykonywanie codziennych czynności i zakłóca nocny wypoczynek. Najczęściej wynika z infekcji lub podrażnienia dróg oddechowych, nie należy jednak tego objawu bagatelizować, gdyż może świadczyć o poważniejszych dolegliwościach. W walce z suchym kaszlem sprawdzą się zarówno metody domowe (zioła na kaszel, inhalacje, nawadnianie organizmu), jak i leki przeciwkaszlowe.

Źródła:

1. Gajewski P.; Szczeklik A.: Interna Szczeklika. 2013
2. Mutschler. Farmakologia i toksykologia. Wyd. III polskie. red. Buczko W. Wrocław, MedPharm Polska, 2013
3. L.L. Brunton, J.S. Lazo, K.L. Parker: Farmakologia Goodmana i Gilmana, 2007