Wychłodzenie organizmu (hipotermia) – przyczyny, objawy i leczenie

Wychłodzenie organizmu – postępowanie

Podstawową zasadą udzielania pierwszej pomocy w hipotermii jest dopasowanie działań do stadium wychłodzenia ciała. Osoby dotknięte hipotermią III i IV stopnia nie są zdolne do samodzielnego udzielenia sobie wsparcia. Ofiary hipotermii łagodnej i umiarkowanej są przytomne, jednak i u nich mogą pojawiać się zaburzenia świadomości. 

• Jeśli doszło jedynie do niewielkiego wychłodzenia i poszkodowany jest przytomny, musimy w miarę możliwości przenieść go w ciepłe miejsce. Konieczne będzie zdjęcie zimnych ubrań oraz nałożenie suchego odzienia. Poszkodowanego najlepiej okryć kocem lub kurtką, można również podawać mu ciepłe (niegorące) napoje. Należy pamiętać, aby stopniowo rozgrzewać ciało osoby wychłodzonej. Nie wolno gwałtownie pocierać dłoni i stóp, ponieważ w ten sposób możemy doprowadzić do uszkodzenia przemarzniętej skóry. 

• Jeśli hipotermia jest zaawansowana, należy bezwzględnie unikać ruchów chorego. Nadmierne poruszanie kończynami może spowodować nagłe przemieszczenie się ochłodzonej krwi do centralnej części ciała, prowadząc do ostatecznego załamania się krwiobiegu i zatrzymania krążenia, a w konsekwencji śmierci. Osobę najlepiej ułożyć w pozycji bocznej z podkurczonymi nogami i stale kontrolować jej parametry życiowe.

• W sytuacji, gdy poszkodowany jest nieprzytomny, w pierwszej kolejności należy skontrolować oddech i tętno. Przy hipotermii głębokiej praca płuc i serca znacznie zwalnia, dlatego czas sprawdzania funkcji życiowych trzeba wydłużyć do jednej minuty. W przypadku ich braku przez ok. 3 minuty należy przeprowadzić wentylację poszkodowanego (stopniowo wpuścić powietrze do jego organizmu), po czym przystąpić do resuscytacji. Warto zdawać sobie sprawę z tego, że w hipotermii zwiększa się sztywność klatki piersiowej, dlatego udzielanie pierwszej pomocy może być utrudnione. Jeśli jesteśmy jedynymi osobami w otoczeniu osoby wychłodzonej, szukajmy pomocy u innych przechodniów, aby średnio co 2 minuty zmieniać się podczas uciśnięć do momentu przyjazdu pogotowia ratunkowego.

Wychłodzenie organizmu – skutki

Jedną z konsekwencji wychłodzenia może być odmrożenie. Warto pamiętać, że hipotermia nie jest tożsama z odmrożeniem, chociaż obydwa zjawiska wiążą się ze spadkiem ciepłoty ciała. Hipotermia to wyziębienie ogólne ciała, a odmrożenia mogą powstawać miejscowo, np. odmrożenia dłoni, stóp, nosa itp. Cykliczne wychładzanie organizmu skutkuje osłabieniem działania układu immunologicznego. Obniżenie odporności to otwarta droga do rozwoju przeziębienia. W konsekwencji pojawia się lokalny stan zapalny, objawiający się przekrwieniem, katarem i kaszlem. Pobudzenie nerwowych ośrodków termoregulacji powoduje wzrost ciepłoty ciała i długotrwałą gorączkę. 

Wyziębienie organizmu − jak zapobiegać?

Zapobiegając hipotermii, należy z rozsądkiem podchodzić do podejmowania aktywności szczególnie w warunkach, gdzie może dojść do wychłodzenia. Pod żadnym pozorem nie wolno decydować się na górskie wędrówki, nie dysponując odpowiednim ubiorem i specjalistycznym sprzętem. Należy wystrzegać się udziału w ekstremalnych sportach (np. morsowaniu, wspinaczce górskiej), które bez uprzedniego przygotowania narażają organizm na szybkie wychłodzenie.

Warto podczas zimniejszych miesięcy wdrożyć następujące działania profilaktyczne:

1. Ubieraj się adekwatnie do temperatury – najlepiej sprawdza się ubiór warstwowy (tzw. cebulka), aby móc na bieżąco regulować komfort cieplny w zależności od potrzeb,
2. W przypadku dłuższych wypraw zawsze sprawdzaj prognozę pogody, a w razie niekorzystnych warunków atmosferycznych zrezygnuj z aktywności,
3. Podczas dużego mrozu i silnego wiatru, staraj się ograniczyć przebywanie na zewnątrz i w otwartych przestrzeniach,
4. Podczas infekcji staraj się ograniczyć wychodzenie z domu, zwłaszcza gdy jest zimno. W ustąpieniu objawów pomogą leki na przeziębienie i grypę oraz leki przeciwgorączkowe,
5. Wzmacniaj odporność – przez cały rok, a szczególnie zimą, dbaj o dietę bogatą w składniki odżywcze. Profilaktycznie stosuj leki na odporność oraz multiwitaminę – kompleks witamin i minerałów.

Podsumowanie

Wychłodzenie organizmu jest niebezpieczne dla organizmu, dlatego zawsze powinniśmy ubierać się adekwatnie do warunków panujących na zewnątrz. Udzielenie pomocy osobie nawet w głębokiej hipotermii może uratować jej życie i dać szansę na pełny powrót do zdrowia, dlatego tak ważna jest odpowiednia reakcja i szybkie powiadomienie pomocy.

1. Sosnowski, K. Mikrut, H. Krauss, Hipotermia - mechanizmy działania i patofizjologiczne zmiany w organizmie człowieka, Katedra i Zakład Fizjologii, Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu https://phmd.pl/resources/html/article/details?id=141686&language=pl [dostęp 9.12.2022]
2. Kosiński, J. Janczy, HIPOTERMIA Praktyczne zasady postępowania przedszpitalnego, TOPR Zakopane
3. William F. Ganong, Fizjologia, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2005.