Wychłodzenie organizmu a odmrożenia − czym się różnią?

8. 1. 2021 · Irmina Turek · 8 minut czytania
  • objawy
Wychłodzenie organizmu a odmrożenia − czym się różnią?

Co to jest wychłodzenie organizmu? Czym różni się odmrożenie od hipotermii? Zobacz, jak udzielić sobie i innym pierwszej pomocy przy odmrożeniach oraz jak zapobiegać wychłodzeniu.

Hipotermia a odmrożenie

Odmrożenie to efekt oddziaływania niskiej temperatury na ciało, do którego dochodzi najczęściej, kiedy przebywasz na mroźnym powietrzu i wietrze. Sprzyja im duża wilgotność powietrzaatmosferycznego czy też przemoczenie odzieży. Dlatego stopień odmrożeń często zależy nie tylko od samej temperatury, ale właśnie od wilgotności i wiatru, które wzmagają wychłodzenie organizmu. Z tego względu w niekorzystnych warunkach możesz nabawić się odmrożeń nawet w temperaturze powyżej zera.

Na odmrożenia narażone są najbardziej palce rąk i nóg, uszy oraz nos. Wynika to z ich budowy anatomicznej − to małe, wysunięte części ciała, na które temperatura działa w pierwszej kolejności. Jeśli nie są dodatkowo izolowane i zabezpieczone, łatwo je wychłodzić. Niska temperatura zmniejsza przepływ krwi i obkurcza naczynia skóry oraz mięśni. W efekcie tego dochodzi do odwracalnych lub nieodwracalnych uszkodzeń przemarzniętych części ciała.

Hipotermia a odmrożenie

Hipotermią natomiast określa się zmniejszenie temperatury głębokiej ciałaponiżej 35 stopni C. Dzieli się ją ze względu na stopień zaawansowania na łagodną, średnią i ciężką. W ostatniej z nich temperatura organów spada poniżej 28 stopni C. Stan hipotermii wynika ze zbyt szybkiego wychładzania organizmu w porównaniu do jego zdolności wytwarzania ciepła.

Tak naprawdę zarówno odmrożenie, jak i hipotermia związane są ze spadkiem ciepłoty ciała. Różnica tkwi jednak w szczegółach: hipotermia to wyziębienie ogólne ciała, a odmrożenia mogą powstawać miejscowo. Dlatego możesz mieć odmrożenia dłoni, stóp lub nosa bez ogólnej hipotermii. Dużo zależy od czasu przebywania w niskich temperaturach, ogólnych warunków atmosferycznych i ubioru. Tak jak i w przypadku odmrożeń, hipotermię może potęgować wiatr oraz zanurzenie w zimnej wodzie.

Objawy odmrożenia

Pierwszymi objawami, które będą wskazywać na zagrożenie odmrożeniem, jest szczypanie, pieczenie i zaczerwienienie skóry. W dalszym etapie zmniejsza się czucie w zmarzniętej skórze. W związku z postępującym wychłodzeniem skóra staje się bardzo blada. Kiedy odmrożenie osiąga wyższe stadia, może przybierać odcień fioletowawy. W zależności od stopnia odmrożenia skóra może zachowywać się inaczej: przy stopniach lekkich − jest sucha i boli, a w stanach bardziej zaawansowanych − pozostaje blada i odrętwiała. Każde odmrożenie należy skonsultować z lekarzem, natomiast jeśli uszkodzenia mają kolor sinofioletowy, wtedy jak najszybciej udaj się na pogotowie.

W zależności od stopnia uszkodzenia tkanek wyróżnia się 3 stopnie odmrożeń.

1. stopień

Skóra najpierw blednie, a następnie zaczerwienia się. Dodatkowo występuje obrzęk i zdrętwienie. Wszystko to jest efektem wychłodzenia, przejściowych ograniczeń w ukrwieniu i stanu zapalnego.

2. stopień

Na skórze powstają pęcherze wypełnione płynem surowiczym (niekiedy płyn może zawierać niewielkie ilości krwi). Dodatkowo występuje obrzęk oraz zasinienie skóry. Konsekwencją odmrożeń 2. stopnia mogą być długotrwałe obrzęki lub przebarwienia skóry i blizny w miejscach, w których powstały pęcherze.

3. stopień

Ten stopień odmrożeń wiąże się już ze zmianami martwiczymi skóry i niekiedy również tkanek podskórnych. W zależności od głębokości i rozległości martwicy dana kończyna czy część ciała mogą być nie do odratowania. Odmrożenia tego stopnia pozostawiają trwałe ubytki i blizny. Sprawdź też, jak radzić sobie przy lekkich odmrożeniach na stoku w artykule: Odmrożone uszy po szaleństwie na stoku? Jak sobie radzić?.

odmrożenia rąk

Stopień odmrożeń może być oceniony w pełni dopiero po paru godzinach od narażenia na czynnik drażniący (zimno), bo zmiany zachodzące w tkankach pojawiają się stopniowo. To, co może przyspieszyć powstanie odmrożeń, to chociażby wpływ alkoholu, zmęczenie czy przemoczona odzież. Alkohol spożywany na chłodzie działa bardzo zdradliwie, bo rozgrzewa organizm, powoduje czasowe rozszerzenie naczyń krwionośnych i sprawia, że człowiek czuje się ciepło i komfortowo, nawet kiedy jest narażony na naprawdę niską temperaturę. To właśnie przez rozszerzone naczynia krwionośne organizm łatwo wytraca ciepło i może popadać w stan hipotermii. Dodatkowo pod wpływem alkoholu często mniej zwraca się uwagę na ciepłe ubranie i dokładne otulenie szyi i głowy oraz ubranie rękawiczek. To dlatego nigdy nie należy zignorować osoby pod wpływem alkoholu, która pozostaje dłużej na chłodzie.

Innymi czynnikami, które mogą wpływać na powstawanie odmrożeń nóg, to przemoczone lub uciskające i utrudniające prawidłowe ukrwienie obuwie oraz unieruchomienie kończyn. Wiąże się to z połączeniem zimna i zmniejszonym ukrwieniem kończyn. Dodatkowo szybsze wyziębienie organizmu będą powodować schorzenia takie jak niedokrwistość, neuropatie i cukrzyca oraz podeszły wiek, który też wiąże się przeważnie z gorszą wydolnością układu krążenia.

Wyziębienie organizmu

Pierwsza pomoc przy odmrożeniach

Standardowe postępowanie przy odmrożeniach i wyziębieniu to stopniowe ogrzewanie ciała do jego normalnej, fizjologicznej temperatury. Jeśli odmrożona cześć ciała jest blada, stopniowo podnosimy jej temperaturę wodą lub ciepłymi okładami. Najpierw wystarczy używanie letniej wody w temperaturze do 30 stopni C, a po kilkunastu minutach ciepłej (do 40 stopni C). Ogrzewanie prowadź do momentu uzyskania przez kończynę fizjologicznej temperatury. Dodatkowo dobrze jest podać osobie wychłodzonej ciepły napój lub zupę, które rozgrzeją od wewnątrz. Do stopniowego rozgrzewania nadadzą się także żelowe kompresy, które utrzymują ciepło przez długi czas. Kompres taki rozgrzej, ale nie za bardzo (ok. 30 stopni C) i połóż je na stopy lub dłonie, które zwykle najwolniej się rozgrzewają. Żelowy okład będzie oddawał ciepło przez dłuższy czas i może przynieść ukojenie. Co ważne, nie kładź rozgrzewających okładów bezpośrednio na skórę − lepiej połóż je na ubranie lub włóż pod koc, którym owijasz zmarznięte ciało. Żelowe kompesy są dobrą alternatywą, jeżeli nie masz możliwości wzięcia rozgrzewającej kąpieli. 

Ogrzewanie odmrożeń może być niekiedy bolesne i niekomfortowe dla osoby poszkodowanej. Towarzyszy mu często uczucie pieczenia i mrowienia skóry. Dlatego też stopniowe podnoszenie temperatury wody, która ma bezpośredni kontakt z odmrożoną skórą, będzie mniej dotkliwe niż narażenie ciała od razu na wysoką temperaturę.

W przypadku mocnych odmrożeń wymagana jest zwykle interwencja lekarza. Uniwersalną zasadą jest jednak zapewnienie wyziębionej osobie ciepła, rozgrzewających napoi i stopniowe ogrzewanie najbardziej poszkodowanych miejsc. W przypadku odmrożeń z pęcherzami wypełnionymi surowicą należy uważać, aby ich nie uszkodzić, a jeśli pękną, pamiętać, aby odkazić i opatrzyć powstałą ranę.

Zdecydowanie niewskazane są praktyki takie jak pocieranie odmrożeń śniegiem, czy gwałtowne ogrzewanie ich poprzez na przykład wkładanie do gorącej wody.

odmrożenia przyczyny

Wyziębienie organizmu − jak zapobiegać?

Oto parę metod, które pomogą zapobiec zarówno wychłodzeniu organizmu, jak i odmrożeniom.

1. Pozostań w ruchu

Przebywając w chłodne dni na świeżym powietrzu, pamiętaj, aby pozostawać w ruchu. Spacerując czy lekko truchtając, sprawisz, że krew zacznie intensywniej krążyć i docierać do wychłodzonych kończyn. Czasem nawet proste pocieranie ręki o rękę czy ruszanie palcami u nóg w przemoczonym obuwiu sprawi, że wraz z tarciem i polepszonym krążeniem ochronimy się przed odmrożeniami czy dotkliwym wychłodzeniem.

2. Osłaniaj dłonie stopy i głowę

Dystalne części kończyn, a więc dłonie i stopy, są najbardziej narażone na wychłodzenie, dlatego planując dłuższe przebywanie na chłodzie, pamiętaj o grubych skarpetach czy ciepłych rękawiczkach. Jeśli ruszasz w bardziej wymagający teren, nie zapomnij o odpowiednim obuwiu, które nie przemoknie i pozostało suche oraz ciepłe.

Wiele osób boryka się z problemami ze słabym krążeniem i wiecznie zmarzniętymi kończynami nawet w optymalnych dla przeciętnego człowieka warunkach. Specjalnie dla nich na rynku dostępne są różnego rodzaju wkłady ogrzewające do skarpet czy rękawiczek. Mogą być to przybory do jednorazowego użytku lub do stosowania wielokrotnie. Często rozwiązania te są zbawienne dla zmarzluchów na świeżym powietrzu jesienią i zimą.

Kolejnym ważnym elementem jest osłonięcie głowy. Przez odsłoniętą głowę ucieka bardzo dużo ciepła. Odpowiednia czapka chroniąca przed wiatrem i zimnem pozwoli uniknąć wyziębienia.

Wychłodzenie organizmu

3. Ubieraj się ciepło

Odzież powinna być ciepła i sucha, ale również zapewniająca odparowywanie potu, czyli tak zwane oddychanie skóry. W ciepłym ubieraniu się pomaga też metoda na tzw. cebulkę, czyli nakładania wielu warstw ubrań. Powietrze między warstwami ciuchów działa jak swego rodzaju dodatkowa izolacja i wspomaga utrzymanie odpowiedniej ciepłoty ciała. Ubieranie paru warstw sprawdza się też przy wietrznej pogodzie. Dlatego pod odzież wierzchnią ubierz parę warstw luźniejszych ubrań, a unikniesz wyziębienia.

4. Używaj tłustego kremu

Na mroźne i wietrzne dni używaj tłustego kremu na odsłonięte części ciała. Pomoże on zaizolować i zabezpieczyć skórę przed nadmiernym wychładzaniem i podmuchami wiatru. Kosmetyki do ochrony skóry na stoku polecała także lek. med. Aleksandra Malewska w artykule: Jak uniknąć odmrożenia skóry na stoku? Najlepsze preparaty ochronne.

Wychłodzenie organizmu i odmrożenia − co warto zapamiętać?

Przebywanie przez długi czas na chłodzie może powodować wychłodzenie organizmu oraz odmrożenia. Zarówno w jednym, jak i drugim przypadku bardzo ważne jest stopniowe rozgrzewanie skóry. W skrajnych przypadkach wychłodzenia organizmu warto skonsultować się z lekarzem.

 

Źródła:

  1. Czukowska-Milanova L.; Gucwa J.; Madej T.; Cebula G.; Byrska-Maciejasz E.; Łabuz K.; Guła P.: Zaawansowane zabiegi resuscytacyjne,2013
  2. Mohr W.J., Jenabzadeh K., Ahrenholz D.H.: Cold injury. Hand Clin., 2009
  3. Ibrahim A.E., Goverman J., Sarhane K.A. i wsp.: The emerging role of tissue plasminogen activator in the management of severe frostbite. Burn Care Res., 2015


 

Więcej artykułów na ten temat

Irmina Turek