Fitoreksja − czy można uzależnić się od ćwiczeń?

Moda na bycie fit może łatwo przerodzić się w obsesję. Określa się ją mianem „fitoreksja”. Niekontolowany wysiłek fizyczny grozi urazami i nieodwracalnymi konsekwencji dla zdrowia. Leczenie uzależnienia ma pomóc w powrocie do umiarkowanego wysiłku lub zastąpieniu go nowymi formami ćwiczeń. Zobacz, co to jest fitoreksja czy fitmania.

Fitoreksja lub inaczej fitmania to obsesja na punkcie bycia fit. Moda na bycie fit ropoczeła się już w drugiej połowie XX wieku. Obecnie nabrała szybkiego tempa ze względu na zasięg i siłę oddziaływania mediów społecznościowych.

Tak naprawdę po raz pierwszy problem kompulsywnych ćwiczeń został opisany już w latach 70-tych. „Kompulsywnych”, bo mają charakter wewnętrznego przymusu. Ale do dziś fitoreksja nie została uznana w  Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób, ani w Podręczniku Diagnostyczno-Statystycznym Zaburzeń Psychicznych jako zaburzenie psychiczne.

Natomiast w DSM-5, klasyfikacji chorób psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, kompulsywne ćwiczenia uznaje się za „uzależnienie behawioralne”, w którym zachowanie danej osoby staje się obsesyjne i powoduje dysfunkcję w jej życiu.

Fitoreksja może być powiązana z ortoreksją. Zobacz, czym jest ta ostatnia: Ortoreksja − niezdrowa obsesja na punkcie zdrowego odżywiania

Fitoreksja − objawy i konsekwencje

Fitoreksja charakteryzuje się ciągłym apetytem na trening fizyczny, czego skutkiem jest niekontrolowany i często nadmierny wysiłek fizyczny ze szkodliwymi konsekwencjami dla zdrowia fizycznego i psychicznego, a nawet funkcjonowania społecznego.

Zbyt intensywne uprawianie sportu może sprawić, że narażasz swoje ciało na urazy (m.in. układu kostno-stawowego), utrata gęstości kości, rozlegulowanie gospodarki hormonalnej, zaburzenia cyklu miesiączkowego. Fitoreksja może też prowadzić do problemów z odżywianiem czy relacjami społecznymi. Dowiedz się więcej na temat anoreksji: Anoreksja najczęściej występuje u nastolatek! Jak ją leczyć?

Fitoreksja − stopniowa utrata kontroli

Kiedy cierpisz na fitoreksję możesz zauważyć, że ćwiczenia zaczynają przeszkadzać w ważnych czynnościach. Często odbywają się o nieodpowiednich porach lub w nieodpowiednich warunkach, ale nadal ćwiczysz pomimo obrażeń, przeszkód lub innych powikłań medycznych.

Inne charakterystyczne objawy fitoreksji to:

• intensywny niepokój, depresja lub stres, jeśli nie możesz ćwiczyć
• dyskomfort związany z odpoczynkiem lub brakiem aktywności
• ćwiczenia wykorzystujesz do zarządzania swoimi emocjami
• ćwiczenia traktujesz jako sposób oczyszczenia
• ćwiczenie staje się warunkiem pozwolenia na jedzenie
• ćwiczenia stają się Twoim sekretem
• wycofujesz się z życia społecznego, oddalasz od rodziny i przyjaciół

Skłonność do fitoreksji

Badania wykazały, że u osób, które ćwiczą kompulsywnie lub są uzależnione od ćwiczeń można dostrzec podobne cechy osobowości.

Skłonności do fitoreksji towarzyszą takim cechom jak:

• Perfekcjonizm − perfekcjoniści w małym stopniu tolerują wady i niedoskonałości, co może powodować, że osoba ćwicząca kompulsywnie nigdy nie będzie usatysfakcjonowana efektem ćwiczeń
• Cechy obsesyjne czy kompulsywne − jeśli osoba nie może utrzymać określonych wzorców, odczuwa niepokój emocjonalny. Dlatego, jeśli harmonogram ćwiczeń nie może być przeprowadzony zgodnie z planem, u ćwiczącego pojawiają się objawy lękowe
• Neurotyzm − zwiększa niestabilność emocjonalną i nasila negatywne emocje, co może zwiększyć koncentrację ćwiczącego na treningu jako (jedynego) preferowanego mechanizmu radzenia sobie z emocjami
• Narcyzm − powoduje wysoką koncentrację na samym sobie, dlatego osobista potrzeba ćwiczenia staje się priorytetem, pomimo innych równie ważnych obowiązków, takich jak rodzina i praca

Sprawdź też, czym jest zespół abstynencyjny.

Leczenie fitoreksji

Stan ten nie jest rozpoznawany jako zaburzenie psychiczne, badania nad interwencjami terapeutycznymi są nieliczne. Obecnie jako formę leczenia zaproponowano wywiad motywacyjny w połączeniu z poznawczą terapią behawioralną i fizjoterapią. Interwencja powinna polegać na zidentyfikowaniu obsesji i jej wyzwalaczy, uświadomieniu pacjentowi korzyści zdrowotnych wynikających z moderacji ćwiczeń i umożliwieniu mu opracowania strategii samozarządzania sytuacją.

Badacze sugerują, żeby zwracać uwagę zarówno na zapobieganie, jak i doradztwo w obiektach sportowych w razie zaobserwowania podobnego problemu u osób ćwiczących. Konsekwencje dla zdrowia mogą być nieodwracalne, zwłaszcza gdy ćwiczenia są wykonywane samodzielnie w sposób pozbawiony profesjonalnego doradztwa.

Źródła:

1. Mia Beck Lichtenstein, Cecilie Juul Hinze, Bolette Emborg, Freja Thomsen, Simone Daugaard Hemmingsen, Compulsive exercise: links, risks and challenges faced, Psychology Research and Behavior Management

 2. Vrabel Karianne, Bratland-Sanda Solfrid, Exercise Obsession and Compulsion in Adults With Longstanding Eating Disorders: Validation of the Norwegian Version of the Compulsive Exercise Test, Frontiers in Psychology, vol.10, 22 October 2019.   

3. Jodi Rubin, Compulsive Exercise,

4. Addiction to exercise, BMJ 2017; 357, 26 April 2017