E-papierosy - jak wpływają na organizm? Szkodliwość i skutki
18. 2. 2019 · 6 minut czytania
Choć e-papierosy stają się coraz popularniejsze, wciąż trudno jednoznacznie powiedzieć, jaki mają wpływ na zdrowie. Czy stanowią alternatywę dla tradycyjnych papierosów? Sprawdź!
Gdy rozpowszechniano elektroniczne papierosy, wydawało się, że staną się alternatywą dla tradycyjnych. Brak dymu tytoniowego i substancji smolistych miał sprawić, że e-papierosy uchodziły za zdrowsze. Najnowsze badania dostarczają jednak niezbitych dowodów na nieprawdziwość tej tezy. Aerozol wdychany przez „wapujących” zawiera wiele toksyn, które zwiększają ryzyko chorób serca, układu oddechowego i wątroby.
Czym są e-papierosy?
E-papierosy to elektroniczne urządzenia zastępujące tradycyjne papierosy. Mechanizm ich działania opiera się na podgrzewaniu płynu (liquidu), który we wdychany przez użytkownika powietrzu zmienia się w aerozol. Produkt składa się z następujących elementów:
Baterii
dostarcza energii do podgrzania liquidu.
Grzałki
podgrzewa liquid, zamieniając go w aerozol.
Zbiornika
do przechowywania liquidu.
Ustnika
przez który użytkownik wdycha wytworzoną parę.
Wykorzystywane w e-papierosach liquidy zawierają glikol propylenowy, glicerynę i aromaty, a także silnie uzależniającą nikotynę (choć dostępne są również wkłady beznikotynowe).
Pojawienie się na rynku e-papierosów dało nadzieję, że właśnie pojawiła się zdrowsza alternatywa dla zwykłych papierosów. Dlaczego tak sądzono? Podczas spalania tradycyjnych „fajek” powstaje około 7000 substancji chemicznych, spośród których wiele ma potencjał toksyczny i kancerogenny. Uważano, że eliminacja procesu spalania sprawi, że e-papierosy będą mniej szkodliwe.
Warto wiedzieć
Powstający aerozol zawiera równie toksyczne dla zdrowia substancje: metale ciężkie, benzen, a także wyższe niż w dymie papierosowym stężenie nikotyny – szacuje się, że jeden wkład zawiera ilość nikotyny odpowiadającą paczce papierosów.
Czy e-papierosy są gorsze od papierosów?
O szkodliwości palenia nie trzeba nikogo przekonywać. Palenie tytoniu wciąż pozostaje jedną z głównych przyczyn zgonów. Znacząco zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i układu oddechowego. Odpowiada za 90% przypadków raka płuc. Negatywnie wpływa też na odporność i płodność, a ponadto nasila stan zapalny w organizmie. Czy papierosy elektroniczne są równie niezdrowe? Trudno jednoznacznie odpowiedzieć, czy są gorsze – na pewno nie można żyć w przeświadczeniu, że są zdrowsze. W przypadku każdego uzależnienia od nikotyny, warto zapoznać się ze wskazówkami, jak skutecznie rzucić palenie.
W kontekście e-papierosów podkreślić należy, że nałóg palenia (tzw. wapowanie) ogarnia coraz młodsze grupy wiekowe. W raporcie z 2022 roku przygotowanym dla amerykańskiej agencji CDC stwierdzono, że około 11,6% dorosłych w USA używa tradycyjnych papierosów. Większość użytkowników mieści się w przedziałach wiekowych 25–44 lata oraz 45–64 lata. Dla porównania, około 6,0% dorosłych stosuje e-papierosy, przy czym ponad 50% użytkowników to osoby w wieku 18–24 lat. Dodatkowo, raport z 2023 roku wykazał, że około 2,13 miliona amerykańskich uczniów szkół średnich i gimnazjów miało styczność z produktami do wapowania. Sam termin „wapowanie” wprowadza zresztą w błąd, umniejszając szkodliwości e-papierosów. Sugeruje bowiem, że wdycha się parę wodną, a w rzeczywistości jest to aerozol – zawiesina różnorodnych cząsteczek.
Jakie są skutki palenia e-papierosów?
Jakie choroby wywołują e-papierosy? Przyjrzyjmy się ich szkodliwości.
Czy e-papierosy szkodzą na serce?
Tak, e-papierosy szkodzą na serce, za co odpowiadają zarówno nikotyna, jak i inne składniki podgrzanego aerozolu.
W badaniach in vivo i in vitro wykazano, że e-papierosy prowadzą do hiperlipidemii, nadmiernej aktywacji układu współczulnego (wydzielania adrenaliny), dysfunkcji śródbłonka naczyniowego, uszkodzeń DNA, stresu oksydacyjnego i stanu zapalnego. Mechanizmy te leżą u podstaw wielu chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym miażdżycy, zawałów i udarów (wg badań American Heart Association e-papierosy zwiększają ich ryzyko nawet o 71% w porównaniu do osób niepalących).
Wśród użytkowników produktów do wapowania wykazano również częstsze występowanie arytmii i nadciśnienia.
Czy e-papieros psuje płuca?
Tak, e-papierosy mogą uszkadzać układ oddechowy. Co się dzieje z płucami po e-papierosie? Może dojść do rozwoju zespołu EVALI (E-Cigarette or Vaping-Associated Lung Injury), czyli uszkodzenia płuc związanego z używaniem e-papierosów i innych urządzeń elektronicznych do wapowania. Choroba zidentyfikowana przez CDC w 2019 r. objawia się bólem w klatce piersiowej, dusznościami, krwiopluciem, kaszlem, gorączką, tachykardią i spadkiem saturacji. Za rozwój symptomów odpowiada najprawdopodobniej wdychanie zawartego w e-papierosach octanu tokoferolu.
Czy e-papieros powoduje raka?
W badaniach na myszach wykazano, że e-papierosy zwiększają ryzyko powstawania nowotworów. Czy podobny mechanizm zachodzi u ludzi? Naukowcy podkreślają, że wnioski te będzie można wyciągnąć za kilka lat. Nowotwory u osób palących tradycyjne papierosy rozwijają się zwykle po kilkunastu latach nałogu. Moda na elektroniczne papierosy trwa zbyt krótko, aby możliwa była ocena skutków długofalowych w kontekście chorób onkologicznych.
Czy e-papieros niszczy wątrobę?
Tak, e-papierosy mogą uszkadzać wątrobę. Zwiększają akumulację lipidów, stres oksydacyjny i apoptozę (śmierć) hepatocytów (komórek budujących wątrobę). Wykazano, że użytkownicy e-papierosów są bardziej narażeni na marskość i stłuszczenie wątroby w porównaniu do osób, które nigdy nie paliły.
Jak szkodzą e-papierosy? FAQ
Poniżej prezentujemy odpowiedzi na dodatkowe pytania dotyczące e-papierosów.
Ile osób zmarło od e-papierosów?
Trudno oszacować całkowitą liczbę zgonów. Do lutego 2020 roku w USA zgłoszono 2 807 przypadków zespołu EVALI, z czego 68 osób zmarło. Od lutego 2020 roku, w związku z początkiem pandemii COVID-19, przestano zbierać dane.
Czy e-papieros szkodzi biernym palaczom?
Czy papierosy elektroniczne są szkodliwe dla otoczenia? Tak – w aerozolu zawarte są metale ciężkie. Jednak najprawdopodobniej zjawisko nie jest aż tak niebezpieczne jak bierne wdychanie dymu tytoniowego.
Czy papierosy elektroniczne są szkodliwe dla zdrowia? Podsumowanie
Papierosy elektroniczne, choć pozbawione tytoniu, są szkodliwe dla zdrowia. Substancje zawarte we wdychanym aerozolu zwiększają ryzyko chorób serca, układu oddechowego i wątroby.
Birdsey J, Cornelius M, Jamal A, et al. Tobacco Product Use Among U.S. Middle and High School Students — National Youth Tobacco Survey, 2023. MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2023;72:1173–1182
Espinoza-Derout J, Shao XM, Lao CJ, Hasan KM, Rivera JC, Jordan MC, Echeverria V, Roos KP, Sinha-Hikim AP, Friedman TC. Electronic Cigarette Use and the Risk of Cardiovascular Diseases. Front Cardiovasc Med. 2022 Apr 7;9:879726. doi: 10.3389/fcvm.2022.879726. PMID: 35463745; PMCID: PMC9021536.
Zong, H., Hu, Z., Li, W. et al. Electronic cigarettes and cardiovascular disease: epidemiological and biological links. Pflugers Arch - Eur J Physiol 476, 875–888 (2024). https://doi.org/10.1007/s00424-024-02925-0
Tang MS, Tang YL. Can electronic-cigarette vaping cause cancer? J Cancer Biol. 2021;2(3):68-70. doi: 10.46439/cancerbiology.2.027. PMID: 35759322; PMCID: PMC9222281.
Chakinala RC, Dawoodi S, Fabara SP, Asad M, Khayyat A, Chandramohan S, Aslam A, Unachukwu N, Nasyrlaeva B, Jaiswal R, Chowdary SB, Malik P, Rabbani R. Association of Smoking and E-Cigarette in Chronic Liver Disease: An NHANES Study. Gastroenterology Res. 2022 Jun;15(3):113-119. doi: 10.14740/gr1490. Epub 2022 Jun 22. Retraction in: Gastroenterology Res. 2023 Jun;16(3):201. doi: 10.14740/gr1490r. PMID: 35836707; PMCID: PMC9239491.
Schaffer S, Strang A, Saul D, Krishnan V, Chidekel A. Adolescent E-cigarette or Vaping Use-Associated Lung Injury in the Delaware Valley: A Review of Hospital-Based Presentation, Management, and Outcomes. Cureus. 2022 Feb 7;14(2):e21988. doi: 10.7759/cureus.21988. PMID: 35282521; PMCID: PMC8906560.
Tzortzi A, Teloniatis SI, Matiampa G, Bakelas G, Vyzikidou VK, Vardavas C, Behrakis PK, Fernandez E. Passive exposure to e-cigarette emissions: Immediate respiratory effects. Tob Prev Cessat. 2018 May 7;4:18. doi: 10.18332/tpc/89977. PMID: 32411845; PMCID: PMC7205134.
Kortyzol może mieć wpływ na rozmieszczenie tkanki tłuszczowej w organizmie i przyczyniać się do powstawania tzw. brzucha kortyzolowego. Co wpływa na powstanie brzucha kortyzolowego? Sprawdź!
Kortyzol, czyli hormon stresu, jest wytwarzany przez komórki kory nadnerczy. Jego poziom można wyznaczyć z próbki krwi, moczu lub śliny. Sprawdź wskazania do badania kortyzolu.
Opryszczka narządów płciowych to jedna z chorób wenerycznych, których nie da się całkowicie wyleczyć. Jednak dzięki odpowiedniemu postępowaniu, możliwe jest znaczne ograniczenie ryzyka jej nawrotów.
Anhedonia, czyli brak zdolności do odczuwania przyjemności, to zaburzenie często towarzyszące depresji i schizofrenii. Dowiedz się, po czym ją rozpoznać i jak wpływa na codzienne życie.
Doomscrolling to trudna do opanowania chęć ciągłego przeglądania złych informacji w sieci, która w efekcie zagraża naszemu zdrowiu fizycznemu i psychicznemu. Sprawdź, jak sobie z nim poradzić.
Abulia to zaburzenie objawiające się silnym brakiem woli i chęci do podejmowania wszelkich działań. Dowiedz się, jakie są przyczyny abulii, czym się objawia i jakim innym chorobom towarzyszy.
Z okazji Dnia Kobiet przygotowaliśmy dla Ciebie zestawienie najlepszych prezentów dla każdej kobiety. Spraw radość wyjątkowej kobiecie i podaruj jej prezent, którego nigdy nie zapomni.
Jak wygląda stulejka u dorosłych? Schorzenie to objawia się niemożnością ściągnięcia napletka z żołędzi prącia. Jakie są przyczyny takiego stanu? Jak leczyć stulejkę? Sprawdź!
Głód nikotynowy to reakcja organizmu na brak nikotyny. Towarzyszy mu często rozdrażnienie, frustracja, a nawet bóle głowy. Dowiedz się, jak skutecznie z nim walczyć i jak przerwać nałóg.
Rzucenie palenia bywa trudnym wyzwaniem, głównie ze względu na głód nikotynowy i silne uzależnienie psychiczne. Dowiedz się, jak je pokonać i zacząć nowe zdrowe życie.
Czym jest uzależnienie od leków nasennych? Po czym poznać, że Ty lub Twój bliski potrzebujecie pomocy specjalisty? Na czym polega diagnostyka? Dowiedz się więcej!
Martwisz się, że Twój bliski ma problem z alkoholem? Dowiedz się, jak możesz mu pomóc. Sprawdź, po czym poznać, że ktoś jest uzależniony. Dowiedz się więcej!
Zespół abstynencyjny to zespół objawów fizycznych i psychicznych pojawiających się po odstawieniu alkoholu. By wytrwać w abstynencji, konieczny jest plan leczenia i odpowiednie wsparcie.
Jeśli często przyjmujesz leki przeciwbólowe, być może jesteś od nich uzależniony? Co powinno Cię niepokoić i czym objawia się ten nałóg? Dowiedz się więcej!
dr n. biol., mgr farm. Barbara Bukowska ukończyła studia magisterskie na kierunku farmacja na Akademii Medycznej (obecnie Uniwersytet Medyczny) im. Piastów Śląskich we Wrocławiu oraz na kierunku ochrona środowiska na Uniwersytecie Łódzkim, na którym również realizowała studia doktoranckie z dziedziny biofizyki.
Zdobywała doświadczenie, pracując w aptece, firmie farmaceutycznej oraz na uczelni wyższej. Od 2 lat prowadzi własną działalność, skupiającą się na wspieraniu branży medycznej w tworzeniu profesjonalnych, opartych na aktualnej wiedzy treści i materiałów edukacyjnych. Jest członkiem Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości, regularnie publikuje artykuły skierowane do farmaceutów w Biuletynie informacyjnym Okręgowej Izby Aptekarskiej w Warszawie. Czas wolny spędza, pochłaniając książki – najchętniej kryminały z wątkiem medycznym w tle.
Link do strony: www.benescriptum.pl
dr n. biol., mgr farm. Barbara Bukowska ukończyła studia magisterskie na kierunku farmacja na Akademii Medycznej (obecnie Uniwersytet Medyczny) im. Piastów Śląskich we Wrocławiu oraz na kierunku ochrona środowiska na...
