Uzależnienie od leków przeciwbólowych − jak je rozpoznać?

28. 7. 2020 · Natalia Klonowska · 7 minut czytania
  • psychologia
Uzależnienie od leków przeciwbólowych − jak je rozpoznać?

Zwiększone zapotrzebowanie na leki przeciwbólowe, nasenne i przeciwdepresyjne prowadzi do częstych nadużyć i niesie ryzyko szybkiego uzależnienia. Zwiększona tolerancja organizmu na tego typu leki powoduje, że zwiększają się dawki przyjmowanych leków, co łatwo zaobserwować, gdy jesteśmy z kimś blisko. Na co jeszcze powinniśmy zwrócić uwagę?

Leki przeciwbólowe − uzależnienie

Uzależnienie od leków przeciwbólowych nie jest iluzją i ma swoje potwierdzenie w statystykach. Chociaż istnieje wiele rodzajów leków, które mogą uzależniać, obecnie rośnie odsetek osób nadużywających leki przeciwbólowe na receptę. Jak podaje amerykańskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Urazów, prawie 75% przypadków przedawkowania leków na receptę to efekt nadużywania leków przeciwbólowych (zwanych także lekami opioidowymi).

lek przeciwbólowy

Bezprecedensowy wzrost liczby zgonów spowodowanych przedawkowaniem tych środków w USA oznaczał 300% wzrost w przeciągu około 11 lat. Dodatkowo, w 2010 roku ponad 12 milionów ludzi przyznało, że używa środków przeciwbólowych pozamedycznie dla uczucia, które wywołują. Po przykład wzięty z życia wystarczy sięgnąć do historii małego hrabstwa Kentucky, gdzie w ciagu 9 miesięcy umiera 53-letnia matka, jej 35-letni syn i 7 innych osób. Przyczyną jest przedawkowanie leków przeciwbólowych otrzymanych z kliniki na Florydzie. W stanie Utah, 13-latek zginął po przedawkowaniu pigułki oksykodonu, którą wziął od przyjaciółki swojej baci. Kolejna historia to śmierć 20-letniego mężczyzny z Bostonu, który przedawkował metadon. Stało się zaledwie rok po śmierci jego przyjaciela, który zmarł także z powodu przedawkowania leków na receptę. Nie są to odosobnione zdarzenia. W 2008 roku ponad 36 000 osób zmarło w Stanach z powodu przedawkowania leków, a większość z nich było na receptę.

uzależnienie od leków przeciwbólowych

W organizmie osób, które śmiertelnie przedawkowy leki przeciwbólowe często wykrywa się conajmniej jeden inny lek, w tym benzodiazepiny, kokainę czy heroinę. Alkohol jest również dodatkową substancją odpowiedzialną za wiele zgonów na skutek przedawkowania leków.

Uzależnienie od tabletek przeciwbólowych − konsekwencje samodzielnego leczenia

Polacy często próbują leczyć się samodzielnie, co stanowi spore zagrożenie dla ich zdrowia. Raporty, które trafiają do Ośrodków Monitorowania Niepożądanych Działań Leków jedynie potwierdzają ten fakt. Przyczyną części zgonów jest nieprawidłowe i nieodpowiedzialne używanie środków przeciwbólowych, w tym paracetalmolu. Nie każdy potrafi samodzielnie przeanalizować skład leku podany na ulotce i wyciagnąć wnioski na temat konsekwencji łączenia go z innymi substancjami. Tym bardziej, że substancje w preparatach przeciwbólowych są rozprowadzane pod różnymi nazwami handlowymi.

Dowiedz się więcej o leczeniu paracetamolem z artykułu: Paracetamol to nie cukierek! Jak bezpiecznie go stosować?

uzależnienie od leków psychotropowych

Uzależnienie od tabletek przeciwbólowych na receptę

Powszechnie dostępne leki przeciwbólowe takie jak ibuprofen czy paracetamol nie wywołują fizycznego uzależnienia. Jednak, gdy są nadużywane, wywołują problemy żołądkowo-jelitowe, wrzody i mogą niekorzystnie wpływać na funkcjonowanie nerek.

Paracetamol może spowodować uszkodzenie wątroby, bo niewielkie ilości leku są przekształcane w toksyczny metabolit, który wiąże białka wątroby i powoduje uszkodzenie komórek. Dlatego lek ma bardzo wąski margines bezpieczeństwa – istnieje niewielka różnica między zalecaną dawką terapeutyczną a potencjalnie toksyczną. U osób ze zwiększonym ryzykiem zawału serca czy udaru paracetamol może powodować działania niepożądane, zwłaszcza gdy zwiększa się z czasem ilość przyjmowanych dawek leku.

Leki powszechnie nadużywane to opioidy. Są używane od tysięcy lat w leczeniu bólu i chorób psychicznych. Pochodzą z maku lekarskiego (lub są wytwarzane syntetycznie) i uważa się je za jedne z najbardziej uzależniających substancji. Są to na przykład: morfina, hydrokodon, oksykodon, fentanyl, metadon i kodeina. Co ciekawe, niektóre opioidy występują naturalnie w Twoim organizmie (endorfina).

Pierwszym stosowanym do celów leczniczych związkiem opioidowym był ekstrakt z łodygi maku. Aktywnymi składnikami opium są przede wszystkim morfina, kodeina i tebaina. Opium i jego pochodne miały większy wpływ na społeczeństwo niż jakiekolwiek inne leki.

uzależnienie od leków

Wielu ludzi straciło życie w wyniku niewłaściwego użycia, nadużywania i przedawkowania opioidów. Jest jednak również jasne, że substancje te stosowano na ból, gdy nie było innej alternatywy. Tak naprawdę od setek lat sięgano po produkty z opium jako jedyne skuteczne leki nie tyko na ból, ale też na lęk i depresję. Zwiększająca się tolerancja organizmu i uzależnienie zostały dosyć wcześnie zidentyfikowane jako główny problem z opioidami.

Uzależnienie od leków przeciwbólowych − objawy

Leki przeciwbólowe wiążą się z receptorami w mózgu, żeby zmniejszyć odczuwanie bólu w organizmie. Ich silne działanie może wywoływać uczucie euforii, powodować uzależnienie fizyczne, a ich odstawienie – objawy odstawienia.

Osoba uzależniona zaczyna przyjmować większe dawki, żeby osiągnąć i utrzymać efekt euforii i złagodzić objawy odstawienia leku.

Główne objawy uzależnienia od leków na receptę obejmują:

  • przyjmowanie leku pomimo braku przeciwwskazań
  • przyjmowanie zwiększonych dawek leku
  • stan euforii, nadmierna potliwość
  • senność
  • obniżone ciśnienie krwi, słaby puls
  • nudności, wymioty
  • nasilone objawy odstawienia: smutek, rozdrażnienie, apatia

nadużywanie leków przeciwbólowych skutki

Nadużywanie leków przeciwbólowych − skutki

Leki przeciwbólowe na receptę często działają uspokajająco i spowalniają oddech. Większa dawka może spowodować tak duże spowolnienie oddychania, że doprowadzi do zatrzymania oddechu i śmiertelnego przedawkowania. Przy wydłużonym przyjmowaniu leku pomimo braku przeciwwskazań narażasz wątrobę, nerki i żołądek na poważne uszkodzenia.

Uzależnienie od leków psychotropowych

Leki psychotropowe stosuje się w leczeniu różnych schorzeń psychicznych, ale także w celu łagodzenia bólów neuropatycznych. Ból zwykle wiąże się ze znacznym stresem emocjonalnym. Potężne psychoterapeutyczne działanie opioidów pomaga złagodzić emocjonalny niepokój związany z bólem. Te efekty psychoterapeutyczne są prawdopodobnie znacznie silniejsze niż samo uśmierzanie bólu (wojny opiumowe nie były prowadzone z powodu efektów uśmierzających ból). Niestety te osoby, którze mają najwięcej problemów emocjonalnych, są bardziej skłonne do uzależnienia.

uzależnienie od leków przeciwbólowych objawy

Uzależnienie od leków psychotropowych − objawy

Wyraźnym sygnałem uzależnienia od leków oddziaływujących na Twój mózg są silne objawy abstynencyjne. Leki psychotropowe często mają wpływ na podwyższenie nastroju, złagodzenie zaburzeń psychoruchowych i spadek napięcia emocjonalnego i fizycznego.

Dlatego po ich odstawieniu mogą pojawić się nieprzyjemne dolegliwości, które skłonią Cię do ponownego sięgnięcia po tabletkę:

  • silne wahania nastroju (napady płaczu, euforii, stany maniakalne)
  • potliwość, zaburzenia snu, światłowstręt
  • nudności, bóle brzucha, biegunka, wymioty

Dlatego odstawianie leków psychotropowych powinno się odbywać pod nadzorem jednego, prowadzącego lekarza, bo objawy abstynencyjne zwiększają ryzyko uzależnienia.

Uzależnienie od tabletek przeciwbólowych − najbardziej zagrożone grupy

Rozpoznanie grup najbardziej narażonych na przedawkowanie może pomóc w ukierunkowaniu interwencji. Badania pokazują, że niektóre grupy są szczególnie narażone na przedawkowanie leków przeciwbólowych na receptę.

Są to:

  • osoby, które praktykują tak zwany „doctor shopping” i wyłudzają recepty na pożądane leki od wielu lekarzy – jak mówi technik farmacji K.Cieślak dotyczy to nie tylko leków psychotropowych, ale również przeciwbólowych (o działaniu analgetycznym)
  • osoby o niskich dochodach i mieszkające na obszarach wiejskich
  • osoby z chorobami psychicznymi i osoby z historią nadużywania substancji

Każde nadużywanie leków przeciwbólowych na receptę jest niebezpieczne, ale istnieją pewne czynniki, które mogą zwiększać ryzyko przedawkowania. Zachowaniami podwyższonego ryzyka jest: wciągnięcie lub wstrzyknięcie leku, ciągłe zwiększanie dawki, przyjmowanie leku w sytuacjach, gdy zalecana dawka nie jest znana czy też przyjmowanie podrobionych opioidów lub innych leków niewiadomego pochodzenia.

Zapobieganie nadużywaniu leków przeciwbólowych

W Stanach Zjednoczonych powołano specjalne programy monitorujące przepisywanie leków na receptę. Wykorzystuje się w tym celu elektroniczne bazy danych, które umożliwiają śledzenie i kontrolowanie wydawanych recept. W Polsce w ramach projektu e-zdrowie powstaje Elektroniczna Platforma Gromadzenia, Analizy i Udostępniania zasobów cyfrowych o Zdarzeniach Medycznych. W lipcu 2020 mija 6 miesięcy od momentu wprowadzenia w Polsce obowiązku wystawiania recept w postaci elektronicznej. Cyfryzacja w tym obszarze zwiększa szanse na monitorowanie informacji o podejrzeniu nadużycia przez pacjentów. Usprawnienie systemu analiz i kontroli może pomóc przepisującym i farmaceutom zidentyfikować pacjentów wysokiego ryzyka, którzy z pewnością skorzystaliby na wczesnych interwencjach.

Uzależnienie od leków przeciwbólowych − leczenie

Jednym z zalecanych kroków do podjęcia leczenia odwykowego jest nadzorowana detoksykacja. Dlatego wiele osób szuka pomocy w profesjonalnych centrach detoksykacji. Skuteczne progamy leczenia uzależnień mogą zmniejszyć skłonność do nadużywania leków wśród ludzi zmagających się z nawracającym uzależnieniem.

 

Źródła:

  1. Prescription painkilleroverdoses. National Center for Injury Prevention and Control (Division of Unintentional Injury Prevention)
  2. Evidence for the efficacy of pain medications by: dr. Donald Teater, Medical Advisor, National Safety Council
  3. Raporty i statystyki, które niepokoją. Dr Jarosław Woron, 28 maja 2013
  4. „Doctor shopping” oczami farmaceuty. E.Hoffman, 17 maja 2014
  5. Can You Overdose on Painkillers? J. Houchins, American Addiction Centers

Więcej artykułów na ten temat

Natalia Klonowska