Przedawkowanie witaminy D – jakie są objawy i skutki nadmiaru witaminy D w organizmie?

16. 8. 2023 · 5 minut czytania

Przedawkowanie witaminy D inicjuje szereg niekorzystnych następstw w naszym organizmie. Dlatego tak ważne jest, aby przed każdą suplementacją sprawdzać jej poziom we krwi i spożywać ją zgodnie z rekomendacjami.

Ewelina Zygmunt
Ewelina Zygmunt
Przedawkowanie witaminy D – jakie są objawy i skutki nadmiaru witaminy D w organizmie?

Witamina D pełni szereg ważnych funkcji, dlatego jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania kości, mięśni, nerwów czy układu odpornościowego. Ryzyko przedawkowania witaminy D pojawia się wtedy, gdy stosuje się ją nie przestrzegając zalecanych norm spożycia. Jak objawia nadmiar witaminy D? W jakich okolicznościach witamina D może być toksyczna? Wyjaśniamy!

Czy nadmiar witaminy D szkodzi?

Witamina D wspomaga i reguluje pracę wielu układów w naszym ciele, chroniąc organizm przed rozwojem groźnych chorób. Wyróżniamy jej dwie formy: cholekalcyferol (witamina D3), który powstaje w skórze i pożywieniu oraz ergokalcyferol (witamina D2), obecny wyłącznie w produktach roślinnych w znacznie mniejszych ilościach. Witamina D jest niezbędna do utrzymania prawidłowej gospodarki wapniowo-fosforanowej i struktury kośćca (to jedna ze składowych witamin na zęby). Ponadto wspomaga również prawidłowe działanie systemu immunologicznego. Awitaminoza może być powodem wystąpienia wielu chorób, demineralizacji kości różnego rodzaju infekcji.

Czy nadmiar witaminy D szkodzi
  • Nadmiar witaminy D, nazywany hiperwitaminozą lub zatruciem witaminą D, stwierdza się stosunkowo rzadko.
  • O wysokim poziomie mówimy wówczas, gdy wartości związku w surowicy krwi osoby dorosłej przekraczają 60 ng/ml.
  • Stężenie toksyczne wynosi powyżej 200 ng/ml. Ten stan stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i wymaga natychmiastowego wdrożenia leczenia.
  • Za bezpieczną tolerowaną dzienną dawkę uznaje się 2000 IU. Zwiększone spożycie suplementów witaminy D i długotrwałe stosowanie dawek leczniczych bez nadzoru lekarza może skutkować przedawkowaniem.
  • Doustna suplementacja witaminy D może prowadzić do wystąpienia działań niepożądanych nawet w sytuacji, kiedy pacjenci stosują ją zgodnie z zaleceniami.
  • Negatywne skutki suplementacji dotyczą osób, które borykają się z:
  • Zespołem Williamsa- Beurena,
  • Pierwotną niedoczynnością przytarczyc,
  • Gruźlicą, sarkoidozą i innymi chorobami przewlekłymi prowadzącymi do powstania ziarniniaków,
  • Lalcemią,
  • Idiopatyczną hiperkalcemią dziecięcą.

Objawy przedawkowania występują wówczas przy dawkach witaminy uznawanych za bezpieczne. Zjawisko może negatywnie wpływać na pracę wielu układów w organizmie. Pojawiają się wówczas zaburzenia wchłaniania i regulacji poziomu wapnia, magnezu i fosforu, a także nieprawidłowości związane ze wzrostem i przebudową komórek.

 

Nadmiar witaminy D – objawy

Warto dodać, że przedawkowanie witaminy D nie jest możliwe w przypadku długotrwałej ekspozycji na działanie promieniowania słonecznego (nasze ciało dzięki melaninie hamuje nadmierną produkcję witaminy), a także spożywania produktów stanowiących jej naturalne źródło (witamina D w pożywieniu występuje w bardzo małych ilościach). Do przedawkowania dochodzi wyłącznie na skutek przyjmowania wyższych porcji suplementów diety oraz dawek leków, niż zalecane.

Objawy przedawkowania witaminy D są dość niespecyficzne – osoba cierpiąca na hiperwitaminozę może doświadczać permanentnego osłabienia i zmęczenia. Oprócz tego występuje wiele innych symptomów, do których należą:

  • Dolegliwości gastryczne: bóle brzucha, zaparcia, nudności, biegunka, wymioty,
  • Utrata apetytu,
  • Świąd skóry,
  • Nadmierna potliwość,
  • Odwodnienie,
  • Szumy uszne,
  • Powiększenie wątroby i śledziony,
  • Zwiększone ryzyko rozwoju anoreksji,
  • Splątanie emocjonalne, nadpobudliwość i rozdrażnienie,
  • Metaliczny posmak w ustach,
  • Poliurię – zwiększone wydalanie moczu,
  • Polidypsję – nadmierne pragnienie i przyjmowanie dużej ilości płynów w ciągu doby.

U niemowląt i dzieci przedawkowanie może skutkować zahamowaniem ich wzrostu.

Nadmiar witaminy D objawy

Skutki przedawkowania witaminy D

Czym grozi przedawkowanie witaminy D?

  • Jednym z najbardziej niebezpiecznych skutków ubocznych nadmiernej kumulacji witaminy D w organizmie są hiperkalciuria (zwiększone wydalanie wapnia z moczem) i hiperkalcemia (wysokie stężenie wapnia we krwi). Hiperkalcemia prowadzi do odkładania się wapnia w tkankach m.in. w sercu, tętnicach i nerkach, co w konsekwencji prowadzi do zaburzenia pracy serca i ośrodkowego układu nerwowego. Zwiększona częstotliwość oddawania moczu nasila ryzyko wystąpienia odwodnienia, a odkładanie się złogów wapnia może doprowadzić do uaktywnienia się objawów kamicy nerkowej i niewydolności nerek. Podobny przypadek został opisany w literaturze medycznej: 54-letni mężczyzna przez okres ok. 2 lat zażywał 8000-12000 IU witaminy D dziennie. Kuracja doprowadziła do wyniszczenia i niewydolności nerek.
  • Groźnym skutkiem przedawkowania witaminy D może być także zwapnienie naczyń krwionośnych, występowanie zaburzeń rytmu serca oraz nadciśnienie.
  • Przyjmowanie zbyt wysokich dawek witaminy D prowadzi również do spadku poziomu witaminy K2, która odpowiada za utrzymywanie właściwego poziomu wapnia w kościach.
  • Groźnym skutkiem hiperkalcemii może być więc obniżona gęstość kości, co prowadzi do zwiększonej podatności na ich złamania.
  • Przewlekła hiperkalcemia skutkuje również występowaniem licznych objawów ze strony układu pokarmowego – występują nawracające bóle brzucha, zaparcia, biegunki i wymioty.

Jak leczyć przedawkowanie witaminy D?

W przypadku występowania objawów, które mogą świadczyć o przedawkowaniu witaminy D, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Przed wizytą warto również zrobić spis przyjmowanych suplementów diety i leków.

  • W przypadku podejrzenia, że dolegliwości mogą być powiązane z toksycznym działaniem witaminy D, specjalista w pierwszej kolejności zleci testy laboratoryjne, aby określić jej stężenie w surowicy krwi. Wartości referencyjne zaopatrzenia w witaminę D u osób dorosłych na podstawie stężenia 25 (OH)D w jednostkach [ng/ml]/[nmol/l] przedstawiają się następująco:
  • Deficyt: 0-20 ng/ml lub 0-50 nmol/l,
  • Poziom niewystarczający: 20-30 ng/ml lub 50-75 nmol/l,
  • Stężenie optymalne: 30-50 ng/ml lub 75-125 nmol/l,
  • Ilość wysoka: 50-100 ng/ml lub 125-250 nmol/l,
  • Potencjał toksyczny: powyżej 100 ng/ml lub powyżej 250 nmol/l.
  • Dodatkowo możliwe, że lekarz zleci badania określające poziom fosforanów oraz wapnia we krwi i moczu.
  • Diagnostykę może także uzupełnić prześwietlenie wykonane w celu sprawdzenia stanu kości pacjenta.

Rozpoznanie przedawkowania witaminy D wymaga przede wszystkim ograniczenia spożywania wapnia oraz fosforu – zarówno w suplementach diety, jak i w pożywieniu. W przypadku wysokich wartości stosuje się diuretyki, które wspomagają wydalanie wapnia. Niekiedy konieczne jest wdrożenie kortykosteroidów lub bisfosforanów. W skrajnych przypadkach lekarz może podjąć decyzję o zastosowaniu hemodializy, która polega na oczyszczaniu krwi.

Jakie witaminy suplementować? Należy przede wszystkim suplementować te związki, których faktycznie w naszym organizmie brakuje. To, które witaminy na odporność będą najlepsze, sprawdza się, wykonując badania kontrolne.

Jak leczyć przedawkowanie witaminy D

Posumowanie

Zarówno niedobór witaminy D jak i jej nadmiar jest niebezpieczny dla zdrowia. Stan ten może skutkować nadmiarem wapnia we krwi, powodując objawy fizyczne, takie jak nudności i wymioty oraz prowadzić do problemów z nerkami i kośćmi. Dlatego suplementację w każdym przypadku warto poprzedzić zbadaniem jej metabolizmu wątrobowego 25-(OH)D w surowicy krwi. Kontrola stanu zdrowia oraz stosowanie się do zaleceń lekarskich pozwoli uniknąć przykrych konsekwencji przedawkowania witaminy D.

Źródła:

  1. Rusińska, P. Płudowski, M. Walczak i in., Zasady suplementacji i leczenia witaminą D – nowelizacja 2018, Standardy Medyczne/Pediatria, 2018
  2. Wnęk, Witaminę D – skutki jej niedoboru i nadmiaru oraz źródła pokarmowe, Medycyna Praktyczna [dostęp 3.08.2023 r.]
  3. Kmieć, K. Sworczak, Korzyści i zagrożenia wynikające z suplementacji witaminą D, Forum Medycyny Rodzinnej 2017

    Więcej artykułów na ten temat

    O autorze
    Ewelina Zygmunt
    Ewelina Zygmunt
    Jestem lekarzem w trakcie stażu podyplomowego, który odbywam w Wojskowym Szpitalu Klinicznym nr 1 w Lublinie. Choć jeszcze nie podjęłam ostatecznej decyzji co do wyboru specjalizacji, to moje serduszko bije w stronę ginekologii i położnictwa, a także endokrynologii. W szczególności interesuje mnie wpływ zdrowej diety na gospodarkę hormonalną człowieka. W wolnych chwilach lubię gotować i testować nowości kosmetyczne. Uwielbiam podróże, dobre jedzonko oraz jogę.
    Przeczytaj więcej od tego autora
    O autorze
    Ewelina Zygmunt
    Ewelina Zygmunt
    Jestem lekarzem w trakcie stażu podyplomowego, który odbywam w Wojskowym Szpitalu Klinicznym nr 1 w Lublinie. Choć jeszcze nie podjęłam ostatecznej decyzji co do wyboru specjalizacji, to moje serduszko bije...
    Przeczytaj więcej od tego autora