Kozłek lekarski – właściwości, działanie i zastosowanie waleriany

Stres, zmęczenie, niepokój i problemy z zasypianiem mogą negatywnie wpływać na komfort życia i obniżać samopoczucie. Aby złagodzić objawy, warto postawić na  naturalne metody przywracania równowagi organizmu. Jedną z nich jest stosowanie kozłka lekarskiego – rośliny o właściwościach uspokajających i wyciszających. Czy każdy może ją spożywać? Sprawdź poniżej! 

Co to jest waleriana?

Kozłek lekarski (Valeriana officinalis), znany też jako waleriana to grupa roślin obejmująca kilkanaście różnych gatunków, których właściwości zdrowotne są do siebie zbliżone.  

W Polsce rośnie zwłaszcza na terenach wilgotnych. Wyróżnia się długą, sięgającą do nawet 200 cm łodygą i drobnolistnymi, lekko różowymi kwiatami tworzącymi charakterystyczny kwiatostan w kształcie baldachimu. 

• Surowcem wykorzystywanym do przygotowania preparatów leczniczych są kłącza i korzenie kozłka. Są one źródłem m.in. olejków eterycznych, w skład których wchodzą monoterpeny, waleranon, walerenol, kwas walerenowy i kwas acetoksywalerenowy. 
• Za charakterystyczny i intensywny zapach waleriany odpowiadają m.in. estry kwasu walerianowego i izowalerianowego.  
• W walerianie znajdują się także związki o właściwościach antyoksydacyjnych i wspierających układ nerwowy. 

Kozłek lekarski – właściwości  

Związki aktywne obecne w kozłku lekarskim przede wszystkim oddziałują na układ nerwowy, czego efektem jest zmniejszenie napięcia nerwowego, uspokojenie i złagodzenie objawów stresu. Co ciekawe kozłek lekarski i jego wyciszające właściwości były już znane w starożytnej Grecji i Rzymie. Opisał je sam Hipokrates, a w II w. n. e. roślina była przepisywana jako środek na bezsenność. Obecnie kozłek lekarski w dalszym ciągu stosuje się przy tych samych dolegliwościach. 

Jakie jeszcze wykazuje właściwości? 

• Kozłek jest pomocny przy zaburzeniach snu. Ułatwia zasypianie, a także poprawia długość i jakość snu. Za efekt ten odpowiada kombinacja różnych związków obecnych w kozłku m.in. kwas walerianowy i linaryna. Sprawdź np. Happy Sleep Dr. Max, suplement diety lub Noble Health misie na dobry sen – jednym z ich składników jest właśnie kozłek lekarski, 
• Łagodzi stany lękowe, dzięki czemu może stanowić naturalną alternatywę dla niektórych preparatów przeciwlękowych wywołujących niebezpieczne skutki uboczne, 
• Niektórzy specjaliści od zdrowia psychicznego polecają stosować walerianę osobom z depresją ze względu na jej działanie uspokajające, 
• Pomaga zwalczać negatywne skutki stresu oraz zwiększa odporność na stresujące sytuacje. Zobacz np. Pharmovit Bio Kontrola Stresu, suplement diety z kozłkiem lekarskim, 
• Przyjmowanie waleriany polecane jest także w momentach wymagających skupienia i koncentracji, 
• Sugeruje się, że waleriana może wspierać leczenie zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych i nadpobudliwości u dzieci. Dzieje się tak, ponieważ roślina wpływa na wzrost stężenia kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) w układzie nerwowym. Związek działa hamująco i wyciszająco, 
• Znajduje zastosowanie także w zwalczaniu objawów menopauzy, zwłaszcza uciążliwych uderzeń gorąca i bezsenności, 
• Związki aktywne waleriany łagodzą również objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego oraz zmniejszają bóle menstruacyjne. 

Sprawdź też połączenie 4 ziół Doctor Life Sen & Stres działających odprężająco i regulująco na rytm snu. 

Kozłek lekarski – działanie  

Kozłek lekarski działa wielopłaszczyznowo na organizm. Przykłady jego wpływu na nasze zdrowie: 

• Ułatwia zasypianie, 
• Wspiera koncentrację, 
• Spowalnia pracę serca, 
• Wycisza układ nerwowy, 
• Reguluje ciśnienie tętnicze krwi, 
• Działa uspokajająco i rozkurczowo, 
• Pomaga łagodzić stres i stany lękowe, 
• Wpływa na wzrost poziomu niektórych neuroprzekaźników, m.in. GABA i serotoniny. 

Walerianę znajdziesz w ziołowych tabletkach na stres, a także w ziołach na bezsenność, kroplach nasennych i uspokajających. Sprawdź też Calm Control Sen. 

Kozłek lekarski możesz także zakupić w formie suszu, z którego przyrządzisz napar. Aby go otrzymać, jedną łyżkę suszonej waleriany zalej szklanką wody i zagotuj. Następnie po ugotowaniu odstaw napar na około 10 minut. Po tym czasie odcedź go i wypij po wystygnięciu. Jeśli chcesz poprawić smak napoju, możesz do niego dodać miód lub syrop owocowy. 

Sprawdź pozostałe suplementy na układ nerwowy. 

Waleriana w ciąży 

Kobiety w ciąży zawsze powinny skonsultować z lekarzem przyjmowanie jakichkolwiek preparatów ziołowych, w tym waleriany. Chociaż niektóre badania sugerują, że waleriana nie powoduje skutków ubocznych u kobiet w ciąży ani nie wpływa negatywnie na rozwój płodu, wciąż brakuje wystarczającej liczby publikacji naukowych, które potwierdzałyby jej bezpieczeństwo w tym okresie. Waleriana nie jest także polecana kobietom karmiącym piersią i dzieciom poniżej 3. roku życia. 

Kozłek lekarski – przeciwwskazania  

Kozłek lekarski, podobnie jak wiele innych ziół o właściwościach leczniczych, może wchodzić w interakcje z określonymi lekami.  

• W niektórych przypadkach konieczne jest zaprzestanie jego stosowania, aby uniknąć niepożądanych efektów. Mowa tu m.in. o lekach przeciwlękowych, uspokajających i stosowanych w leczeniu chorób układu nerwowego. Waleriana, która ma podobne właściwości, może spotęgować działanie tych leków i wywołać nadmierne zmęczenie, senność oraz spowodować spowolnienie oddechu.
• Ze względu na działanie usypiające waleriana nie jest polecana osobom prowadzącym pojazdy lub obsługującym maszyny. Należy zachować co najmniej dwugodzinny odstęp między spożyciem waleriany a prowadzeniem auta lub obsługą maszyn. 
• Waleriany nie należy łączyć z alkoholem, lekami zwiotczającymi mięśnie, lekami przeciwhistaminowymi, lekami na wątrobę i przeciwgrzybiczymi. 
• Dodatkowo nie zaleca się spożywać jednocześnie waleriany i innych ziół działaniu uspokajającym, takich jak np. melisa czy rumianek. 
• Ze spożywania waleriany powinno się także zrezygnować na minimum 2 tygodnie przed planowaną operacją. Roślina wycisza układ nerwowy, wobec tego może wchodzić w interakcję ze środkami znieczulającymi. 

Waleriana – skutki uboczne 

Waleriana stosowana zgodnie z zaleceniami jest zazwyczaj dobrze tolerowana i bardzo rzadko wywołuje skutki uboczne. Niepożądane symptomy mogą wystąpić przy długotrwałym przyjmowaniu preparatów z walerianą. Są to m.in.: 

• Bóle głowy, 
• Zawroty głowy, 
• Uczucie otępienia, 
• Suchość w ustach, 
• Nadmierna senność, 
• Problemy żołądkowo-jelitowe. 

Ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia powyższych skutków ubocznych, walerianę zaleca się spożywać tylko przez ok. miesiąc. Po zakończeniu kuracji należy odczekać kilka tygodni przed ponownym sięgnięciem po ten preparat. 

U osób, które spożywają duże ilości waleriany przez długi czas, może dojść do wystąpienia objawów odstawiennych. W takich przypadkach zaleca się stopniowe ograniczanie przyjmowanej porcji, aby zminimalizować ryzyko ich pojawienia. 

Mało znanym, lecz na szczęście nieszkodliwym skutkiem ubocznym spożywania waleriany są realistyczne i intensywne sny. Za ten efekt odpowiadają prawdopodobnie kwas gamma-aminomasłowy oraz inne związki, które stymulują syntezę serotoniny w mózgu. Substancje mają duży wpływ na funkcjonowanie układu nerwowego stąd sugestia, że mogą oddziaływać również na sposób, w jakim śnimy. 

Kozłek lekarski – podsumowanie 

Kozłek lekarski słynie z dobroczynnego wpływu na układ nerwowy. Roślina wykazuje właściwości uspokajające i wyciszające. Polecana jest osobom, które na co dzień są narażone na stres, mają problemy ze snem i doświadczają stanów lękowych. Warto przy tym pamiętać, aby nie łączyć waleriany z lekami, które są przepisywane na różnego rodzaju schorzenia psychiczne i choroby układu nerwowego. Nie jest ona też polecana kobietom w ciąży i karmiącym. Pamiętaj również, że kuracja walerianą powinna trwać maksymalnie miesiąc. Długotrwałe spożywanie kozłka może wywołać skutki uboczne. 

Źródła:

1. Belica A. L. i in., Herbal Therapy in Pregnancy - What to Expect When You Expect?, https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/1934578X1701201236, [dostęp 05.04.2024 r.]
2. Dobros N., Zioła o działaniu uspokajającym i przeciwdepresyjnym, https://www.researchgate.net/publication/322467522_Ziola_o_dzialaniu_uspokajajacym_i_przeciwdepresyjnym, [dostęp 05.04.2024 r.]
3. National Institutes of Health, Valerian. Fact Sheet for Health Professionals, https://ods.od.nih.gov/factsheets/Valerian-HealthProfessional/, [dostęp 05.04.2024 r.]