Czarny bez – owoce i kwiaty w kosmetyce
Czarny bez pozytywnie wpływa na skórę, pomagając pozbyć się różnorodnych dolegliwości dermatologicznych, a przy tym opóźnia procesy starzenia komórek. Dlatego jest składnikiem kosmetyków do pielęgnacji skóry (głównie kremów i maseczek). Rozjaśnia, oczyszcza i odżywia skórę. Działa przeciwzmarszczkowo i wybielająco. Owoce czarnego bzu dawniej były stosowane jako barwnik do włosów. Obecnie korzysta się z octu bzu w formie płukanek, które poprawiają kondycję włosów.
Sprawdź też kosmetyki do włosów.
Kąpiele lecznicze z użyciem naparów wspomagają ukrwienie skóry, poprawiają koloryt, łagodzą podrażnienia i oparzenia, wygładzają zmarszczki i zmniejszają widoczność piegów. Z kolei tonik z czarnego bzu sprawdza się idealnie do oczyszczania cery trądzikowej.
Kwiaty i owoce czarnego bzu w kuchni
Tradycja kulinarnego wykorzystania bzu czarnego w Polsce dotyczyła głównie owoców, w Europie chętniej korzystano z kwiatów. Owoce służą przeważnie do przyrządzania alkoholi, dżemów, marmolad i galaretek. Podczas obróbki termicznej ze związków cyjanogennych wydziela się kwas cyjanowodorowy, dlatego przetwory powinno się przygotowywać w naczyniu bez przykrycia. Owoce czarnego bzu stosuje się również do produkcji wina. Częściej stanowią jednak dodatek kiperski, zwiększający wyrazistość barwy i głębię smaku innych win owocowych.
Ze względu na zawartość glikozydów cyjanogennych trzeba zachować ostrożność podczas przygotowywania dań i napojów (szczególnie dotyczy to potraw i trunków, w których zachodzi proces fermentacji). Nie powinno się zbierać niedojrzałych owoców czarnego bzu, najlepsze są te po przemrożeniu. Wykorzystując owoce w kuchni, trzeba je zagotować (tracą wtedy część właściwości leczniczych) lub zasuszyć.
Sprawdź też soki i syropy.
Dawniej w wielu krajach, w tym w Polsce, z owoców bzu gotowano zupę nazywaną fafułą, bzianką lub gzicą. Była oparta na bazie mleka. W Chinach natomiast w czasach głodu spożywano również liście dzikiego bzu. Obecnie dużą popularnością na świecie cieszą się kwiaty, które służą m.in. do produkcji lemoniady. Jest to jednocześnie ceniony dodatek do ciasta naleśnikowego i deserów. Syrop kwiatów bzu stosuje się jako słodzik do innych napojów i jako naturalny lek.
Zbiór i suszenie surowca
Kwiat bzu czarnego zbiera się w maju i czerwcu, ścinając całe baldachy. Wybiera się te, które nie są jeszcze w pełni rozwinięte. Układa się je luźno i suszy w warunkach naturalnych, w ciepłym i przewiewnym miejscu. Nie można suszyć ich na słońcu, gdyż ciemnieją i tracą właściwości lecznicze. Temperatura suszenia nie może przekraczać 35°C. Po wysuszeniu kwiaty przeciera się na sitach lub ręcznie usuwa szypułki.
Owoce dzikiego bzu należy zbierać, gdy są w pełni dojrzałe (przypada to na sierpień i wrzesień). Jeśli część owoców jest niedojrzała, baldachów nie wolno zbierać. Owoce bzu czarnego suszy się w suszarniach ogrzewanych. Początkowa temperatura suszenia wynosi 30°C, z czasem zwiększa się ją maksymalnie do 55°C. Wysuszone owoce oczyszcza się na sicie.
Proces produkcji powyższego surowca jest dość żmudny i trzeba zachować ostrożność. Kwiaty i owoce czarnego bzu powinno się zbierać z miejsc niezanieczyszczonych, odległych od dróg o dużym natężeniu ruchu i terenów uprzemysłowionych.
Sprawdź też, jaką dietę stosować na wzmocnienie odporności.
Bez czarny a alergia
Aby przygotowanie leków i potraw z bzu było bezpieczne, trzeba korzystać z dojrzałych owoców i poddać je odpowiedniej obróbce. Spożycie świeżych i niedojrzałych owoców może spowodować zatrucia. Dobrze przygotowane suplementy działają przeciwalergicznie względem innych alergenów. Alergie na pyłek kwiatów czarnego bzu czy ogólnie na owoce czarnego bzu to sprawa marginalna. Mimo to alergicy powinni korzystać z suplementu ostrożnie.
Bez czarny a ciąża
Nie ma podstaw do rezygnacji z bzu czarnego w czasie ciąży i podczas karmienia piersią. Suplementy są bezpieczne dla zdrowia. Przetwory i inne produkty domowej roboty nie powinny zaszkodzić, jeśli zostały właściwie przygotowane. Zażywanie czarnego bzu w ciąży warto skonsultować wcześniej z lekarzem.
Sprawdź też, jakie zioła są bezpieczna dla kobiet w ciąży.
Czarny bez - przeciwwskazania
Główne przeciwwskazania do stosowania bzu czarnego dotyczą surowców świeżych, niepoddanych obróbce termicznej lub suszeniu. W przypadku gdy prawidłowo przygotowano owoc lub kwiat czarnego bzu, przeciwwskazania nie występują. Jednocześnie trzeba z nich zrezygnować, jeśli ma się uczulenie na któryś ze związków znajdujących się w składzie bzu czarnego. Skutkiem ubocznym spożycia bzu czarnego w nadmiarze jest biegunka i ból brzucha.
Dobrodziejstwa bzu czarnego - podsumowanie
Dziki bez czarny to wartościowa roślina, z dobrodziejstwa której warto korzystać na co dzień. Wykazuje szerokie spektrum działań leczniczych, wspomagając przede wszystkim naturalną odporność organizmu, a ponadto służy do sporządzania smacznych napojów, konfitur i deserów.
Źródła:
- Giermaziak; I. Fryzowska-Chrobot; Właściwości lecznicze bzu czarnego (Sambucus nigra L.), 2017; Forum Bibl. Med; R. 10 nr 1 (19).
- Dyduch; Bez czarny – charakterystyka biologiczna, wykorzystanie w ziołolecznictwie, kosmetyce i gospodarstwach domowych, 25/2014; Episteme, s. 21–27.
- Kołodziej; K. Drożdżal; Właściwości przeciwutleniające kwiatów i owoców bzu czarnego pozyskiwanego ze stanu naturalnego; ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość; 2011, 4 (77), s. 36-44.
- E. Senderski; Prawie wszystko o ziołach; Podkowa Leśna 2007; Wydawca M. E. Senderski.
- B-E van Wyk, M. Wink; Rośliny lecznicze świata; Wrocław 2004; MedPharm Polska.
- Ł. Łuczaj; Dzika kuchnia; Warszawa 2013, Nasza Księgarnia.
