Czym są parabeny w kosmetykach i jak rozpoznać je w składzie?

Od wielu lat parabeny są traktowane jako kontrowersyjny składnik kosmetyków. Zupełnie niepotrzebnie. Stanowią najlepiej przebadaną grupą konserwantów, jakie można znaleźć w produktach do pielęgnacji twarzy i ciała. Dowiedz się, jak je rozpoznać i czy ich stosowanie nie jest szkodliwe.

Parabeny – co to jest?

Parabeny to ogólne określenie pochodnych kwasu p-hydroksybenzoesowego. W kosmetyce pełnią rolę konserwantów, czyli substancji, których zadaniem jest zabezpieczenie kosmetyków przed rozwojem drobnoustrojów pochodzących z powietrza lub bytujących na skórze. W kosmetykach można je znaleźć pod kilkoma nazwami:

• Methylparaben,
• Ethylparaben,
• Propylparaben,
• Butylparaben,
• Potassium Methylparaben,
• Potassium Ethylparaben,
• Potassium Propylparaben,
• Sodium Methylparaben,
• Sodium Ethylparaben,
• Sodium Propylparaben,
• Sodium Butyparaben.

Substancje mogą również występować pod innymi nazwami, jak glutaraldehyde, tegosept, mycocten, nipasol. Ponadto, oznaczenie parabenów w kosmetyce może być określone jako połączenie litery i numeru, jak np. E216 (paraben propylu). Oprócz zastosowania w przemyśle kosmetycznym, ten rodzaj konserwantów jest obecny w żywności. 

Parabeny można znaleźć w różnych kosmetykach, w szczególności w kremach i szamponach do włosów. Są dobrze przebadanymi konserwantami, dzięki czemu zabezpieczają kosmetyki, po które sięgamy codziennie. Parabeny w kosmetykach do pielęgnacji ciała i twarzy wykazują skuteczne działanie przeciwko grzybom, pleśniom i drożdżom. W przypadku bakterii ich skuteczność jest mniejsza. Zazwyczaj ilość parabenów w produkcie jest niewielka, dlatego nie ma konieczności traktowania ich jako bardzo szkodliwe substancje. 

Czy parabeny są szkodliwe?

Parabeny w kosmetykach do pielęgnacji twarzy i ciała są jednymi z bardziej kontrowersyjnych składników. Istnieją badania, które określają je jako szkodliwe, jednak pozostałe publikacje naukowe podważają tę tezę. Niemniej jednak, większość kosmetyków ma je w swoim składzie, najczęściej pod koniec INCI. Z uwagi na różne doniesienia dotyczące ich zastosowania, wiele osób zadaje sobie pytanie: czy parabeny są szkodliwe? Obecnie trwają badania, które mają udowodnić lub zaprzeczyć tej hipotezie. Zanotowano jednak niewielkie ilości tych substancji w tkankach u kobiet z nowotworami. Dostały się do nich poprzez skórę, jednak obecnie nie ma jednoznacznego stanowiska w tym zakresie. Nadal trwają badania weryfikujące, czy obecność parabenów w kosmetykach stosowanych pod pachami może mieć kancerogenne działanie. 

Parabeny w kosmetykach mogą wykazywać działanie alergizujące. Niekiedy obserwowane są reakcje alergiczne, a dokładnie alergia kontaktowa, która się pojawia po użyciu kosmetyku. Objawia się podrażnieniem skóry,  zaczerwienieniem, wysypką i pieczeniem. Czasem występuje też świąd skóry.

Parabeny same w sobie nie wykazują wysokiego potencjału alergizującego, jednak w połączeniu z niektórymi składnikami kosmetyków może on wzrosnąć. Negatywnie na skórę działa również ekspozycja na promieniowanie słoneczne. Podczas stosowania kosmetyków zawierających konserwanty należy obserwować reakcję swojej skóry, a w przypadku pojawienia się działań niepożądanych zaprzestać stosowania.

Jak rozpoznać parabeny w składzie kosmetyków?

Parabeny w kosmetykach można znaleźć na liście INCI. Im niższej, tym zastosowane zostało mniejsze stężenie. Osoby z reaktywnymi i wrażliwymi skórami powinny szukać produktów, które zawierają parabeny na ostatnich miejscach lub sięgać po kosmetyki naturalne. Produkty mają niższy potencjał alergizujący, dlatego mogą się lepiej sprawdzić w pielęgnacji skóry.  

W kosmetykach znajdują się nie tylko parabeny, ale również inne składniki konserwujące. Ich obecność jest konieczna, jeśli produkt ma w swoim składzie wodę. W przypadku kosmetyków na bazie olejów czy czystych maseł roślinnych, zastosowanie konserwantu nie jest wymagane. Jednak warto pamiętać, że taki produkt może mieć krótszy termin ważności. 

Nie należy się sugerować informacją na opakowaniu wskazującą, że w danym produkcie nie zastosowano parabenów. Nie oznacza to, że taki kosmetyk jest w pełni naturalny. Zamiast tego rodzaju konserwantów mogą być obecne inne, np. niebezpieczny formaldehyd, DMDM Hydantoin czy popularny phenoxyethanol. Ponadto, do zabezpieczenia kosmetyków przed rozwojem drobnoustrojów wykorzystywane są również alkohole. W większości wykazują działanie wysuszające i mogą uszkadzać barierę hydrolipidową skóry. 

Dobór kosmetyków jest zatem kwestią indywidualną, ponieważ skład kosmetyków mineralnych czy naturalnych również może uczulać lub podrażniać skórę. Dlatego przed wprowadzeniem do pielęgnacji jakiegokolwiek nowego produktu, warto wykonać próbę uczuleniową. Dzięki temu spada ryzyko pojawienia się podrażnienia skóry czy alergii kontaktowej. 

W kosmetykach do makijażu również konieczne jest oznaczenie obecności parabenów. Informacja o składzie jest zamieszczana bezpośrednio na opakowaniu lub na kartoniku, w którym jest sprzedawany produkt. Umieszczanie informacji na etykiecie jest regulowane przez prawo, dlatego każdy producent ma taki obowiązek. 

Kolejną ważną kwestią związaną z obecnością parabenów w kosmetykach jest ich pochodzenie. Na rynek europejski zostały dopuszczone produkty, które zawierają składniki zatwierdzone przez Komitet Naukowy ds. Produktów Konsumenckich działający przy Komisji Europejskiej (SCCS). W przypadku kosmetyków pochodzących z innych krajów, np. Chin lub Korei, te wymagania mogą być inne. Różnica może polegać nie tylko na rodzaju zastosowanego konserwantu, ale również dozwolonym stężeniu. Warto mieć to na uwadze, sięgając po produkty pochodzące z tych krajów. Szkodliwość parabenów zastosowanych w nich może być wyższa. 

Podsumowanie

Parabeny to kontrowersyjne składniki, które w kosmetykach są odpowiedzialne za ochronę przed szkodliwym działaniem drobnoustrojów. Warto jednak wspomnieć, że ten rodzaj konserwantów jest często wykorzystywany w produktach do codziennego stosowania, jak szampony i kremy. Niewielkie stężenie parabenów nie jest niebezpieczne, jednak w towarzystwie niektórych składników mogą wykazywać wyższy potencjał alergiczny. 

Źródła:

1. Bojarowicz H., Wnuk M., Buciński A., Efektywność i bezpieczeństwo stosowania parabenów, „Problemy Higieny i Epidemiologii”, 93, 2012, s. 647-653.
2. Bojarowicz H., Wojciechowska M., Gocki J., Substancje konserwujące stosowane w kosmetykach oraz ich działania niepożądane, „Problemy Higieny i Epidemiologii”, 89 2008, s. 30-33.
3. Marwicka J., Niemyska K., Wieczorek M., Parabeny jako substacje konserwujące stosowane w preparatach kosmetycznych oraz ich wpływ na apoptozę fibroblastów skóry człowieka, „Kosmetologia Estetyczna”, 6/2017, vol 6, s. 561-567.
4. Pawłusiewicz M., Łącka A., Parabeny jako konserwanty w produktach kosmetycznych, „Polish Journal of Cosmetology”, 2017,tom 20, nr 4, s. 345-348.