Bostonka u dorosłych: objawy, czas trwania i leczenie

Dzieci uczęszczające do żłobków, przedszkoli i szkół często chorują na infekcje wirusowe. Z placówek „przynoszą” niechciane patogeny do domu i tym samym narażają na zachorowanie innych domowników. Wiele infekcji jest uznawanych za choroby wieku dziecięcego, ale mogą dotykać także dorosłych. Jedną z nich jest bostonka, nazywana również chorobą bostońską. Z artykułu dowiesz się więcej o bostonce u dorosłych.

Bostonka – czym jest?

Bostonka to potoczna nazwa infekcji przenoszonej przez wirusy – choroby dłoni, stóp i jamy ustnej. Potoczne określenie na tę chorobę pochodzi od ogniska epidemicznego choroby w XX wieku w Bostonie. Medycznie prawidłowa nazwa i zarazem terminologia używana na całym świecie to choroba rąk, stóp i jamy ustnej. 

W przebiegu infekcji pojawiają się objawy ogólne i dolegliwości skórne o różnym nasileniu. Choroba dotyczy przede wszystkim dzieci w wieku 5-7 lat, które uczęszczają do przedszkoli i szkół, ale może z łatwością przenieść się na przebywające w bliskim kontakcie z chorymi dziećmi osoby dorosłe.

Bostonka jest chorobą wirusową. Wywoływana jest przez kilka patogenów, przez co przechorowanie jej nie gwarantuje wykształcenia trwałej odporności. Za infekcje odpowiadają głównie:

• enterowirus 71,
• wirusy Coxsackie (zwłaszcza szczep A16).

Obecność tych wirusów nie jest rutynowo oznaczana w laboratoriach przyszpitalnych oraz w poradniach lekarza rodzinnego. Rozpoznanie choroby jest typowo kliniczne – na podstawie objawów prezentowanych przez osoby chore.

Bostonka u dorosłych – jak dochodzi do zakażenia?

Wirusy odpowiedzialne za chorobę bostońską rozprzestrzeniają się poprzez wydzieliny z nosa i gardła, płyn ze zmian skórnych oraz przez kał. W praktyce osoby dorosłe zarażają się zwykle przez bliski kontakt z zarażoną osobą, najczęściej z chorym dzieckiem. Z tego powodu dorośli, którzy chorują na bostonkę, to głównie osoby mieszkające z dziećmi uczęszczającymi do placówek szkolnych oraz osoby pracujące w takich placówkach.

Do zakażenia bostonką może dojść poprzez:

• wdychanie powietrza, w którym znajdują się cząsteczki wirusa (dostają się tam przy mówieniu, kichaniu, kaszlu),
• dotykanie skażonych przedmiotów, takich jak zabawki, klamki, krzesła, stoły,
• kontakt z żywnością i wodą zanieczyszczoną wirusem, np. picie z tego samego kubka, dojadanie pokarmów po osobie chorej,
• zmienianie pieluch u chorego dziecka.

Bostonka należy do tzw. chorób brudnych rąk – do zakażenia dochodzi przy nieprzestrzeganiu zasad higieny. Przestrzeganie reżimu higienicznego mycia rąk może pomóc w ograniczeniu zakażeń.

Sprawdź popularne kategorie

Jak wygląda bostonka u dorosłych?

Występowanie choroby bostońskiej u osób w wieku dorosłym jest stosunkowo rzadkie. Przebieg choroby może początkowo przypominać inne infekcje wysypkowe, co dodatkowo utrudnia diagnostykę. Bostonka u dorosłych może mieć też nietypowy przebieg – objawy ogólne i skórno-śluzówkowe mogą nie występować w takim schemacie, jak u dzieci. Cenną wskazówką co do postawienia diagnozy choroby rąk, stóp i jamy ustnej jest wywiad wskazujący na niedawny kontakt z dziećmi objętymi infekcją.

Przebieg bostonki u osób dorosłych jest zróżnicowany. Może być łagodny i samoograniczający się, ale częściej niż u dzieci jest ciężki i prowadzi do powikłań skórnych, neurologicznych i kardiologicznych.

Objawy bostonki – wysypka, gorączka, ból gardła

Przebieg bostonki u osób dorosłych jest podobny do tego, jak przebiega bostonka u dziecka. Można wyróżnić kilka etapów choroby.

1. Okres inkubacji – trwa około 5 dni. Jest to czas od momentu kontaktu z wirusem do pojawienia się pierwszych objawów choroby. Pomimo braku objawów w tym okresie można już być zakaźnym dla otoczenia.
2. Okres objawów prodromalnych – trwa 1-2 dni. Pojawiają się pierwsze objawy choroby, ale nie są one charakterystyczne. Dominują: złe samopoczucie, zmniejszenie apetytu, ból mięśni i stawów, osłabienie, stan podgorączkowy lub niewysoka gorączka.
3. Okres wysypkowy – trwa około 1 tygodnia. Jest to czas, kiedy pojawiają się zmiany skórno-śluzówkowe. Jako pierwsze zwykle pojawiają się zmiany w jamie ustnej. Są to drobne 1-3 milimetrowe pęcherzyki, które łatwo pękają i są przyczyną silnego bólu gardła. Następnie na grzbietowych i podeszwowych powierzchniach dłoni i stóp pojawiają się pęcherzyki i grudki umiejscowione na żywoczerwonym podłożu. Wysypka jest bolesna, swędząca i sprawia duży dyskomfort. Może ulegać nadkażeniom bakteryjnym. Zmiany skórne mogą obejmować także okolicę narządów płciowych, pośladki, twarz, tułów i kończyny.
4. Okres rekonwalescencji – trwa około 2 tygodnie. W tym czasie dochodzi do stopniowego wycofywania się objawów – gojenia zmian w jamie ustnej i na skórze. Na czas trwania tego etapu wpływa obecność chorób współistniejących, zwłaszcza cukrzycy.

Jak długo trwa bostonka i jak długo zaraża?

Czas trwania choroby bostońskiej jest cechą indywidualną i u dorosłych jest zwykle nieco dłuższy niż u dzieci. Zwykle po około 10 dniach od początku choroby rozpoczyna się stopniowe ustępowanie zmian śluzówkowo-skórnych.

Wydalanie wirusów odpowiedzialnych za wywoływanie choroby dłoni, stóp i jamy ustnej rozpoczyna się jeszcze przed pojawieniem się pierwszych objawów – można być nieświadomym choroby i zarażać osoby w otoczeniu. Najwyższa zakaźność przypada na okres objawów prodromalnych oraz na okres wysypkowy. Zakaźność utrzymuje się do czasu zaniku pęcherzykowej wysypki, ale utrzymywanie się wirusa w przewodzie pokarmowym i wydalanie z kałem może trwać jeszcze przez kilka tygodni.

Bostonka na twarzy u dorosłych

Zmiany wysypkowe w przebiegu bostonki u dorosłych mogą być mniej typowe niż u dzieci i oprócz typowej lokalizacji na dłoniach, stopach i w jamie ustnej, mogą pojawić się także na twarzy. Pęcherzyki i grudki na rumieniowym podłożu mogą pojawić się wokół ust, na policzkach i na brodzie. Są bolące i swędzące – prowokują drapanie, a to z kolei może prowadzić do powstawania głębokich ran, co wygląda nieestetycznie. Taka wysypka zwykle nie pozostawia trwałych blizn, ale w przypadku nadkażenia bakteryjnego zmiany mogą goić się przez wiele tygodni.

Bostonka u dorosłych – leczenie i łagodzenie objawów

Jak dotąd nie opracowano leczenia przyczynowego choroby dłoni, stóp i jamy ustnej. Nie ma na nią skutecznej szczepionki. Choroba ma charakter samoograniczający się, co oznacza, że nawet bez żadnej ingerencji w jej przebieg ustąpi samoistnie.

Postępowanie medyczne w bostonce u dorosłych opiera się na leczeniu objawowym i łagodzeniu objawów.

W przypadku gorączki oraz dolegliwości bólowych zalecane są leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe – najczęściej paracetamol i ibuprofen w formie tabletek, kapsułek lub preparatów do rozpuszczania w wodzie. Maksymalna dawka dobowa paracetamolu u dorosłych to 4000 mg, a ibuprofenu – 1200 mg.

Do łagodzenia bólu i dyskomfortu w jamie ustnej można sięgnąć po apteczne preparaty. Mają one postać sprayów, żeli, tabletek i pastylek do ssania lub płynów do płukania jamy ustnej. Najczęściej występujące w nich substancje czynne to: oktenidyna, benzydamina, chlorheksydyna i lidokaina. Warto unikać spożywania pokarmów gorących, ostrych i kwaśnych.

Na szczególną uwagę zasługuje pielęgnacja skóry w przebiegu bostonki. Stawiaj na kosmetyki do ciała o łagodnym składzie bez substancji zapachowych o potencjalnie drażniącym działaniu. W razie uczucia przesuszenia skóry możesz sięgnąć po certyfikowane emolienty (kosmetyki stosowane w atopowym zapaleniu skóry). Do łagodzenia świądu można sięgnąć po apteczne pianki na skórę stosowane w przypadku swędzących wysypek przy chorobach zakaźnych, np. w ospie wietrznej. Pomocne mogą się okazać chłodne okłady na swędzące miejsca. Noś przewiewne ubrania z naturalnych tkanin.

Z dużą dozą ostrożności należy sięgać po tzw. babcine metody radzenia sobie z objawami skórnymi bostonki. Przykładem jest kąpiel w krochmalu czy pokrywanie pęcherzyków skórnych pastami. Skuteczność tych sposobów jest wątpliwa, a nawet mogą one prowadzić do zaostrzenia zmian skórnych i wtórnych nadkażeń. 

Bostonka u dorosłych – kiedy zgłosić się do lekarza?

Przebieg choroby bostońskiej u dorosłych jest zwykle łagodny, ale istnieją szczególne sytuacje i objawy, które powinny skłonić do pilnego kontaktu z lekarzem.

• Wysoka gorączka (powyżej 39℃) nieustępująca po lekach przeciwgorączkowych lub gorączka utrzymująca się dłużej niż 3 dni.
• Brak możliwości przyjmowania płynów.
• Objawy świadczące o nadkażeniu pęcherzy – nasilone zaczerwienienie, pęcherzyki wypełnione ropą, brzydki zapach płynu z pęcherzyków.
• Objawy świadczące o możliwości wystąpienia powikłań choroby – silny ból głowy, zaburzenia świadomości, drgawki, kołatanie serca.

Na wizytę do lekarza powinny zgłosić się osoby z chorobami przewlekłymi, z obniżoną odpornością oraz kobiety z bostonką w ciąży.

Podsumowanie

Bostonka (choroba dłoni, stóp i jamy ustnej) u dorosłych występuje rzadko, ale jej przebieg bywa dłuższy i cięższy. W ochronie przed zachorowaniem największe znaczenie ma unikanie kontaktu z chorymi. Nie zawsze jest to jednak możliwe, np. w sytuacji, gdy osobą chorującą jest nasz domownik. Warto być zaznajomionym z zasadami postępowania oraz z zakaźnością w przypadku bostonki u dorosłych. Rozpoznanie choroby u osób dorosłych może sprawiać nieco większą trudność, niż u dzieci.

Źródła:

1. Cianciara J., Juszczyk J., Choroby zakaźne i pasożytnicze, Wydawnictwo Czelej Sp. z. o.o., Lublin, 2007
2. Kawalec W., Grenda R., Kulus M., Pediatria II, wyd.II, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2018
3. Afonso C., Almedia A., Hand, Foot, and Mouth Disease in Adults, Cureus, 11.2023, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10699830/ [dostęp: 6.12.2025 r.]
4. Pham K.N.O., Duong M.C., Vo D.N., Ho D.T.N., Hand, foot and mouth disease with encephalomyelitis in adult: A case report, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0732889325001555?via%3Dihub [dostęp: 6.12.2025 r.]