Kiedy powinno się szczepić na błonicę i czy trzeba odnawiać szczepienie?
Szczepienie przeciw błonicy skutecznie chroni przed groźną chorobą, ale z czasem odporność maleje. Sprawdź, kiedy najlepiej się zaszczepić i jak często powtarzać dawki, aby zachować ochronę.
Spis treści
Wiele osób kojarzy błonicę z chorobą, która już nie występuje, dlatego często nie pamięta o szczepieniach przypominających. Tymczasem zakażenia nadal są odnotowywane w różnych regionach świata, również w krajach rozwiniętych, a odporność po szczepieniu stopniowo słabnie. Dlatego osobom dorosłym zaleca się przyjmowanie dawek przypominających co 10 lat, szczególnie przed podróżą do krajów, gdzie błonica nadal występuje.
Agnieszka Malissa
Błonica to ciężka choroba bakteryjna, która przed wprowadzeniem powszechnych szczepień była przyczyną licznych zachorowań i zgonów. Dzięki szczepieniom obecnie występuje rzadko w Europie – w latach 2016–2020 w krajach Unii Europejskiej odnotowywano średnio 27 przypadków rocznie. Choroba nadal występuje w wielu regionach świata, szczególnie tam, gdzie poziom wyszczepienia jest niski, zwłaszcza w części krajów Azji, Afryki, Bliskiego Wschodu i Europy Wschodnie. Ponieważ odporność po szczepieniu z czasem słabnie, osobom dorosłym zaleca się przyjmowanie dawek przypominających co 10 lat. Szczepienia pozostają najskuteczniejszym sposobem ochrony przed zachorowaniem i jego ciężkimi powikłaniami.
Chociaż dzięki powszechnym szczepieniom błonica występuje obecnie znacznie rzadziej niż w przeszłości, choroba nadal jest odnotowywana w Europie. Według danych Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) w 2022 roku zgłoszono 359 przypadków błonicy, podczas gdy rok wcześniej odnotowano 61 zachorowań. Dane te pokazują, że utrzymanie wysokiego poziomu wyszczepienia oraz regularne podawanie dawek przypominających pozostają kluczowe dla zapobiegania zachorowaniom. Najwięcej zachorowań odno towano w Niemczech.
Kto może zaszczepić się na błonicę?
Przeciw błonicy mogą szczepić się osoby zdrowe w każdym wieku. Szczepienie przeciw błonicy jest obowiązkowe dla dzieci i młodzieży do ukończenia 19. roku życia. Osobom dorosłym zaleca się przyjmowanie dawek przypominających co 10 lat, ponieważ odporność po szczepieniu z czasem słabnie. Kobiety w ciąży powinny otrzymać szczepionkę Tdap w każdej ciąży, optymalnie między 27. a 36. tygodniem ciąży. Szczepionka przeciw błonicy jest najczęściej podawana w preparacie skojarzonym, który chroni również przed tężcem i krztuścem.
Szczepienie przeciw błonicy dla dzieci i niemowląt
W Polsce szczepienie przeciw błonicy jest obowiązkowe i rozpoczyna się w pierwszych miesiącach życia dziecka. Szczepionka jest podawana najczęściej w preparacie skojarzonym, który oprócz błonicy chroni również przed innymi chorobami zakaźnymi.
Zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych szczepienie podstawowe obejmuje 4 dawki podawane w 2. miesiącu życia (między 6. a 8. tygodniem życia), następnie w 3.–4. oraz 5.–6. miesiącu życia, a także między 16. a 18. miesiącem życia. Po zakończeniu szczepienia podstawowego podawane są dawki przypominające. Dawki przypominające podawane są:
- w 6. roku życia – błonica, tężec, krztusiec (DTPa),
- w 14. roku życia – błonica, tężec, krztusiec (dTap),
- w 19. roku życia – błonica, tężec (Td).
Szczepienie na błonicę dla dorosłych
Odporność po szczepieniu przeciw błonicy stopniowo się zmniejsza, dlatego osobom dorosłym zaleca się przyjmowanie dawek przypominających co 10 lat.
Osoby, które nie otrzymały wcześniej szczepienia podstawowego, powinny uzupełnić je zgodnie ze schematem 3 dawek podawanych w odstępach 0, 1 oraz 6–12 miesięcy. Zaleca się, aby pierwszą dawkę stanowiła szczepionka przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (Tdap), a kolejne dwie dawki szczepionka przeciw błonicy i tężcowi (Td). Po zakończeniu szczepienia podstawowego dawkę przypominającą Tdap należy powtarzać co 10 lat.
Szczepienie jest szczególnie ważne przed podróżą do krajów, w których błonica nadal występuje endemicznie lub gdzie poziom wyszczepienia jest niski. Dotyczy to m.in. części krajów Afryki, Azji, Bliskiego Wschodu, Ameryki Środkowej i Południowej oraz regionu Pacyfiku.
Dla dorosłych dostępne są szczepionki:
- Przeciw błonicy
- przeciw błonicy i tężcowi,
- przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi,
- przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi i polio.
Czy szczepienie na błonicę jest obowiązkowe?
Zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO) szczepienie przeciwko błonicy należy do szczepień obowiązkowych u wszystkich dzieci i młodzieży do ukończenia 19. roku życia. Zwykle podaje się je w formie szczepionki skojarzonej.
Dane WHO i UNICEF pokazują, że poziom wyszczepienia przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi różni się pomiędzy krajami europejskimi. W 2023 roku najwyższe wskaźniki odnotowano w Grecji, Portugalii, Luksemburgu i na Węgrzech (99%), natomiast najniższe w Rumunii (78%).
Dlaczego szczepienie na błonicę jest obowiązkowe w Polsce?
Błonica jest ciężką chorobą zakaźną, która może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak zapalenie mięśnia sercowego, uszkodzenie nerek czy porażenia nerwów. Dzięki obowiązkowym szczepieniom liczba zachorowań w Polsce została znacząco ograniczona – w latach 1997–2024 nie odnotowano przypadków błonicy. Ponieważ choroba nadal występuje w różnych regionach świata, utrzymanie wysokiego poziomu wyszczepienia pozostaje kluczowe dla ochrony zdrowia publicznego. Pozwala to utrzymać wysoki poziom odporności populacyjnej i skutecznie chronić społeczeństwo przed powrotem choroby.
Rodzaje szczepionek przeciwko błonicy
Dostępne są różne rodzaje szczepionek chroniących przed błonicą, które podaje się podskórnie lub domięśniowo.
|
Rodzaj szczepionki na błonicę |
Opis i przykłady |
|
Szczepionka monowalentna |
Chroni wyłącznie przed błonicą. Dostępna w dwóch wariantach zawartości antygenu:
|
|
Szczepionka skojarzona |
Chroni przed błonicą oraz innymi chorobami:
|
Kiedy zaszczepić się na błonicę?
Zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO) szczepienie przeciw błonicy rozpoczyna się w niemowlęctwie. Do 19. roku życia podaje się łącznie 7 dawek szczepionki – 4 dawki w ramach szczepienia podstawowego oraz 3 dawki przypominające.
Ponieważ odporność na błonicę z czasem słabnie, osobom dorosłym zaleca się przyjmowanie dawek przypominających co 10 lat.
Szczepienie przypominające warto rozważyć również przed podróżą do krajów, w których błonica nadal występuje. Dodatkowo osoby, które miały bliski kontakt z chorym na błonicę, mogą wymagać dawki przypominającej, jeśli od ostatniego szczepienia minęło więcej niż 5 lat.
Szczepienie na błonicę – co ile lat?
Pełny cykl szczepienia przeciw błonicy zapewnia bardzo wysoką skuteczność ochrony przed zachorowaniem, sięgającą około 97%. Ponieważ jednak odporność po szczepieniu z czasem słabnie, dorosłym zaleca się przyjmowanie dawek przypominających co 10 lat.
Jest to szczególnie ważne dla osób podróżujących do krajów, gdzie błonica nadal występuje, a także dla osób mających kontakt z osobami przybywającymi z takich regionów. Szczepienia przypominające wykonuje się najczęściej szczepionką przeciw błonicy i tężcowi (Td) lub szczepionką przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (Tdap).
Gdzie można zaszczepić się przeciwko błonicy?
Osoby dorosłe mogą zaszczepić się przeciw błonicy w aptece, a także w przychodniach i punktach szczepień. W aptece farmaceuta może przeprowadzić kwalifikację do szczepienia, wystawić receptę na szczepionkę oraz podać preparat podczas jednej wizyty.
Szczepienie przeciw błonicy wykonywane jest szczepionkami skojarzonymi, które oprócz błonicy chronią również przed tężcem, krztuścem lub poliomyelitis (polio). Usługa kwalifikacji i podania szczepionki przez farmaceutę jest finansowana przez NFZ, natomiast pacjent ponosi koszt zakupu szczepionki.
Błonica a szczepienie – podsumowanie
Szczepienie przeciw błonicy to najskuteczniejszy sposób ochrony przed tą ciężką, potencjalnie zagrażającą życiu chorobą zakaźną. W Polsce należy ono do szczepień obowiązkowych u dzieci i młodzieży, a osobom dorosłym zaleca się dawki przypominające co 10 lat, ponieważ odporność po szczepieniu stopniowo słabnie. Regularne szczepienia pomagają zapobiegać zachorowaniom oraz groźnym powikłaniom, takim jak uszkodzenie serca, nerek czy układu nerwowego.
FAQ
Jak długo działa szczepionka na błonicę?
Jak sprawdzić, czy przeszło się szczepienie na błonicę?
Czy szczepionka na błonicę jest płatna?
Czy przechorowanie błonicy uodparnia przez kolejnym zachorowaniem?
Źródła:
- https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/blonica [dostęp 28.06.2026 r.]
- https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/dlaczego-szczepimy-sie-przeciw-blonicy [dostęp 28.06.2026 r.]
- CHPL szczepionek zarejestrowanych w Polsce przeciwko błonicy, https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public [dostęp 28.06.2026 r.]
- https://farmacja.expert/wiedza/praktyka-apteczna/czy-zapomniana-choroba-powraca-informacje-dla-farmaceutow/ [dostęp 28.06.2026 r.]
- https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/od-25-sierpnia-2025-roku-wiecej-szczepien-w-aptekach-za-podanie-szczepionki-zaplaci-nfz,8816.html [dostęp 28.06.2026 r.]
- European Centre for Disease Prevention and Control. Diphtheria. In: ECDC. Annual epidemiological report for 2022. Stockholm: European Centre for Disease Prevention and Control; 2024. https://www.ecdc.europa.eu/en/ publications-data/diphtheria-annual epidemiological-report-2022 [dostęp 28.06.2026 r.]
- Wojewódzka Stacja SanitarnoEpidemiologiczna w Warszawie. Błonica. Warszawa: 2025. https://www.gov.pl/web/wsse-warszawa/blonica gov.pl+9 [dostęp 28.06.2026 r.]
Najnowsze artykuły
Kiedy powinno się szczepić na błonicę i czy trzeba odnawiać szczepienie?
Szczepienia a wyjazd za granicę – poznaj obowiązkowe szczepienia dla podróżujących! Lista i tabela!
Szczepionka na polio – kiedy warto zaszczepić się na chorobę Heinego-Medina?
Szczepionka WZW B – jak długo utrzymuje się odporność po szczepieniu?
Zapachy lata 2026 – ranking kosmetyków, które pachną wakacjami
