Nerwobóle – prawdziwa choroba czy stres? Jak leczyć neuralgie?

Co to są nerwobóle? Czy nerwoból to faktyczny ból nerwu, czy może jest związany z „nadmiernymi nerwami”, czyli stresem? W terminologii medycznej nerwoból, zwany także neuralgią, to ból pochodzący z nerwu obwodowego. Cechuje się napadowym charakterem, jest silny, rwący i trwa od kilku sekund do paru minut.

Nerwobóle (neuralgia) – co to takiego?

Co to jest nerwoból? Aby odpowiedzieć na to pytanie, przypomnijmy sobie najpierw pokrótce, jak funkcjonuje nasz układ nerwowy i na czym polega odczuwanie dolegliwości bólowych. Podstawową jednostką układu nerwowego są neurony, czyli komórki nerwowe. Cechują się zdolnością do wytwarzania, odbierania, przetwarzania i przekazywania dalej sygnałów nerwowych. Neurony łączą się ze sobą, tworząc skomplikowane sieci rozmieszczone po całym organizmie.

Neurony czuciowe odpowiedzialne są za odbiór bodźca (np. dotyk, ból), wygenerowanie impulsu i przekazanie go kolejnym komórkom. Natomiast neurony ruchowe przewodzą impulsy do komórek efektorowych, np. mięśni, powodując ich ruch. W większości przypadków odczuwanie bólu to zupełnie fizjologiczne zjawisko i kolokwialnie mówiąc, informuje nas, że coś jest nie tak.

Szkodliwe bodźce (zewnętrzne – takie jak ból kończyny związany z urazem lub wewnętrzne – ból brzucha związany ze stanem zapalnym w obrębie układu pokarmowego) są odbierane przez komórki receptorowe i w postaci specyficznych sygnałów przekazywane dalej przez nieuszkodzony układ nerwowy, do wyższych ośrodków.

Omawiając nerwoból (neuralgię), który jest rodzajem bólu neuropatycznego, warto rozróżnić kilka pojęć związanych z układem nerwowym.

• Ból neuropatyczny – wynika z uszkodzenia (np. u niektórych pacjentów po przechorowaniu półpaśca) lub dysfunkcji nerwu (np. związanego ze stanem zapalnym, uciskiem nerwu przez przepuklinę dysku). Może mieć charakter promieniujący, piekący, kłujący, przeszywający, często towarzyszy mu allodynia (nadwrażliwość na bodźce termiczne lub mechaniczne, które zwykle nie wywołują bólu).
• Ból neurogenny – szersze pojęcie obejmujące wszystkie bóle wynikające z zaburzeń w układzie nerwowym, a jego przykładem jest ból neuropatyczny. Może występować również przy uszkodzeniu mózgu, np. po udarze.

Zatem nerwoból (neuralgia) jest przykładem bólu neuropatycznego, który często nie wiąże się z trwałym uszkodzeniem nerwu, a wynika z jego nadpobudliwości lub przejściowej dysfunkcji. W przeciwieństwie do neuropatii, np. cukrzycowej, neuralgia nie powoduje zazwyczaj zaburzeń czucia ani osłabienia mięśni. W neuropatii natomiast dochodzi do uszkodzenia nerwów, co prowadzi do upośledzonego odczuwania bodźców, osłabienia lub utraty czucia, drętwienia i parestezji.

Nerwobóle – objawy. Jak rozpoznać nerwoból?

Objawy nerwobólu są dosyć charakterystyczne. Ból umiejscawia się w obszarze unerwianym przez dany nerw lub jego gałąź. Pojawia się w sposób nagły i napadowy, często samoistnie lub wskutek prowokacji czy podrażnienia punktów spustowych (np. przez dotyk czy codzienne czynności: jedzenie posiłku, mycie zębów, podmuch zimnego powietrza itp.).

Trwają z reguły od paru sekund do kilku minut, a intensywność doznania bólowego określana jest jako znaczna. Ból, podczas trwania napadu, może czasem subtelnie promieniować do sąsiednich okolic. W badaniu neurologicznym nie stwierdza się przedmiotowych objawów uszkodzenia nerwu, nie występują zaburzenia ruchowe, zaburzenia czucia (mrowienie, drętwienie) ani zmiany troficzne (np. związane z wyglądem skóry).

Nerwobóle - przyczyny i rodzaje nerwobóli

Nerwobóle dokuczają głównie osobom starszym, ale mogą zdarzyć się także w młodszym wieku.

W diagnostyce różnicowej nerwobólu, w zależności od lokalizacji dolegliwości, pod uwagę bierze się m.in. choroby demielinizacyjne, procesy zapalne, guzy tylnego dołu czaszki czy zaburzenie przebiegu naczyń tętniczych. Nie bez znaczenia jest również stres, który może nasilać nerwobóle, np. prowadząc do wzrostu napięcia nerwowego i pobudliwości układu nerwowego.

Nerwobóle głowy i twarzy

Typowymi nerwobólami w obrębie głowy i twarzy są neuralgie nerwów czaszkowych, np.:

• Nerwoból nerwu trójdzielnego (lub nerwoból gałęzi nerwu trójdzielnego),
• Nerwoból językowo-gardłowy,
• inne nerwobóle twarzowe.

Ból w neuralgii nerwu trójdzielnego może być wywołany przez dotyk punktów spustowych (miejsc, w których nerw opuszcza czaszkę) lub codzienne czynności, takie jak mycie zębów, żucie, połykanie, mówienie, uśmiech, zimny podmuch powietrza. Reakcją na ból jest grymas, wykrzywienie twarzy czy konieczność potarcia ręką. Niektóre nerwobóle, np. neuralgia potyliczna, jest zaliczana do charakterystycznych bólu głowy. Sprawdź także artykuł: Częste bóle głowy - co może być ich przyczyną?

Warto wiedzieć, że objawowy nerwoból, powstały w przebiegu innych chorób, może być efektem przebycia półpaśca – to tzw. neuralgia popółpaścowa (np. półpasiec uszny może prowadzić do neuralgii trójdzielnej). Można mu zapobiegać poprzez szczepienia przeciwko ospie wietrznej. 

Zobacz również: Neuropatia poinfekcyjna − co może ją wywołać?

Nerwobóle w klatce piersiowej i tułowia

Nerwobóle w klatce piersiowej i tułowiu wynikają z podrażnienia, ucisku lub uszkodzenia nerwów międzyżebrowych oraz nerwów wychodzących z rdzenia kręgowego w odcinku piersiowym. Najczęściej pacjentów dotyka neuralgia międzyżebrowa.

Przyczyną występowania neuralgii w obrębie klatki są przykładowo:

• Uraz mechaniczny (np. złamanie żeber, przeciążenie mięśni międzyżebrowych),
• Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa piersiowego,
• Neuralgia popółpaścowa, która wywołuje nerwoból międzyżebrowy.

Nerwobóle w tej okolicy mogą być mylone z bólem sercowym (np. nerwicą serca o podłożu psychogennym – związanym ze stresem, która jest określana jako nerwoból serca).

Nerwobóle pleców i kręgosłupa

Nerwobóle w obrębie pleców i kręgosłupa często wynikają z ucisku nerwów wychodzących z rdzenia kręgowego. Mogą być mylone z bólem mięśniowym. Wśród przyczyn wymienia się np.:

• Przepuklinę krążka międzykręgowego,
• Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa,
• Neuralgię popółpaścową.

Nerwobóle kończyn

Nerwobóle mogą dotyczyć także kończyn i towarzyszą chorobom, takim jak:

Nerwobóle mogą dotykać określonej części kończyny, np.:

• Nadgarstka i dłoni w zespole cieśni nadgarstka,
• Zgięcia łokcia w zespole kanału łokciowego,
• Palców stóp III i IV w przypadku kobiet noszących buty na obcasie (tzw. nerwoból Mortona).

Nerwobóle brzucha

Nerwobóle brzucha to rzadki, ale możliwy rodzaj bólu neuropatycznego, wynikający z podrażnienia, ucisku lub uszkodzenia nerwów skórnych i trzewnych, np. nerwu międzyżebrowego – unerwia skórę brzucha, mięśnie międzyżebrowe, przeponę. Mogą występować po operacjach (neuralgia pooperacyjna) lub w przebiegu niektórych chorób. Towarzyszą im piekące, kłujące dolegliwości, a pacjenci skarżą się np. na nerwobóle brzucha po lewej lub prawej stronie.

Podejrzewasz nerwoból? Co robić?

Jeśli dokucza Ci ból neuralgiczny (lub po prostu ból, którego nie potrafisz sam nazwać), warto udać się na początek do swojego lekarza rodzinnego. Dobrze zebrany wywiad często stanowi solidną podstawę do jakiejkolwiek dalszej diagnostyki. Dlatego postaraj się jak najdokładniej opisać naturę swoich dolegliwości. Koniecznie opowiedz, kiedy się zaczęły i czy ich pojawienie można powiązać z jakąś konkretną przyczyną. Swoimi słowami opisz charakter bólu i pokaż jego umiejscowienie. 

Zapamiętaj także, jak długo trwa napad bólowy (jeśli dłużej niż kilka sekund, to warto skorzystać z zegarka, bowiem większość z nas ma tendencję do oceny epizodów bólowych jako znacznie dłuższych, niż są w rzeczywistości). Przyjrzyj się także częstotliwości napadów oraz zwróć uwagę na ewentualne czynniki, które być może je prowokują. Na podstawie udzielonych przez Ciebie informacji i przeprowadzonego badania fizykalnego lekarz podejmie decyzję odnośnie kontynuacji diagnostyki. Być może skieruje Cię do neurologa, a ten zaproponuje dalsze postępowanie i leczenie.

Czasami konieczne może okazać się przeprowadzenie specjalnych badań elektrofizjologicznych czy obrazowych (np. rezonans magnetyczny głowy). Pamiętaj, by przed wizytą u lekarza przygotować listę leków zażywanych na stałe. Poinformuj go także o swoich chorobach przewlekłych. Jeśli dolegliwościom towarzyszą jakiekolwiek inne objawy (np. łzawienie czy wyciek z nosa), absolutnie nie pomijaj ich w swojej relacji.

Domowe sposoby na nerwobóle

Ze względu na różnorodne przyczyny nerwobólów, domowe metody mają ograniczoną skuteczność i nie zastępują leczenia przyczynowego. Wiele stosowanych sposobów wynika bardziej z przyzwyczajenia niż z udowodnionej efektywności.

• W przypadku nerwobólów związanych z rwą kulszową i podobnymi dolegliwościami ulgę mogą przynieść maści rozgrzewające z kapsaicyną, olejkiem goździkowym, jadem żmii lub plastry rozgrzewające – wywołują miejscowe przekrwienie, co wspiera regenerację. Warto również stosować poduszki elektryczne, koce grzewcze lub naświetlanie promieniowaniem czerwonym (np. lampą sollux), które mogą poprawić mikrokrążenie i zmniejszyć napięcie mięśni, co w efekcie ogranicza ból.
• Pomocny może być także masaż oraz odpowiednio dobrane przez fizjoterapeutę ćwiczenia, np. w przypadku rwy kulszowej czy barkowej. Pewną skuteczność wykazuje suplementacja witaminami z grupy B bez recepty, które wspierają regenerację nerwów. W łagodzeniu objawów mogą również pomóc dostępne bez recepty leki przeciwbólowe i przeciwzapalne.

Sprawdź także artykuł: Niesteroidowe leki przeciwzapalne: na ból, gorączkę i stany zapalne. Jak działają?

Jak leczyć nerwobóle?

Leczenie nerwobólu zależy od jego przyczyny i stopnia nasilenia dolegliwości. W terapii stosuje się:

• Leki przeciwdrgawkowe (np. gabapentyna, pregabalina, karbamazepina, kwas walproinowy) – zmniejszają pobudliwość nerwów i ograniczają przewodzenie sygnałów bólowych,
• Leki przeciwdepresyjne (np. amitryptylina, duloksetyna) – wpływają na neuroprzekaźniki w mózgu i mogą zmniejszać ból neuropatyczny,
• NLPZ (np. diklofenak, ketoprofen) – stosowane przy współistniejącym stanie zapalnym, szczególnie w postaci zastrzyków, gdy doustne środki są nieskuteczne,
• Blokady nerwowe ze sterydami – wstrzyknięcie kortykosteroidu w okolice nerwu może przynieść długotrwałą ulgę w neuralgiach,
• TENS (przezskórna elektrostymulacja nerwów) – stosuje się impulsy elektryczne do modulacji syngałów bólowych,
• Krioterapia – terapia zimnem, która zmniejsza ból,
• Leczenie operacyjne – stosowane w opornych przypadkach obejmuje dekompresję nerwów, neurostymulację lub przecięcie nerwu w ciężkich przypadkach.

Nerwobóle – co warto zapamiętać?

Nerwobóle są rodzajem bólu neurogennego, powstałego w obrębie układu nerwowego. Taki ból cechuje się napadowym charakterem, pojawia się nagle i niespodziewanie, opisywany jest jako rwący, kłujący, piekący czy rozdzierający. Lokalizuje się w obrębie unerwienia danego nerwu. Nasilenie bólu jest duże, a doznanie samo w sobie bardzo nieprzyjemne, a nawet traumatyzujące. Czas trwania nerwobólu waha się od kilku sekund do paru minut. Może pojawiać się zupełnie samoistnie lub wskutek działania czynnika wyzwalającego, takiego jak dotyk czy wykonywanie czynności dnia codziennego. Napady bólowe nawracają, a z biegiem czasu mogą być coraz częstsze i dłużej trwać. W leczeniu farmakologicznym stosuje się wybrane leki przeciwdrgawkowe, przeciwdepresyjne, NLPZ, a nawet opioidy. W niektórych przypadkach jedynym rozwiązaniem może okazać się leczenie chirurgiczne.

Źródła:

1. Fliciński J., Żarowski M., Steinborn B.- „Neuralgie nerwów czaszkowych u dzieci”, Neurologia Dziecięca, Vol. 22/2013, nr 45
2. Stępień A., Domżał T.M.- Zespoły bólowe, Polski Przegląd Neurologiczny, 2010, tom 6, supl. A., www.ppn.viamedica.pl
3. https://podyplomie.pl/wiedza/neurologia/151,bol-neurogenny
4. Kozubski W., Neurologia. Podręcznik dla studentów medycyny. Tom 1-2, Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2023.
5. Gorzkowska A., Klimkowicz-Mrowiec A. (red.), Neurologia wieku podeszłego, Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2023.