Niefarmakologiczne metody leczenia bólu. Czyli gdy tabletki nie pomagają

Niefarmakologiczne metody leczenia bólu mogą pomóc w przypadkach, kiedy leki przeciwbólowe nie zdają egzaminu. Ból, zarówno ten intensywny, jak i mniej nasilony, ale za to przewlekły, potrafi skutecznie zniechęcić do życia. Gdy coś boli, najczęściej sięgasz pewnie po tabletki. Ale co zrobić, jeśli nie chcesz ich zażywać albo przestają Ci one wystarczać? Czy istnieją skuteczne, niefarmakologiczne metody leczenia bólu?

Ból - jak sobie z nim radzić?

Ból to nieprzyjemne doznanie czuciowe i emocjonalne. Gdy jego natężenie jest na tyle duże, że utrudnia Ci codzienne funkcjonowanie naturalnym odruchem jest sięgnięcie po leki przeciwbólowe. Podstawowe miejsce w domowej apteczce zajmują przede wszystkim nieopioidowe leki przeciwbólowe takie jak: niesteroidowe leki przeciwzapalne (np. kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, diklofenak), metamizol, paracetamol czy nefopam.

Opioidowe leki przeciwbólowe stosuje się w terapii umiarkowanego i silnego bólu, najczęściej po operacjach, urazach czy w przypadku nowotworów. Do tej grupy należą: morfina, tramadol, fentanyl czy metadon.

W leczeniu przewlekłego i dokuczliwego bólu, często konieczne okazuje się połączenie leków o różnym mechanizmie działania, które oddziaływałyby na różnych poziomach. Pomocnicze działanie (np. wzmacnianie siły innych leków czy łagodzenie objawów niepożądanych) wykazują koanalgetyki, niejednokrotnie dodawane do podstawowego arsenału leków przeciwbólowych. Taką funkcję mogą pełnić np. leki przeciwpadaczkowe, przeciwdepresyjne czy leki znieczulające miejscowo.

Pamiętaj także, że farmakologiczne leczenie bólu nie opiera się jedynie na stosowaniu tabletek. Niektóre z wymienionych powyżej preparatów można stosować także w postaci plastrów przyklejanych na skórę, kremów, żelów, maści czy czopków doodbytniczych. W szpitalnych warunkach często korzysta się również z dożylnej czy domięśniowej drogi podania leku. Jeszcze innym sposobem na eliminację dolegliwości bólowych jest blokada nerwów obwodowych, blokady centralne czy podanie leków dostawowo.

Niefarmakologiczne metody leczenia bólu

Terapia przewlekłych zespołów bólowych rzadko opiera się na jednym, konkretnym leczeniu. Często, w celu uzyskania optymalnych efektów, stosuje się kompleksowe leczenie. Składa się na nie tylko farmakoterapia, ale i niefarmakologiczne metody leczenia bólu.

Co więcej, w niektórych przypadkach męczącego bólu, sama terapia lekami przeciwbólowymi nie przynosi oczekiwanych efektów lub z czasem jej skuteczność maleje. Innym razem, objawy uboczne stosowanego leczenia mogą być dla Ciebie nie do zniesienia. W takich sytuacjach warto rozważyć niefarmakologiczne sposoby leczenia bólu. Czasem mogą pomóc jako samodzielna i jedyna metoda, częściej jednak stosuje się je w skojarzeniu z klasycznym leczeniem (choć wszystko zależy od źródła, przyczyny, mechanizmu i charakteru bólu).

Sprawdź też, jak leczyć przewlekły ból.

Niefarmakologiczne sposoby leczenia bólu - fizykoterapia

Fizykalne metody leczenia bólu wykorzystują czynniki fizyczne światło, temperaturę, prąd elektryczny. Jedną z metod uśmierzania bólu jest termoterapia. Wpływ ciepła na tkanki możesz wypróbować nawet u siebie w domu, np. użyć termofora w trakcie kobiecych dolegliwości związanych z cyklem miesiączkowym czy wziąć gorący prysznic po stresującym dniu. Ciepło poprawia ukrwienie tkanek, przyspiesza usuwanie produktów przemiany materii, zmniejsza napięcie mięśni i poprawia elastyczność więzadeł czy ścięgien. Ciepło do tkanek mogą dostarczyć okłady, hydroterapia i promieniowanie podczerwone (np. lampa sollux).

Termoterapia głęboka to np. ultradźwięki, które oddziałują na głębiej położone struktury. Zimnolecznictwo wykorzystuje natomiast niskie temperatury celem jest zwolnienie przewodnictwa w nerwach obwodowych, wzrost produkcji endogennych opioidów i działanie przeciwskurczowe. W tym przypadku stosuje się zimne okłady żelowe, kostki lodu, kąpiele, krioterapię miejscową i ogólnoustrojową. W elektroterapii wykorzystuje się działanie prądu elektrycznego, którego zadaniem jest obniżenie napięcia mięśni, poszerzenie naczyń i podwyższenie progu bólowego. Powszechnie stosowaną metodą jest TENS, czyli przezskórna elektrostymulacja nerwów.

Sprawdź też, jakie są rodzaj bólu.

Niefarmakologiczne sposoby leczenia bólu - masaż

Niefarmakologiczne metody leczenia bólu to także masaże, techniki manualne i odpowiednie ćwiczenia pod okiem wykwalifikowanych fizjoterapeutów. Takie działania pomogą rozluźnić mięśnie, poprawić krążenie, wzmocnić poszczególne partie ciała, skorygować wady postawy, zminimalizować obrzęki czy poprawić ruchomość stawów.

Niefarmakologiczne sposoby leczenia bólu - psychologia

W niektórych sytuacjach, dobrą opcją wspomagania leczenia będą także psychologiczne formy walki z dolegliwościami. Odczuwanie przewlekłego bólu jest zjawiskiem wielowymiarowym i ma negatywny wpływ na każdy aspekt Twojego życia może prowadzić do depresji, zaburzeń lękowych, pogorszenia wydajności w pracy i życiu codziennym i nadwyrężenia relacji z innymi ludźmi. Natomiast Twoje kiepskie samopoczucie, będzie przekładać się na subiektywne odczuwanie natężenia dolegliwości, co stworzy coś w rodzaju błędnego koła. W związku z tym, terapia psychologiczna, której celem będzie np. obniżenie poziomu frustracji lub nauka technik relaksacyjnych, u niektórych osób może przynieść pozytywne efekty.

Sprawdź też, jak wyleczyć ból głowy bez leku.

Niefarmakologiczne sposoby leczenia ­bólu - akupunktura

Akupunktura, zaliczana raczej do metod z obszaru medycyny alternatywnej. Swoje korzenie ma w tradycyjnych technikach medycyny Dalekiego Wschodu. Jej skuteczność została wykazana dla niektórych schorzeń z przewlekłym bólem (np. fibromialgia, bóle pleców czy głowy). Jest bezpieczną metodą, ale jak niemal zawsze w medycynie, istnieją pewne przeciwwskazania do jej wykonania (np. ciąża, padaczka).

Sposobów na uporanie się z bólem jest całkiem sporo. Zwróć jednak uwagę, że niefarmakologiczne metody leczenia bólu, mimo że generalnie są bezpieczne, nie będą odpowiednie dla każdego pacjenta i nie w każdym schorzeniu będą skuteczne (a mogą być nawet przeciwwskazane!). Postaraj się więc najpierw zapytać o radę swojego lekarza, zanim rozpoczniesz konkretny rodzaj terapii.