Przerost dziąseł – skąd się bierze?

Przerost dziąseł jest objawem, z którym dość często pacjenci sami zgłaszają się do gabinetu stomatologicznego. Powiększeniu rozmiarów dziąsła może, ale nie musi, towarzyszyć stan zapalny i ma charakter miejscowy lub ogólny. Wszystko zależy od tego, jakie są przyczyny występowania przerośniętych dziąseł. Może dotyczyć każdego pacjenta, zarówno dzieci, jak i dorosłych, niezależnie od płci czy koloru skóry.

Przerost dziąseł − co to jest?

Zazwyczaj dziąsła zauważalnie zmieniają swoją estetykę (tzw. pink esthetic): konsystencję, architekturę i barwę. Powiększenie dziąseł może być całkowicie niebolesne, chociaż w niektórych przypadkach zdarza się ból przy szczotkowaniu, jedzeniu, któremu towarzyszy samoistne bądź wywołane krwawienie ze szczeliny dziąsłowej. Przerośnięte dziąsła stanową doskonałe miejsce zalegania resztek pokarmowych i płytki bakteryjnej, co prowadzi do powstawania kamienia nazębnego czy występowanie przykrego zapachu z ust (tzw. fetor ex ore).

Czy przerost i rozrost dziąseł jest tym samym?

Rozrost dziąsła to stan, w którym dochodzi do wzrostu liczby komórek w tkance dziąsłowej (zauważalny np. podczas takich stanów patologicznych jak białaczka czy gruźlica). Z kolei o przeroście mówi się wtedy, gdy sama liczba komórek nie zwiększa się, ale następuje wzrost objętości tkanki w przestrzeni pozakomórkowej − powstaje bardzo unaczyniona tkanka łączna z miejscowymi ogniskami komórek zapalnych i komórek macierzystych.

Sprawdź, skąd się bierze próchnica.

Innym zjawiskiem kojarzonym z przerostem dziąseł jest tzw. hipertrofia. Jest to przerost dziąsła wzdłuż koron zębów, w kierunku od granicy szkliwno-cementowej do korony zęba. Zmniejsza się tym samym wymiar pionowy zęba. Zaburzeniu ulega estetyka długości koron (white estethic) w stosunku do wysokości widocznego dziąsła (pink esthethic). U pacjentów, którzy stosują wybrane immunosupresanty, zdarza się, że dziąsło zakrywa całą koronę zębową. Do przerostu mogą prowadzić również inne leki, np. blokery kanału wapniowego (werapamil, diltiazem) lub fenytoina (na padaczkę). Taki stan określa się jako lekopochodny przerost dziąseł.

Sprawdź też  objawy zapalenie przyzębia.

Warto pamiętać, że przerost dziąseł może być objawem periodontologicznym chorób ogólnoustrojowych, rozwojowych lub nabytych.

Sprawdź popularne kategorie

Przerośnięte dziąsło − rodzaje

Przerost dziąseł nie zawsze wygląda tak samo. W medycynie wyróżnia się kilka rodzajów tego objawu.

Biorąc pod uwagę lokalizację, przerost dziąsła kwalifikujemy jako zmiany:

• brodawkowe − obejmują tylko brodawkę dziąsłową,
• marginalne − zmiany znajdują się tylko na dziąśle brzeżnym,
• rozlane − oprócz dziąsła brzeżnego i brodawki dziąsłowej zmiany zlokalizowane są także na dziąśle przyczepionym,
• pojedyncze izolowane (uszypułowane lub nieuszypułowane) − zmiany o charakterze guza.

Ciążowy przerost dziąseł

Czym charakteryzuje się przerost dziąseł w ciąży? Najbardziej spektakularną formą tego rodzaju  zmiany jest guz ciążowy, inaczej ziarniniak ciężarnych lub choroba Crocker-Hartzella, występujący u ok. 5% ciężarnych w 1. i 2. trymestrze ciąży, najczęściej w szczęce. Pod wpływem zmian w stężeniu estrogenów i progesteronu u kobiet w ciąży powstaje naczyniak − wychodzi on z brodawki międzyzębowej i bardzo łatwo krwawi, choć jest niebolesny. Mimo że rozwija się szybko, ma łagodny przebieg i nie złośliwieje. Kość wyrostka zębodołowego w jego okolicy nie wykazuje cech resorpcji (zniszczenia).

Naczyniak zazwyczaj cofa się samoistnie, a usuwany w trakcie ciąży ma tendencje do wznowy i pojawia się też w kolejnych ciążach. Jeżeli zmiana jest mała, niebolesna i nie powoduje samoistnego krwawienia, to zaleca się tylko obserwację i wyeliminowanie czynników zapalnych czy drażniących oraz zachowanie perfekcyjnej higieny jamy ustnej. Jednak gdy guz utrudnia szczotkowanie, jedzenie, a dodatkowo intensywnie krwawi i jest bolesny, konieczne staje się jego usunięcie (podczas ciąży). Najlepiej zrobić to w 3. trymestrze, przy użyciu lasera CO2 lub elektrokoagulacji, żeby zminimalizować ryzyko krwawienia. Jeżeli po porodzie guz nie zniknie, trzeba usunąć go całkowicie, chirurgicznie.

Sprawdź też leki i płyny na zapalenie dziąseł.

Przerost dziąseł u dziecka

Przerost dziąseł u dzieci może wiązać się z występowaniem tzw. włókniakowatości dziąseł, nazywanej również słoniowacizną dziedziczną dziąseł. Zmiany rozpoczynają się w okresie wyrzynania zębów mlecznych lub stałych. Przerost obejmuje szczękę lub żuchwę. Dziąsła są twarde, sprężyste i niebolesne. Mają budowę brodawkowatą lub płatowatą, pokrywając w znacznym stopniu, a niekiedy całkowicie, korony zębów. Rzadko u dzieci występuje polekowy przerost dziąseł. Może być związany z niewłaściwą higieną jamy ustnej lub stosowaniem aparatów ortodontycznych. W leczeniu wykorzystuje się, podobnie jak w okresie ciąży, laseroterapię.

Przerost dziąseł − przyczyny

Najczęstszą przyczyną przerostu dziąseł jest zła higiena jamy ustnej, która powoduje zaleganie płytki bakteryjnej i resztek pokarmowych wzdłuż linii dziąseł. Powodem mogą być także czynniki miejscowe, które pojawiają się na skutek nieprawidłowo przeprowadzonych zabiegów stomatologicznych. Są to między innymi: nieszczelne wypełnienia z nawisami, których granica styka się z brzegiem dziąsła, co prowadzi do jego drażnienia i ucisk oraz niewłaściwie dopasowane odbudowy protetyczne, korony i mosty.

Często przerost dziąseł pojawia się u dorosłych i dzieci używających stałych i ruchomych aparatów ortodontycznych. Przerost dziąseł przy aparacie ortodontycznym wynika z wielu miejsc retencji płytki nazębnej, stłoczenia zębów, dodatkowego drażnienia dziąseł aparatem i utrudnioną higienę czy przepływ śliny. U pacjentów ortodontycznych dochodzi dodatkowo do kumulacji niklu (Ni) w płytce bakteryjnej, który pochodzi z metalowych elementów aparatu. Mówi się, że przerost dziąseł może być związany z alergią na nikiel i wynikającym z tego nadmiernym rozprzestrzenianiem się komórek nabłonka. Z tego względu pacjenci leczeni ortodontycznie powinni bezwzględnie przestrzegać reżimu higienicznego.

Innymi przyczynami przerostu dziąseł mogą być urazy jatrogenne, które powstają na skutek nieprawidłowego szczotkowania (zła technika szczotkowania, wybór nieodpowiedniej twardości szczoteczki) lub niewłaściwego nitkowania zębów. Do przerostu dziąseł mogą doprowadzić też takie nawyki jak naciskanie dziąsła końcówkami długopisów, gumką z ołówka lub oczyszczanie przestrzeni między zębowych, np. wykałaczkami spożywczymi. Sprawdź, jak prawidłowo myć zęby. Metody szczotkowania zębów.

Przerost dziąseł a czynniki ogólnoustrojowe

Mówiąc prościej, może być to objaw licznych chorób takich jak:

• białaczka − zarówno ostra, jak i przewlekła. Przerost dziąseł jest bardzo często pierwszym objawem białaczki u dzieci. W białaczkach ostrych przerostowi dziąseł towarzyszą wybroczyny i nadżerki na błonie śluzowej. Z kolei przy postaci przewlekłej można zaobserwować ciemnoczerwone zabarwienie i przerost rozpoczynający się od brodawki międzyzębowej i zajmujący następnie dziąsło brzeżne. Wtórnie zmiany mogą być zajęte grzybicą (zakażenie grzybami z rodziny Candidia) lub wirusem opryszczki typu I (Herpex Simplex),
• zakażenie wirusem HIV lub AIDS,
• wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
• choroba Leśniowskiego-Crohna,
• agranulocytoza (spadek granulocytów we krwi),
• neutropenia (obniżenie liczny neutrofilów we krwi),
• zaburzenia hormonalne takie jak cukrzyca, niedoczynność jajników, przerost dziąseł i ich stan zapalny w okresie dojrzewania wywoływany płytką nazębną. Przerost dziąseł może pojawiać się sportowców, którzy stosują doping (po długotrwałym zażywaniu testosteronu),
• sarkoidoza,
• ziarniniak Wegenera,
• choroba Hashimoto,
• dziedziczna włókniakowatość dziąseł − wrodzony przerost dziąseł. Jest to rzadka jednostka chorobowa najczęściej współtowarzysząca innym zespołom i wadom genetycznym,
• obecnie rzadkimi już przyczynami wywołującymi zmiany w budowie dziąseł są gruźlica pierwotna i gnilec.

Przerost dziąseł a wpływ leków

Przerost dziąseł może być spowodowany przez leki:

• na schorzenia układu krążenia i nadciśnienia tętniczego − zmiany powstają przy terapii blokerami kanałów wapniowych, między innymi nifedypiną i jej pochodnymi,
• z grupy barbituranów,
• podawane u pacjentów po przeszczepach, w trakcie immunosupresji − cyklosporynę A oraz takrolimus,
• na padaczkę − zmiany zachodzące podczas brania fenytoiny.

Jeżeli środki te powodują przerost dziąseł, to zmiany zaczynają się po ok. 2 − 3 miesiącach od rozpoczęcia terapii. Dlatego lekarz prowadzący powinien brać to pod uwagę, planując farmakoterapię.

Sprawdź też, jakie są przyczyny obrzęku dziąseł.

Przerost dziąseł − objawy

Wśród objawów przerostu dziąseł wymienia się:

• Miejscowe powiększenie dziąseł, widoczne jako zgrubienia obejmujące brodawki międzyzębowe, dziąsło brzeżne lub przyczepione,
• Częściowe lub całkowite zakrywanie koron zębów,
• Charakterystyczną konsystencję przerośniętej tkanki – twardą i sprężystą (w przerostach włóknistych) lub miękką i rozpulchnioną (w przerostach zapalnych),
• Brak dolegliwości bólowych lub obecność bólu i zaczerwienienia w przypadku zmian zapalnych,
• Krwawienie podczas szczotkowania.

Przerost dziąseł może również utrudniać codzienną higienę jamy ustnej oraz powodować problemy z mową i żuciem.

Przerost dziąseł − leczenie

Jak leczyć przerost dziąseł? Leczenie zmienionych dziąseł powinno opierać się na przeprowadzonych standardowo 3 fazach: wstępnej, korekcyjnej i podtrzymującej.

W fazie wstępnej wdraża się odpowiednie zabiegi higienizacyjne w postaci skalingu nad- i poddziąsłowego wraz z polishingiem (wygładzeniem) powierzchni zębów i korzeni. Jamę ustną płucze się 3-procentowym roztworem wody utlenionej. Na tym etapie konieczne jest wyleczenie wszystkich ognisk próchniczych, eliminacja nawisających wypełnień, wymiana nieprawidłowo wykonanych uzupełnień protetycznych i innych miejsc powodujących retencje (uszkodzenie) płytki nazębnej. Lekarz powinien pokazać Ci, jak poprawnie myć zęby, jaką szczoteczkę i pastę wybrać. Dentysta może zalecić Ci także stosowanie nici i płukanek. Takie działanie w pierwszej fazie leczenia zmniejszy stan zapalny dziąseł, dzięki czemu być może unikniesz chirurgicznej korekty przerośniętych dziąseł.

Kiedy to nie przyniesie jednak poprawy, a dodatkowo podejrzewana jest możliwość współistnienia innych czynników ogólnoustrojowych lub dodatkowych przyczyn przerostu dziąseł, wtedy lekarz wprowadza fazę korekcyjną. Tu wykonuje się zabiegi resekcyjne, czyli chirurgiczne usuwanie przerostu dziąseł, takie jak gingiwoplastyka, gingiwektomia i bardziej skomplikowane zabiegi chirurgii periodontologicznej. Metody te mają poprawić stan miejscowy i estetykę biało-czerwoną. Wyeliminują też krwawienie, rzekome kieszenie przyzębne, które stanową miejsce retencji i zalegania resztek pokarmowych oraz przykry zapach z ust. Nowoczesne zabiegi stosowane w periodontologii pozwalają na wykorzystanie mikrochirurgii, laserów CO2 i elektrokoagulacji. Wyższość tych technik nad tradycyjnymi metodami polega na mniejszej ich inwazyjności, zmniejszeniu nieprzyjemnych odczuć pacjenta, łatwiejszym i szybszym gojeniu rany pooperacyjnej (po zabiegu warto jeszcze zastosować laser biostymulacyjny w tym celu).

Po zabiegu pacjent powinien oczyszczać zęby w okolicy rany miękką szczoteczką, przez kilka dni stosować płynną dietę i używać płukanek na bazie preparatów z 0,12-procentowym lub 0,2-procentowym roztworem chlorheksydyny. W razie krwawienia zalecane są leki ziołowe, które zawierają garbniki o działaniu ściągającym, takie jak napary z kory dębu, krwawnika, dziurawca lub pięciornika. Więcej o korze dębu i jej właściwościach możesz przeczytać tu: Kora dębu − właściwości kosmetyczne. Czy pomoże w leczeniu łupieżu?. Regeneracyjnie działają preparaty takie jak koenzym Q10, witamina C i witamina E − mają właściwości antyoksydacyjne, czyli hamują powstawanie wolnych rodników.

Jeżeli musisz na stałe przyjmować leki, które wpływają na przerost dziąseł i nie masz możliwości zastąpienia ich innym środkiem, to niestety stan ten może nawracać lub utrzymywać się nawet po przeprowadzonej odpowiednio korekcie chirurgicznej.

Przerośnięte dziąsła − co warto pamiętać?

Powodzenie leczenia oraz utrzymanie prawidłowej kondycji śluzówki zależy przede wszystkim od codziennej, odpowiedniej higieny jamy ustnej, prowadzonej samodzielnie przez pacjenta w domu, a także od regularnych wizyt kontrolnych w gabinecie stomatologicznym.

Źródła:

1. J. Banach, E. Dembowska, R. Górska, Z. Jańczuk, Praktyczna periodontologia kliniczna, Wyd. Kwintesencja, Warszawa 2004
2. R. Górska, Diagnostyka i leczenie chorób błony śluzowej jamy ustnej. Med. Tour Press International, Otwock 2011
3. M. Bylińska, J. Sokalski, Ciążowe zapalenie dziąseł ze szczególnym uwzględnieniem guzów ciążowych, Ginekol Pol. 2016, 4 (87), 310-313
4. M. Miszczek, M. Czerniuk, Przerost dziąseł- wybrane zagadnienia terapeutyczne, Magazyn Stomatologiczny 9/2013, 12-20
5. W. Leśniak, A. Doboszyńska, Objawy stomatologiczne chorób ogólnych, Forum Medycyny Rodzinnej 2014, tom 8, nr 1, 9-13
6. Jańczuk Z., Banach J., Choroby błony śluzowej jamy ustnej i przyzębia. Podręcznik dla studentów stomatologii, Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2013.