Wstrząśnienie mózgu u dziecka – jak rozpoznać i jak leczyć wstrząśnienie mózgu u dziecka?

Wstrząśnienie mózgu stanowi jedno z najczęstszych uszkodzeń mózgu u dzieci. Szczególnie często dotyka dzieci doznających urazów głowy w wyniku uprawiania sportu. W początkowym okresie może dawać niewielkie objawy, dlatego niekiedy można je przeoczyć. Jak rozpoznać wstrząśnienie mózgu u dziecka po uderzeniu w głowę? Jak postępować? 

Co to jest wstrząśnienie mózgu u dziecka? 

Wstrząśnieniem mózgu nazywa się krótkotrwałe, przejściowe zaburzenie czynności mózgu powstałe w wyniku urazu. Zalicza się je do łagodnych urazowych uszkodzeń mózgu (ang. mTBI – Mild Traumatic Brain Injury). Uraz powodujący wstrząśnienie mózgu może być efektem: 

• Bezpośredniego działania sił zewnętrznych na głowę, np. podczas upadku na głowę, uderzenia piłką podczas uprawiania sportu. 
• Pośredniego działania sił zewnętrznych na głowę, które doprowadzają do gwałtownego przemieszczenia głowy w kierunku przód-tył lub na boki, np. podczas gwałtownego hamowania, gdy dochodzi do nagłego szarpnięcia ciałem do przodu albo do tyłu. 

Każdy uraz, w którym siły przenoszone są na mózg, może wywołać wstrząśnienie. 

W potocznym języku wstrząśnienie mózgu jest często nazywane wstrząsem mózgu, jednak określenie to nie jest poprawne medycznie. 

Sprawdź powiązane kategorie

Jak rozpoznać wstrząśnienie mózgu u dziecka? 

Rozpoznanie przez rodziców wstrząśnienia mózgu u dziecka może być trudne. Istotna jest informacja o urazie głowy lub o siłach działających pośrednio na głowę, które mogłyby doprowadzić do uszkodzenia mózgu. 

U dzieci częstą przyczyną łagodnego pourazowego uszkodzenia mózgu jest wypadek podczas zabawy (np. uderzenie się w głowę podczas skakania na trampolinie, wypadek na rolkach czy rowerze) lub uprawianie sportu (np. piłka nożna). 

O wstrząśnieniu mózgu u dziecka może wskazywać utrata przytomności po uderzeniu w głowę. Dziecko traci wówczas kontakt z otoczeniem, nie otwiera oczu, nie reaguje na otaczające go dźwięki oraz bodźce. 

Pierwsze objawy wstrząśnienia mózgu u dzieci mogą być łagodne i niespecyficzne, nasilając się dopiero w ciągu 1-2 dni od urazu. Obserwuj dziecko pod kątem zaburzeń snu, nastroju, myślenia i zapamiętywania oraz zwracaj uwagę na wszelkie objawy, które zgłasza. 

Wstrząśnienie mózgu u dziecka – objawy 

Objawy wstrząśnienia mózgu u dzieci są bardzo zróżnicowane i zależą m.in. od wieku dziecka i siły urazu. Pojawiają się zwykle tuż po urazie, ale początkowo mogą być łagodne, niezauważalne i ulegać nasileniu w ciągu 24-48 godz. 

Jak już wspomniano, utrata przytomności towarzyszy około 10% przypadków wstrząśnienia mózgu. Utrata przytomności następuje po urazie, w przeciwieństwie do np. padaczki wieku dziecięcego, gdzie utrata przytomności może poprzedzać uraz głowy.  

Utracie przytomności może towarzyszyć niepamięć wsteczna, czyli niezdolność do przypomnienia sobie okoliczności urazu. Okres niepamięci jest różny i zwykle obejmuje kilka minut do kilku godzin przed urazem. 

Objawy wstrząśnienia mózgu u najmłodszych dzieci obejmują: 

• Zmiany zachowania, 
• Zmiany w rytmie snu, 
• Nadmierną płaczliwość. 
• Utratę zainteresowania zabawą, 
• Wymioty. 

Objawy wstrząśnienia mózgu u dzieci starszych można podzielić na cztery kategorie: 

Wstrząśnienie mózgu u dziecka – czy trzeba iść do lekarza? 

Nawet lekkie wstrząśnienie mózgu u dziecka, dające niewielkie objawy, warto skonsultować z lekarzem. Dlaczego? Istnieją pewne symptomy, na które jako rodzic bez wiedzy i doświadczenia medycznego nie zwrócisz uwagi, a które mogą świadczyć o poważniejszym uszkodzeniu mózgu. 

Rutynowo nie wykonuje się badań obrazowych głowy. Badaniem z wyboru jest tomografia komputerowa i zleca się ją w celu wykluczenia ewentualnego: 

• Złamania kości czaszki, 
• Krwawienia wewnątrzczaszkowego, 
• Obrzęku mózgu, 
• Obecności powietrza w jamie czaszki. 

Nie zwlekaj z konsultacją z lekarzem, gdy dziecko po urazie głowy: 

• Straciło przytomność, 
• Jest splątane, zdezorientowane, ma problem z formułowaniem logicznych wypowiedzi, 
• Jest nadmiernie senne, 
• Ma silne nudności i wymioty, 
• Ma poszerzone źrenice lub źrenice nierównej wielkości, 
• Doznało drgawek, 
• Doznało krwawienia lub wypływu wydzieliny z ucha lub z nosa. 

Wstrząśnienie mózgu u dziecka – leczenie 

Mając świadomość, że dziecko doznało urazu głowy, którego efektem może być wstrząśnienie mózgu, powinieneś zapewnić mu odpoczynek fizyczny i psychiczny. Ścisły wypoczynek umysłowy powinien polegać nie tylko kilkudniowej rezygnacji z uczęszczania na zajęcia w szkole i pozaszkolne, ale również na odroczeniu odrabiania prac domowych i ograniczaniu czasu spędzanego przed ekranami. 

Jeśli po bezpośrednim urazie głowy na skórze dziecka pozostanie rana, powinieneś dokładnie oczyścić to miejsce i zabezpieczyć je przed wnikaniem brudu i zarazków, stosując jałowe materiały opatrunkowe. 

Powrót do codziennych aktywności powinien być stopniowy. Obserwuj, czy objawy wstrząśnienia mózgu nawracają lub ulegają pogorszeniu. Jeśli tak ‒ należy wrócić do odpoczynku. 

Na silny, pulsujący ból głowy możesz podać dziecku paracetamol. Brak ustąpienia bólu po podaniu leku to objaw alarmowy, który wskazuje na konieczność pilnego kontaktu z lekarzem. 

Czy wstrząśnienie mózgu u dziecka jest groźne? 

Wstrząśnienie mózgu u dziecka zwykle nie jest stanem zagrożenia życia, a większość dzieci wraca do pełni zdrowia. Czasami jednak niesie ze sobą długotrwałe konsekwencje pod postacią przedłużających się zaburzeń emocjonalnych, zaburzeń zachowania, a także problemów z koncentracją, pamięcią, uwagą i uczeniem się. 

U niektórych dzieci rozwija się zespół powstrząśnieniowy, który charakteryzuje się utrzymywaniem się objawów przez wiele tygodni lub nawet miesięcy po przebytym urazie głowy. Zakłada się, że historia wstrząśnień mózgu w przeszłości może korelować z prawdopodobieństwem rozwoju zespołu powstrząśnieniowego. 

Podsumowanie 

Wystąpienie wstrząśnienia mózgu u dziecka wymaga otoczenia go szczególną opieką i dokładnego monitorowania stanu zdrowia. Jedynym właściwym sposobem leczenia wstrząśnienia mózgu jest zapewnienie mu odpoczynku i umożliwienie stopniowego powrotu do codziennych aktywności. 

Źródła:

1. Podemski R., Kompendium neurologii, wydanie IV, Via Medica, 2019
2. Cole W., Scorza K.A., Wstrząśnienie mózgu – aktualne koncepcje. Wstępna diagnostyka i postępowanie, tłum. Pustkowski M., https://www.mp.pl/medycynarodzinna/praktyka-kliniczna/262674,wstrzasnienie-mozgu-aktualne-koncepcje-wstepna-diagnostyka-i-postepowanie, [dostęp: 23.05.2024 r.]
3. DeCastro A., Ferry B., Concussion, StatPearls Publishing, 2023, [dostęp: 23.05.2024 r.]
4. Grady M.F., Master C.L., Postępowanie z dziećmi i młodzieżą po wstrząśnieniu mózgu, tłum. Kaczorowski S., https://www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/artykuly-przegladowe/87879,postepowanie-z-dziecmi-i-mlodzieza-po-wstrzasnieniu-mozgu, [dostęp: 23.05.2024 r.]