Moczenie nocne u dzieci – przyczyny i jak pomóc maluchowi radzić sobie z problemem?

Nocne moczenie u dzieci oznacza bezwiedne, nieintencjonalne oddawanie moczu podczas snu. Jest to jeden z częstszych problemów zdrowotnych i według różnych szacunków może dotyczyć nawet 15% populacji w wieku między 6. a 7. rokiem życia. W Polsce prawdopodobnie ok. 300 tys. dzieci zmaga się z tą dolegliwością. Dowiedz się, jakie są przyczyny moczenia nocnego u dzieci i na czym polega terapia. 

Nocne moczenie u dzieci – czym jest? 

Definicja mówi, że moczenie nocne jest mimowolnym oddawaniem moczu podczas snu. Zdarza się częściej niż 2 razy w tygodniu u dziecka, które ukończyło już naukę świadomego oddawania moczu (trening czystości) lub ukończyło 5 lat. Niektóre źródła rozdzielają granicę wieku na płeć – ukończenie 5. roku życia przez dziewczynki i 6. roku życia przez chłopców. 

Definicja tej dolegliwości nie obrazuje jednak skali problemu. Moczenie u dzieci może być problemem stałym, ale także nieregularnym – naprzemiennie pojawiającym się i przemijającym. Podczas jednej nocy dziecko może moczyć się kilkukrotnie. 

Można wyróżnić 2 rodzaje moczenia nocnego u dzieci: 

1. moczenie nocne pierwotne – od wieku niemowlęcego bez dłuższego, 6-miesięcznego okresu przerwy i suchych nocy, 
2. moczenie nocne wtórne – u dzieci, które opanowały już wcześniej oddawanie moczu i mają za sobą ponad 6-miesięczny okres suchych nocy. 

Sprawdź powiązane kategorie

Dlaczego dziecko moczy się w nocy? 

Moczenie nocne u dzieci jest zwykle izolowane (monosymptomatyczne), co oznacza, że nie towarzyszą mu żadne inne objawy z dróg moczowych. Bezwiedne oddawanie moczu wynika z braku równowagi między objętością produkowanego w nocy moczu a pojemnością pęcherza. 

Nadmierna produkcja moczu w nocy może wynikać z: 

• nadmiernej podaży płynów w godzinach wieczornych, 
• nieprawidłowego dobowego rytmu wydzielania wazopresyny (ADH, hormon antydiuretyczny) – powoduje to „uciekanie” wody do moczu i powstawanie rozcieńczonego moczu o większej objętości. 

Inne przyczyny izolowanego moczenia nocnego to: 

• niestabilność mięśnia wypieracza pęcherza, 
• niestabilność mięśnia zwieracza cewki moczowej, 
• głęboki sen i trudności z wybudzeniem w nocy. 

Moczenie nocne, któremu towarzyszą inne objawy ze strony dolnych dróg moczowych, nazywa się moczeniem nocnym niemonosymptomatycznym (wtórnym). Występuje u 1/5 dzieci moczących się w nocy, a jego przyczynami mogą być m.in.: 

• choroby przebiegające z wielomoczem i częstomoczem (np. cukrzyca, wstępna faza niewydolności nerek), 
• zaparcia, 
• przerost migdałków podniebiennych i zespół bezdechu sennego, 
• choroby układu moczowego (np. kamica moczowa, zapalenie pęcherza u dzieci i inne zakażenia układu moczowego). 

Moczenie nocne u dzieci – przyczyny psychologiczne 

Moczenie nocne u dzieci na tle nerwowym i emocjonalnym jest rzadsze, niż mogłoby się wydawać. Obecnie uważa się, że to utrzymujące się moczenie nocne prowadzi do pojawienia się problemów natury psychicznej u dzieci, a nie odwrotnie. Psychologiczne podłoże moczenia nocnego u dzieci rozpoznaje się dopiero po wykluczeniu innych, zdecydowanie częstszych przyczyn. 

Jeśli problem ma jedynie przyczynę psychologiczną, to jest ona zwykle dość łatwa do zidentyfikowania i określa się ją jako szeroko pojęty stres w środowisku domowym i szkolnym dziecka, np.: 

• śmierć bliskiej osoby, 
• pojawienie się młodszego rodzeństwa, 
• problemy w szkole i wśród rówieśników, 
• wykorzystanie seksualne w przeszłości. 

Moczenie nocne u dzieci – jakie badania warto wykonać? 

Zaobserwowanie problemu moczenia nocnego u dziecka zawsze powinno być wskazaniem do konsultacji z pediatrą. Dziecko powinno być poddane wnikliwej ocenie. Należy określić, czy moczenie nocne jest jedynym problemem zdrowotnym dziecka (moczenie izolowane) czy jest objawem innej choroby (moczenie wtórne). 

Podstawą jest dokładny wywiad z rodzicami dziecka oraz z samym maluchem. Pediatra wykonuje badanie fizykalne i ocenia stan ogólny dziecka, bada brzuch, zewnętrzne narządy płciowe oraz, co bardzo istotne, analizuje stan neurologiczny dziecka. 

Wśród badań dodatkowych podstawowe i kluczowe znaczenie mają: 

• badanie ogólne moczu oraz posiew moczu, 
• badania krwi i ocena stężenia jonów, mocznika, kreatyniny, glukozy, 
• USG układu moczowego z oceną zalegania moczu w pęcherzu po mikcji. 

Badania te może zlecić pediatra przyjmujący dzieci w ramach Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ) i są one nieodpłatne, finansowane z budżetu NFZ. 

Jak radzić sobie z nocnym moczeniem u dziecka? 

Terapia moczenia nocnego zależy od stwierdzonej przyczyny. W przypadku moczenia nocnego zawsze należy dążyć do wyeliminowania czynników mogących prowadzić do bezwiednego oddawania moczu w nocy przez dziecko. Moczenie wtórne o podłożu psychogennym leczy się m.in. za pomocą psychoterapii. 

Domowe sposoby na moczenie nocne u dzieci 

Leczenie niefarmakologiczne u dzieci z moczeniem nocnym jest zawsze wskazane – niezależnie od tego, czy planowane jest wdrożenie terapii lekami. Opiera się na postępowaniu motywującym i wspierającym dziecko. 

Jakie są domowe sposoby na nocne moczenie u dzieci? 

• Zwiększenie ilości płynów wypijanych w dzień i ograniczanie picia wieczorem – na 2-3 godziny przed snem dziecko powinno wypijać nie więcej niż do 150 ml klarownych płynów (dzieci w wieku 5-7 lat) i do 200 ml (u dzieci starszych). 
• Dieta bogatoresztkowa, niskosodowa oraz lekkostrawne kolacje. 
• Unikanie spożywania produktów mlecznych w godzinach wieczornych. 
• Trening regularnego oddawania stolca – zaparcia mogą przyczyniać się do moczenia nocnego. 
• Wyrabianie nawyku regularnego opróżniania pęcherza – zachęcanie dziecka do oddawania moczu co 3-4 godziny w ciągu dnia i koniecznie przed snem. 
• Ułatwienie dziecku łatwego dostępu do toalety w nocy – otwarte drzwi, łatwo dostępne światło. 
• Trening pęcherza moczowego – kontrolowane przez rodzica próby wydłużania przerw między oddawaniem moczu w ciągu dnia celem stopniowego powiększania pojemności pęcherza moczowego. 

U dzieci z małą pojemnością pęcherza można stosować alarm wybudzeniowy w nocy, który polega na budzeniu dziecka w nocy zawsze o tej samej porze, żeby świadomie mogło udać się do toalety i oddać mocz. 

Moczenie nocne u dzieci – jakie leki mogą pomóc? 

Farmakoterapia dotyczy zwykle moczenia izolowanego. Dostępne preparaty to: 

• analog wazopresyny – desmopresyna, która jest podawana na noc, 30 minut przed snem, 
• leki antycholinergiczne – chlorowodorek oksybutyniny, który jest podawany w kilku dawkach podzielonych w ciągu dnia, 
• trójcykliczne leki przeciwdepresyjne. 

Leczenie farmakologiczne jest wskazane także wówczas, gdy za nocnym moczeniem u dziecka stoi inna przyczyna chorobowa, np. infekcja pęcherza. Wówczas stosuje się odpowiednio dobrane przez lekarza preparaty na zapalenie pęcherza u dzieci. Niezalecane są preparaty na sen dla dzieci, które spłycają sen – mają dużo działań niepożądanych. 

Podsumowanie 

Moczenie nocne to dla dziecka wstydliwa przypadłość i powód frustracji u rodziców. Częstość występowania moczenia nocnego maleje wraz z wiekiem, a powodzenie terapii w dużej mierze zależy od właściwej współpracy na linii lekarz-rodzice-dziecko. 

Źródła:

1. Kawalec W., Grenda R., Kulus M., Pediatria, wyd.II, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2018
2. Carroll W., Lissauer T., Pediatria, wyd. III polskie, Edra Urban & Partner, Wrocław, 2019
3. Wierzchowska E., Moczenie u dzieci, https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/ukladmoczowy/66632,moczenie-u-dzieci, [dostęp: 24.01.2025 r.] 
4. Gadomska-Prokop K., Moczenie nocne u dzieci, Przegląd Urologiczny 2007/1, http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?1183, [dostęp: 24.01.2025 r.]