Kiedy należy zaszczepić się przeciw gruźlicy?

Szczepienie na gruźlicę jest jednym z pierwszych, jakie otrzymuje dziecko po urodzeniu. Szczepionka BCG zawiera żywe, osłabione bakterie – prątki gruźlicy. Dzięki temu znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia najcięższych postaci gruźlicy u najmłodszych.

Co to jest szczepionka BCG na gruźlicę?

Szczepionka BCG zawiera żywe, ale osłabione bakterie – prątki bydlęce (Mycobacterium bovis) podtyp Moreau. W Polsce podaje się ją najczęściej w pierwszej dobie życia dziecka.

Przed jaką chorobą chroni szczepionka BCG?

Szczepionka BCG chroni przed gruźlicą. Chorobę tę wywołuje głównie Mycobacterium tuberculosis. Prątki M. bovis zastosowane w szczepionce są bardzo podobne do M. tuberculosis, dzięki czemu organizm wytwarza odporność chroniącą przed zachorowaniem.

Kto powinien być zaszczepiony szczepionką BCG?

W Polsce szczepionkę BCG podaje się obowiązkowo noworodkom oraz dzieciom do 15. roku życia bez niedoborów odporności.

Osoby z dodatnim wynikiem próby tuberkulinowej nie wymagają szczepienia.

Kiedy podaje się szczepionkę na gruźlicę BCG?

Szczepionkę BCG podaje się najczęściej noworodkom w pierwszej dobie życia, jeszcze przed wypisaniem z oddziału neonatologicznego. Mogą ją otrzymać także dzieci do 15. roku życia, jeśli nie były wcześniej zaszczepione.

Zobacz również inne szczepionki stosowane u dzieci, młodzieży i dorosłych!

Jak długo działa szczepionka BCG?

Szczepionka BCG zapewnia ochronę przez około 15–20 lat. Podawanie kolejnych dawek nie zwiększa jej skuteczności. Im później zostanie podana, tym jej skuteczność jest mniejsza. Szczepionka na gruźlicę nie działa całe życie.

Czy w aptece można zaszczepić się przeciwko gruźlicy (BCG)?

Tego szczepienia nie można zrealizować w aptece. Jest obowiązkowo podawane noworodkom w szpitalach oraz realizowane w przychodniach w ramach kalendarza szczepień. Zobacz inne szczepienia w aptece, które przeznaczone są dla osób dorosłych.

Szczepionka BCG – przeciwwskazania

W przypadku szczepienia przeciwko gruźlicy mogą wystąpić przeciwwskazania bezwzględne i względne.

Jakie są możliwe skutki uboczne szczepionki BCG?

Po podaniu szczepionki BCG przeciwko gruźlicy mogą wystąpić:

• owrzodzenie w miejscu podania (powyżej 10 mm u niemowląt, >20 mm u starszych dzieci), krostka ropna lub ropień,
• powiększenie i bolesność węzłów chłonnych,
• niepokój,
• bliznowiec,
• gorączka,
• bóle głowy.

Rzadkie działania niepożądane to m.in. zapalenie kości i szpiku oraz uogólniony rozsiew prątków u osób z zaburzeniami odporności.

Niewielkie powiększenie węzłów chłonnych pachowych jest prawidłową reakcją poszczepienną.

Szczepienie na gruźlicę – podsumowanie

Szczepionka BCG przeciw gruźlicy jest w Polsce obowiązkowa i podawana niemowlętom w pierwszej dobie życia. Chroni przed ciężkimi, rozsianymi postaciami choroby, np. gruźliczym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych. Ochrona utrzymuje się przez kilkanaście lat.

FAQ

Źródła:

1. Bernatowska W, Grzesiowski P, Szczepienia ochronne. Obowiązkowe i zalecane od A do Z, PZWL, Warszawa, wyd.4, 2021
2. Kawalec W, Grenda R, Kulus M, Pediatria Tom 1-2, PZWL, Warszawa, 2024
3. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/gruzlica/, [dostęp 14.08.2025]
4. https://www.mp.pl/szczepienia/przeglad/gruzlica/232781,bezpieczenstwo-szczepionki-bcg-z-podszczepu-moreau, [dostęp 14.08.2025]
5. https://www.mp.pl/pacjent/szczepienia/szczepienia-i-szczepionki/59209,szczepienie-przeciwko-gruzlicy, [dostęp 14.08.2025]
6. https://www.mp.pl/pacjent/szczepienia/ekspert/64375,szczepienia-przeciwko-gruzlicy-w-polsce, [dostęp 14.08.2025]
7. CHPL szczepionek BCG przeciwko gruźlicy zarejestrowanych na terenie RP, https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public, [dostęp 14.08.2025]
8. https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/od-25-sierpnia-2025-roku-wiecej-szczepien-w-aptekach-za-podanie-szczepionki-zaplaci-nfz,8816.html [dostęp 28.08.2025]