Jakie mogą być przyczyny ataków paniki i jak sobie z nimi radzić?

Lęk to reakcja organizmu na stres, która jest opisywana jako naturalne uczucie obawy przed możliwym zagrożeniem. Jest to normalna emocja, która może stać się problematyczna i utrudniać codzienne funkcjonowanie, jeśli występuje napadowo, nadmiernie i bez uchwytnej przyczyny. Ataki paniki (lęk napadowy) mogą obniżać jakość życia. Dowiedz się, jak mogą wyglądać ataki paniki i jak je zatrzymać.

Na czym polegają ataki paniki?

Ataki paniki (napady paniki) mogą wystąpić w przebiegu zaburzeń lękowych, innych zaburzeń psychicznych lub zaburzeń związanych ze zdrowiem somatycznym. Medyczne źródła, m.in. Podręcznik Diagnostyczny i Statystyczny Zaburzeń Psychicznych, opisują napady paniki jako „nagły przypływ intensywnego strachu lub dyskomfortu”.

Atak paniki pojawia się nagle, jest paraliżujący i ma dramatyczny przebieg dla osoby nim dotkniętej. Może wystąpić w każdej chwili, nawet w sytuacji obiektywnie niestanowiącej zagrożenie, np. podczas odpoczynku. Atakowi nierzadko towarzyszy mu silne poczucie strachu o własne życie. Napady panicznego lęku ustępują samoistnie.

Z pojedynczym napadem paniki może mieć styczność nawet 15% populacji. Zaburzenia lękowe z napadami lęku dotykają około 3-4% ludzi i są częstsze u kobiet. Początek dolegliwości ma miejsce zwykle około 20.-40. roku życia.

Jak objawia się atak paniki?

Warto wiedzieć, czym objawia się atak paniki, żeby móc go rozpoznać. Nagły atak paniki występuje z objawami fizycznymi („z ciała”) i psychicznymi, które można podzielić na 4 grupy.

W ataku paniki występują minimum 4 z wyżej wymienionych objawów, przy czym jednym z nich musi być symptom pobudzenia autonomicznego.

Osoba doświadczająca ataku paniki odczuwa tak silne doznania, że zwykle traci kontakt z rzeczywistością. Trudno jest się z nią porozumieć i dowiedzieć się od niej, co właśnie odczuwa. Sprawia wrażenie odciętej, niedostępnej.

Jakie są przyczyny ataków paniki?

Ataki paniki mają złożoną etiologię. Uważa się, że do ich wystąpienia przyczynia się kombinacja czynników środowiskowych, genetycznych i biologicznych. Wskazuje się na duży udział zaburzeń chemicznej równowagi cząsteczek biorących udział w przekaźnictwie w ośrodkowym układzie nerwowym.

Co zwiększa ryzyko zaburzeń lękowych i ataków paniki?

• Dodatni wywiad rodzinny w kierunku zaburzeń lękowych – zespół lęku napadowego i ataki paniki u krewnych pierwszego stopnia (dzieci, rodzice, rodzeństwo) zwiększa ryzyko o ok. 40%.
• Problemy ze zdrowiem psychicznym – zdiagnozowanie w przeszłości innych problemów związanych ze zdrowiem psychicznym zwiększa szansę na ataki paniki (np. nerwicy lękowej, agorafobii, klaustrofobii).
• Traumatyczne problemy z przeszłości, zwłaszcza z dzieciństwa, np. ciężka choroba lub śmierć bliskiej osoby, separacja rodziców, doświadczenie przemocy.

Od czego można dostać ataku paniki? Często nie udaje się zidentyfikować konkretnego czynnika wyzwalającego ataki paniki. Pozornie błahy bodziec może uruchomić kaskadę reakcji prowadzącą do nieprzyjemnych doznań. Zauważalnymi czynnikami wyzwalającymi ataki są m.in. stres, problemy finansowe, alkohol.

Jak długo trwa atak paniki?

Napad paniki pojawia się nagle, w ciągu kilku minut osiąga swoje maksymalne nasilenie, trwa krótko i stopniowo sam ustępuje. Czas trwania napadu paniki jest różny i zwykle wynosi kilka-kilkanaście minut. Atak paniki rzadko trwa dłużej niż 20-30 min. Po fazie szczytowej objawy stopniowo zmniejszają nasilenie i ciało powoli wraca do równowagi. Po napadzie paniki przez dłuższy czas może utrzymywać się uczucie niepokoju.

Jak uspokoić atak paniki?

Pierwszy w życiu atak paniki często kończy się pobytem w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym. Osoba doświadczająca ataku paniki może być przekonana o realnym zagrożeniu dla zdrowia i życia. W szpitalu możliwe jest opanowaniu napadu paniki i wykluczenie somatycznych przyczyn przykrych dolegliwości.

Jak zatrzymać atak paniki? Pomóc mogą leki lub postępowanie niefarmakologiczne. Osoby cierpiące na nawracające napady paniki powinny być zaznajomione z technikami kontroli oddechu (oddychanie przeponowe) oraz mieć ułożony plan działania pozwalający na samodzielne odwracanie uwagi od zaistniałego stanu. Jeśli to nie pomaga, można zastosować doustne preparaty benzodiazepin (np. alprazolam). 

Dostępne bez recepty preparaty na uspokojenie, ashwaganda oraz zioła na nerwicę nie powinny być stosowane bez konsultacji lekarskiej. Tyczy się to zwłaszcza nerwicy w ciąży z napadami paniki oraz osób z wielochorobowością, które przyjmują leki na stałe. Preparaty pochodzenia naturalnego często nie mają wystarczająco potwierdzonej skuteczności i mogą wchodzić w interakcje z innymi lekami.

Sprawdź popularne kategorie

Co zrobić, gdy ktoś ma atak paniki?

Jeśli jesteś świadkiem ataki paniki, nie panikuj i zachowaj spokój. Twoja stabilna postawa może pomóc osobie doświadczającej napadu paniki. Jesteś dla takiej osoby wsparciem, więc warto wytworzyć w niej poczucie bezpieczeństwa. Co zrobić przy ataku paniki?

• Mów zdecydowanym, ale spokojnym głosem – pozwala to na wytworzenie wokół siebie aury stabilności i bezpieczeństwa.
• Jeśli to możliwe, zabierz osobę doświadczającą ataku paniki w ustronne miejsce – im mniej bodźców i świadków zdarzenia, tym szybciej napad może minąć.
• Uświadamiaj – jasno komunikuj, że to, co dana osoba doświadcza, to atak paniki i że to minie.
• Pomóż uspokoić oddech – możesz odliczać wdech i wydech do 4 sekund. Jeśli osoba z atakiem paniki hiperwentyluje się – podaj jej torbę, żeby oddychała przez nią.
• Zostań z osobą doświadczającego ataku paniki aż do całkowitego ustąpienia objawów.

Jak pomóc osobie z atakiem paniki na odległość?

Pomoc osobie z atakiem paniki na odległość jest trudniejsza niż na żywo, ale możliwa. Podstawa postępowania jest taka sama – należy dawać poczucie bezpieczeństwa. Uświadom o tym, że dana osoba ma atak paniki. Ważne są krótkie i zdecydowane komunikaty np. „jestem z tobą”, „usiądź wygodnie”, „weź głęboki wdech i wydech”. Możecie wymieniać wiadomości albo połączyć się przez kamerkę. 

Czy ataki paniki są groźne?

Ataki paniki nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla życia i nie powodują trwałego uszczerbku na zdrowiu fizycznym. Jeśli pojawiają się często, mogą obniżać jakość życia i wpływać na ogólny dobrostan psychiczny i fizyczny. Nawrotowe napady paniki mogą prowadzić do innych zaburzeń psychicznych, wycofania się z życia społecznego, a nawet do prób samobójczych.

Częste ataki paniki

W przypadku nawracających ataków paniki kluczowe jest potraktowanie sprawy poważnie i zgłoszenie się do specjalisty – może być konieczna długotrwała terapia.

Leczenie przewlekłe napadów paniki powinno być prowadzone przez psychiatrę lub psychoterapeutę. Postępowanie obejmuje:

• Psychoterapię – zwykle w nurcie poznawczo-behawioralnym,
• Psychoedukację – uświadamianie o istocie choroby, identyfikacja czynników wywołujących napady, edukacja osób z bliskiego otoczenia,
• Farmakoterapię – zwykle leki z grupy SSRI, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, łagodne neuroleptyki, benzodiazepiny (te ostatnie mogą powodować uzależnienie).

Podsumowanie

Atak paniki to przykre i wyczerpujące doświadczenie. Jeśli napady nawracają regularnie, mogą znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie. Istnieje wiele metod, które mogą pomóc w opanowaniu ataku paniki. Jeśli nie przynoszą one rezultatu, a atak paniki twa bardzo długo – warto wezwać pogotowie.

FAQ

Źródła:

1. The American Psychiatric Association, Desk Reference to the Diagnostic Criteria From DSM-5, wyd. w j.pol., EDRA Urban & Partner, Wrocław, 2015
2. Gałecki P., Szulc A, Psychiatria, Edra & Urban Partner, Wrocław, 2018
3. Małyszczak K., Napady paniki – jak przerwać błędne koło, Psychiatria po Dyplomie, 2013, https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/016/001/original/30-35.pdf?1472560110, [dostęp: 24.07.2025 r.]
4. Cackovic C., Marwaha R., Nazir S., Panic Disorder, StatPearls Publishing LLC, 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430973/, [dostęp: 24.07.2025 r.]
5. Panic disorder, nhs.uk, https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/panic-disorder/ [dostęp: 24.07.2025 r.]