Mikrobiota pochwy a płodność – co musi na ten temat wiedzieć przyszła mama?

Prawidłowe funkcjonowanie układu rozrodczego kobiety zależy od wielu czynników: hormonalnych, immunologicznych, anatomicznych czy środowiskowych. Ostatnie badania wykazują jednak, że istotną rolę w tym procesie odgrywa również mikrobiota pochwy, a więc społeczność zamieszkujących ją drobnoustrojów. Jej skład nie tylko sprzyja zdrowiu intymnemu (m.in. chroniąc przed nawracającymi infekcjami), ale też wpływa na płodność kobiety, jej zdolność do zajścia w ciążę i powodzenie w leczeniu niepłodności. Z tego względu temat wpływu mikrobioty pochwy na płodność staje się coraz ważniejszy dla kobiet starających się o dziecko oraz planujących ciążę.

Wpływ mikrobioty pochwy na płodność

Mikrobiota pochwy to złożona społeczność mikroorganizmów, które odgrywają ogromną rolę w zdrowiu intymnym kobiety. W tym wrażliwym ekosystemie dominują bakterie z rodzaju Lactobacillus, które produkują kwas mlekowy i nadtlenek wodoru, utrzymując kwaśne pH pochwy (3,5–4,5), chroniąc przed patogenami i wspierając naturalne mechanizmy obronne błony śluzowej, co wpływa na ochronę przed infekcjami i waginozą bakteryjną. 

Zapytaj o produkt w swojej aptece Dr.Max

Skład mikrobioty pochwy jest u kobiety zależny od wielu czynników, m.in. od wieku i hormonów. W trakcie dojrzewania i w okresie rozrodczym podwyższony poziom estrogenów sprzyja produkcji glikogenu w nabłonku pochwy – kluczowego „paliwa” dla kwasu mlekowego i bakterii Lactobacillus, jednocześnie hamując wzrost flory odpowiedzialnej za infekcje. Warto jednak wiedzieć, że wskutek dysbiozy mikrobioty – np. po antybiotykoterapii, pod wpływem zaburzeń hormonalnych, przewlekłego stresu, a nawet nieprawidłowej (zbyt sterylnej!) higieny okolic intymnych – równowaga jej składu może zostać zaburzona, a to z kolei może mieć wpływ na:

• obniżoną zdolność do naturalnego poczęcia,
• częstsze występowanie niepłodności idiopatycznej (czyli teoretycznie „bez przyczyny”),
• skuteczność technik wspomaganego rozrodu (ART), np. in vitro.

Pochwa stanowi pierwsze środowisko, z którym mają kontakt plemniki po stosunku. Dlatego prawidłowa mikrobiota pochwy sprzyja płodności, ponieważ:

• tworzy środowisko sprzyjające przeżywalności i ruchliwości plemników,
• ogranicza przewlekłe stany zapalne,
• wspiera prawidłową odpowiedź immunologiczną w obrębie dróg rodnych,
• sprzyja zapłodnieniu i implantacji zarodka.

Sprawdź popularne kategorie

Dysbioza pochwy a płodność 

U kobiet płodnych mikrobiota pochwy (a także szyjki macicy i endometrium) jest zdominowana przez bakterie kwasu mlekowego Lactobacillus – zwłaszcza Lactobacillus crispatus. Obecność tych bakterii utrzymuje korzystne, niskie pH, hamuje rozwój patogenów i zmniejsza stany zapalne – tworzy więc idealne warunki do naturalnego zajścia w ciążę lub implantacji zarodka. 

Dysbioza pochwy to stan, w którym naturalna równowaga mikroorganizmów zostaje zaburzona, a udział bakterii Lactobacillus ulega zmniejszeniu na rzecz innych drobnoustrojów, często beztlenowych, co wiąże się z:

• częstszymi infekcjami intymnymi,
• stanami zapalnymi błony śluzowej,
• niekorzystnym środowiskiem biologicznym dla zapłodnienia i implantacji zarodka.

Badania wykazały¹, że u kobiet z niepłodnością idiopatyczną często obserwuje się:

• obniżony udział bakterii Lactobacillus, 
• wzrost bakterii beztlenowych (np. Gardnerella, Atopobium, Prevotella), 
• dominację szczepu Lactobacillus iners, który wykazuje słabsze właściwości ochronne. 

Dysbioza mikrobioty pochwy może przebiegać bezobjawowo (bez infekcji, stanów zapalnych czy podrażnień) i uważa się, że jest jednym z „cichych sprawców” problemów z zajściem w ciążę.

Mikrobiota pochwy a leczenie niepłodności i ART

Jakość mikrobioty pochwy ma też wpływ na skuteczność technik wspomaganego rozrodu – ART (Assisted Reproductive Technology), w tym procedur IVF (In Vitro Fertilization, in vitro). Badania kliniczne pokazują, że kobiety z prawidłową mikrobiotą pochwy (a więc z dominacją Lactobacillus) mają wyraźnie wyższe wskaźniki implantacji i wczesnej ciąży po procedurach in vitro w porównaniu do kobiet z mikrobiotą bardziej zróżnicowaną lub dominowaną przez inne bakterie².

Coraz więcej uwagi poświęca się także mikrobiocie endometrium, a więc bakteriom kolonizującym błonę śluzową macicy. U zdrowej kobiety, podobnie jak flora bakteryjna pochwy, endometrium jest zdominowane przez zdrowe bakterie zwiększając szanse powodzenia implantacji zarodka i prawidłowego przebiegu ciąży.

Czy i kiedy zbadać mikrobiotę pochwy, planując ciążę?

Badanie mikrobioty pochwy warto rozważyć:

• przy długotrwałych staraniach o ciążę bez efektu,
• przed planowaną procedurą in vitro,
• po nieudanym transferze zarodka,
• przy nawracających infekcjach intymnych,
• profilaktycznie na etapie planowania ciąży.

Może to realnie zwiększyć szanse na jej powodzenie. Nie jest to jeszcze standard, ale coraz więcej klinik leczenia niepłodności zwraca uwagę na odpowiednie przygotowanie środowiska do zapłodnienia, także pod kątem bakteriologicznym. 

Pamiętaj też, że zaburzenia mikrobioty mogą być bezobjawowe, dlatego badanie mikrobiologiczne (biocenoza) pochwy może być jedynym sposobem na ich rozpoznanie. Dzięki takiej diagnostyce można świadomie przygotować i odbudować intymny ekosystem sprzyjający zapłodnieniu.

Probiotyki a planowanie ciąży

Probiotyki ginekologiczne dzięki dostarczaniu zdrowych bakterii mlekowych Lactobacillus odbudowują mikrobiotę pochwy korzystną dla zdrowia intymnego i prawidłowego funkcjonowania układu rozrodczego. Szczególnie korzystne są suplementy zawierające szczep Lactobacillus crispatus, dominujący naturalnie w zdrowej mikrobiocie pochwy. Jest on uważany za najbardziej „ochronny” gatunek Lactobacillus, a jego obecność wiąże się z utrzymaniem niskiego, stabilnego pH pochwy, ograniczeniem rozwoju bakterii chorobotwórczych oraz mniejszą częstością stanów zapalnych. 

Lactobacillus crispatus:

• produkuje duże ilości kwasu mlekowego, co skutecznie utrzymuje niskie pH pochwy,
• tworzy stabilną barierę biologiczną na nabłonku pochwy, utrudniając zasiedlanie patogenów,
• wiąże się z mniejszym ryzykiem dysbiozy i bakteryjnej waginozy,
• rzadziej współwystępuje ze stanem zapalnym, który może niekorzystnie wpływać na płodność,
• w porównaniu z innymi gatunkami (np. Lactobacillus iners) częściej koreluje z lepszymi wynikami reprodukcyjnymi, sprzyjając bardziej korzystnym warunkom dla zapłodnienia i implantacji zarodka, w tym wyższym wskaźnikom ciąż u kobiet poddawanych procedurom wspomaganego rozrodu³.

FAQ – najczęstsze pytania o mikrobiotę pochwy a płodność

Podsumowanie

Mikrobiota pochwy odgrywa istotną rolę w płodności kobiety i zdolności do zajścia w ciążę. Jej prawidłowy skład sprzyja zapłodnieniu, implantacji zarodka oraz skuteczności leczenia niepłodności. Świadome dbanie o mikrobiotę pochwy przed planowaną ciążą to ważny element przygotowania organizmu do macierzyństwa.

Źródła:

^1,3 Kiecka A, Macura B, Szczepanik M. Mikrobiota układu rozrodczego kobiety i jej znaczenie dla zdrowia. Postępy Mikrobiologii – Advancements of Microbiology. 2021;60(2):151–159. doi:10.21307/PM-2021.60.2.12.

² Alley AW, et al. Vaginal Microbiome Dominated by Lactobacillus Positively Associated with Embryo Implantation and Early Pregnancy after FET. Am J Reprod Immunol. 2025