Normy BMI: jak go obliczyć? Ile powinno się ważyć?

BMI to wskaźnik, który jest stosowany w ocenie masy ciała. Jest pomocny w określeniu docelowej wagi, a także pozwala na monitorowanie postępów w odchudzaniu czy nabieraniu masy.

Z tego artykułu dowiesz się:

• BMI to szybki i prosty wskaźnik pozwalający wstępnie ocenić masę ciała, ale jego interpretacja wymaga uwzględnienia kontekstu zdrowotnego.
• Prawidłowy zakres BMI mieści się w określonych normach, a odchylenia mogą wskazywać na niedowagę, nadwagę lub otyłość
• Wskaźnik BMI nie zawsze jest miarodajny – może zniekształcać ocenę m.in. u osób aktywnych fizycznie, starszych czy z dużą masą mięśniową.
• Nieprawidłowe BMI wiąże się z ryzykiem poważnych chorób i powinno być sygnałem do zmiany stylu życia lub konsultacji ze specjalistą

Czym są normy BMI?

BMI (ang. Body Mass Index) to parametr służący do oceny, jak kształtuje się stosunek masy ciała do wzrostu. Oblicza się go, dzieląc masę ciała w kilogramach przez wzrost w metrach podniesiony do kwadratu. Wartości dla kobiet i mężczyzn są takie same i kształtują się następująco:

• <18,5 − niedowaga,
• 19 - 24,9 – prawidłowa masa ciała,
• 25 - 29,9 – nadwaga,
• 30 - 34,9 – otyłość I stopnia,
• 35 - 39,9 – otyłość II stopnia,
• >40 -  otyłość III stopnia.

Wskaźnik BMI służy do ogólnej oceny stanu odżywienia, oceny ryzyka zdrowotnego czy monitorowania trendów epidemiologicznych. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wykorzystuje go w swoich raportach dotyczących nadwagi i otyłości. 

Nie jest to wskaźnik idealny, dlatego powinien służyć jako dodatek do pozostałych informacji o zdrowiu. BMI nie uwzględnia wieku, płci, budowy ciała, a także zawartości tkanki tłuszczowej i mięśniowej. 

Jak liczyć BMI?

Normy BMI u dorosłych są takie same dla kobiet, jak i mężczyzn. Sam wskaźnik obliczany jest ze wzoru:

W Internecie można znaleźć wiele kalkulatorów, które ułatwiają ustalenie wartości tego wskaźnika. BMI jest bardzo szybkim pomiarem dającym ogólny pogląd na masę ciała. Korzystają z niego lekarze, dietetycy czy trenerzy personalni, ale zawsze w odniesieniu do pozostałych parametrów. 

W obliczeniu prawidłowego BMI ma znaczenie masa ciała, dlatego warto odpowiednio przygotować się do zważenia. Najlepiej zrobić to na czczo, po porannej toalecie, w samej bieliźnie. Na masę ciała ma wpływ intensywny trening, nawodnienie czy choroba, dlatego warto to brać pod uwagę. 

Sprawdź popularne kategorie

Normy BMI dla kobiet 

Normy BMI dla kobiet są takie same, jak dla mężczyzn. Oczywiście kobiecy organizm jest inny, ponieważ duże znaczenie dla masy ciała ma układ hormonalny czy wiek. Zaleca się, aby kobiety ważyły się raz w tygodniu, najlepiej tego samego dnia, np. w piątki. Również dobrym rozwiązaniem jest ważenie w konkretny dzień cyklu, najlepiej po miesiączce. 

Normy BMI u dorosłych 

BMI u dorosłych jest przydatne do oceny trendów związanych z masą ciała. O ile wzrost do późnej starości jest na tym samym poziomie, to masa ciała może się zmieniać pod wpływem diety, aktywności fizycznej czy nawodnienia. Jednak podczas oceny nadwagi czy otyłości należy pamiętać, że normy BMI u dorosłych nic nie mówią o składzie ciała, w szczególności o ilości tkanki tłuszczowej i mięśni. To właśnie te parametry są ważniejsze dla zdrowia niż sam wskaźnik BMI.

Normy BMI dla mężczyzn

BMI dla mężczyzn to wskaźnik, który przydaje się w monitorowaniu masy ciała, w szczególności pod kątem zdrowotnym. Wraz z jego wzrostem ryzyko chorób metabolicznych rośnie. Utrzymanie BMI w normie powinno być jednym z celów, który pomoże w profilaktyce cukrzycy typu II, nadciśnienia czy hipercholesterolemii. Ten choroby często wynikają z nadmiernej masy ciała, dlatego regularne monitorowanie BMI może obniżyć zapadalność na nie.

BMI dziecka – czy jest to zasadne?

O ile normy BMI dla dzieci obliczane są na podstawie tego samego wzoru, to interpretacja wyników jest całkiem inna. Do monitorowania masy ciała u dzieci wykorzystuje się siatki centylowe. Pokazują one, jak BMI dziecka wypada na tle rówieśników z tej samej grupy wiekowej i płciowej. Pozwalają one śledzić czy rozwój przebiega prawidłowo, a także czy masa ciała jest prawidłowa.

Dla kogo BMI nie jest dobrym wskaźnikiem?

BMI nie jest wskaźnikiem diagnostycznym, a orientacyjnym. Dostarcza podstawowych informacji, które powinny zostać uzupełnione o inne dane zdrowotne. Nie pokazuje najważniejszej kwestii, czyli ilości tkanki tłuszczowej i jej lokalizacji. Najbardziej niebezpieczna jest tzw. tkanka tłuszczowa wisceralna, czyli zlokalizowana w okolicy brzucha, która może pojawić się zarówno u osób z nadwagą i otyłością, jak i prawidłowym BMI. 

Dla większości osób BMI jest wiarygodnym wskaźnikiem, jednak dla niektórych grup może być niewystarczającym. Są wśród nich:

• seniorzy (z wiekiem spada masa mięśniowa),
• sportowcy (w wyniku treningów BMI może być wyższe),
• kobiety w ciąży (jest to stan, kiedy zmiana masy ciała jest fizjologiczna),
• osoby z sarkopenią (chorobą związaną ze spadkiem masy mięśniowej).

Wskaźnik BMI to dobry punkt wyjścia do oceny zdrowia, jednak dla szerszego spojrzenia, warto go uzupełnić o:

• obwód talii,
• procentową zawartość tkanki tłuszczowej,
• wskaźnik WHR (talii do bioder),
• styl życia,
• poziom aktywności fizycznej.

Dzięki temu bardziej precyzyjnie można określić ryzyko chorób metabolicznych, skład ciała i rozkład tkanki tłuszczowej. 

Dlaczego warto stosować się do norm BMI?

Pomimo wielu ograniczeń wskaźnika BMI, jest on miarodajny w odniesieniu do większości osób. Może on jednak nie doszacowywać realnego problemu otyłości, która rośnie z roku na rok. Stosowanie wskaźnika BMI u dorosłych pozwala jednak na szybką analizę masy ciała i włączenie odpowiednich kroków. Jest to istotne dla zdrowia, ponieważ wiele badań udowodniło zależność pomiędzy nadmierną masą ciała, a chorobami metabolicznymi, takimi jak cukrzyca typu II, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca czy dna moczanowa. Otyłość zwiększa również ryzyko niektórych nowotworów, chorób układu kostnego i sercowo-naczyniowego.

Prawidłowe wartości BMI pozwalają na szybką analizę, bez konieczności wykonywania dodatkowych badań czy szerszej diagnostyki. Każdy może na bieżąco sprawdzać swoje BMI, a dodatkowo posługując się siatkami centylowymi monitorować masę ciała dziecka. Wykorzystywane tych wskaźników umożliwia utrzymanie prawidłowej masy ciała lub ustalenie realistycznych celów podczas odchudzania. 

Podsumowanie

BMI to ważny wskaźnik, który należy uwzględniać, dbając o swoje zdrowie. Pozwala on szybko ocenić stan odżywienia i na tej podstawie ustalić dalsze kroki. Regularne monitorowanie BMI u osób odchudzających się jest w szczególności ważne pod kątem ustalania realistycznych celów wagowych. 

Źródła:

1. red. Jarosz M., Rychlik E., Stoś K., Charzewska J.,Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, wyd.  Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, 2020.
2. R. Stupnicki, Relacje wagowo-wzrostowe i stosowanie wskaźnika BMI u dzieci i młodzieży, Zeszyty Naukowe WSKFiT 10:41-47, 2015.
3. M. Dymkowska-Malesa, Stan odżywienia i skład ciała osób starszych jako przesłanki do stosowania żywienia dietetycznego, Forum Zaburzeń Metabolicznych 2017, tom 8, nr 1, 29–35.