Szczepionka na polio – kiedy warto zaszczepić się na chorobę Heinego-Medina?

Z tego artykułu dowiesz się: 

• jak działa szczepionka przeciw polio i przed czym chroni, 
• jakie rodzaje szczepionek przeciw polio są dostępne w Polsce, 
• jak wygląda schemat szczepienia u dzieci i kiedy podaje się dawkę przypominającą, 
• kto z osób dorosłych powinien rozważyć doszczepienie (m.in. przed podróżą), 
• jakie są przeciwwskazania i możliwe działania niepożądane po szczepieniu, 
• gdzie można zaszczepić się przeciw polio. 

Polio, znane też jako choroba Heinego-Medina, to wirusowe schorzenie, które może prowadzić do ciężkich i nieodwracalnych powikłań. W Polsce, dzięki szczepieniom, choroba została praktycznie wyeliminowana, jednak ryzyko jej powrotu wciąż istnieje. W artykule znajdziesz informacje o tym, jak działa szczepionka przeciw polio, w jakich schematach i komu się ją podaje.

Jak działa szczepionka przeciwko polio?

Szczepionka przeciw polio (IPV – Inactivated Poliovirus Vaccine, szczepionka inaktywowana) stymuluje wytwarzanie przeciwciał, które chronią przed wniknięciem wirusa do ośrodkowego układu nerwowego i rozwinięciem się porażennej postaci choroby. Charakteryzuje się bardzo wysoką skutecznością w zapobieganiu poliomyelitis. 

Po zakończeniu pełnego cyklu szczepień, przewidzianego w programie szczepień ochronnych, odporność utrzymuje się do końca życia, a badania wykazały wysokie wskaźniki seroprotekcji zarówno po szczepieniu podstawowym, jak i po dawkach przypominających. Szczepionka wytwarza pamięć immunologiczną. 

Jakie są rodzaje szczepionek na polio?

Obecnie w Polsce stosuje się wyłącznie inaktywowaną szczepionkę przeciw poliomyelitis IPV, podawaną we wstrzyknięciu domięśniowym lub podskórnym. Zawiera ona inaktywowane wirusy polio typów 1, 2 i 3, dzięki czemu zapewnia ochronę przed wszystkimi trzema typami wirusa. 

Szczepionka IPV może być stosowana jako samodzielny preparat przeciw polio lub jako składnik szczepionek skojarzonych, chroniących jednocześnie przed kilkoma chorobami zakaźnymi.

Czy istnieją monowalentne czy tylko poliwalentne szczepionki przeciw polio?

W Polsce dostępna jest jedna szczepionka monowalentna przeciw poliomyelitis – Imovax Polio. Zawiera ona inaktywowane wirusy poliomyelitis typów 1, 2 i 3, dzięki czemu zapewnia ochronę przed wszystkimi trzema typami wirusa. 

Stosowane są również szczepionki skojarzone, które oprócz ochrony przed polio zapewniają odporność przeciw innym chorobom zakaźnym, takim jak: 

• błonica, 
• tężec, 
• krztusiec, 
• zakażenia wywoływane przez Haemophilus influenzae typu b (Hib), 
• wirusowe zapalenie wątroby typu B. 
   

W Polsce dostępne są m.in.: 

• szczepionki 4 w 1 (DTaP-IPV) przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi i polio, 
• szczepionki 5 w 1 (DTaP-IPV+Hib) przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, polio oraz zakażeniom Hib, 
• szczepionki 6 w 1 (DTaP-IPV-Hib-HBV) przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, polio, zakażeniom Hib oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. 

Dane te pokazują, że mimo ogromnych postępów w zwalczaniu polio, w wielu regionach świata nadal istnieją luki w wyszczepieniu, które mogą sprzyjać szerzeniu się wirusa i występowaniu ognisk zachorowań, zwłaszcza na obszarach dotkniętych konfliktami zbrojnymi, kryzysami humanitarnymi i ograniczonym dostępem do opieki zdrowotnej.

W jakim wieku podaje się szczepionkę przeciwko polio?

Szczepionkę przeciw polio podaje się w schemacie podstawowym obejmującym trzy dawki:

• w 3–4. miesiącu życia,
• w 5–6. miesiącu życia,
• w 16–18. miesiącu życia.

Dawkę przypominającą podaje się w 6. roku życia.

Szczepionki skojarzone zawierające składnik IPV są najczęściej podawane w schemacie czterodawkowym. 

U kogo wykonuje się jeszcze szczepienie przeciwko polio?

U większości osób dorosłych, które zostały prawidłowo zaszczepione przeciw polio w dzieciństwie lub ukończyły pełny cykl szczepienia w wieku dorosłym, nie ma potrzeby podawania rutynowych dawek przypominających. 
Dodatkową dawkę szczepionki można rozważyć u osób należących do grup zwiększonego ryzyka zakażenia, w tym: 

• osób podróżujących do krajów, w których poliomyelitis nadal występuje endemicznie (Afganistan i Pakistan) lub w których odnotowuje się transmisję poliowirusów i ogniska zachorowań,
• pracowników laboratoriów mających kontakt z poliowirusami lub materiałem mogącym zawierać wirusa, 
• pracowników ochrony zdrowia narażonych na kontakt z osobami chorymi lub podejrzanymi o poliomyelitis. 

Zgodnie z tymczasowymi zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) mieszkańcy oraz osoby przebywające długoterminowo (ponad 4 tygodnie) w krajach, w których występuje transmisja poliowirusa i istnieje ryzyko jego międzynarodowego rozprzestrzeniania, są objęci obowiązkiem szczepienia przeciw poliomyelitis przed podróżą zagraniczną. 

Według zaleceń WHO z grudnia 2023 roku do krajów tych należały: Afganistan, Demokratyczna Republika Konga, Madagaskar, Malawi, Mozambik oraz Pakistan. Wymóg ten dotyczy osób opuszczających wymienione państwa po pobycie trwającym dłużej niż 4 tygodnie. 

Szczepienie powinno zostać wykonane w okresie od 4 tygodni do 12 miesięcy przed planowanym wyjazdem. Potwierdzenie szczepienia odnotowuje się w Międzynarodowej Książeczce Szczepień. 

Zobacz również inne szczepienia przed wyjazdem za granicę. 

Ile dawek szczepionki na polio trzeba przyjąć i w jakich odstępach czasu?

Według kalendarza szczepień ochronnych podaje się 3 dawki szczepienia podstawowego w odstępach 1-2 miesięcy. Następnie podaje się dawkę uzupełniającą po 6-12 miesiącach od podania trzeciej dawki. Dawka przypominająca podawana jest w 6 roku życia. 
 
U osób dorosłych, które nie były wcześniej szczepione przeciw polio, szczepienie podstawowe obejmuje trzy dawki podawane w odstępie 1-2 miesięcy oraz dawkę uzupełniającą podawaną po 6-12 miesiącach od drugiej dawki.  

Gdzie można zaszczepić się przeciwko polio?

Osoby dorosłe mogą zaszczepić się przeciw polio w aptekach posiadających umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia na realizację szczepień ochronnych. Kwalifikacja do szczepienia oraz wykonanie szczepienia są finansowane przez NFZ, dzięki czemu pacjent nie ponosi kosztów samej usługi. Farmaceuta może również wystawić receptę farmaceutyczną na szczepionkę. Szczepienie przeciw polio można także wykonać w placówce podstawowej opieki zdrowotnej. 

Jakie są przeciwwskazania do szczepienia przeciwko polio?

Przeciwwskazania do szczepienia przeciw polio obejmują:

• nadwrażliwość na którykolwiek składnik szczepionki lub wystąpienie reakcji alergicznej po wcześniejszym szczepieniu,
• wysoka gorączka lub ostra choroba – w takim przypadku szczepienie należy odłożyć do czasu ustąpienia objawów i poprawy stanu zdrowia.

Jakie są możliwe skutki uboczne szczepienia przeciwko polio?

Działania niepożądane występują rzadko i zazwyczaj mają łagodny, przemijający charakter. Mogą obejmować:

• odczyny miejscowe: zaczerwienienie, ból lub obrzęk w miejscu wkłucia w ciągu 48h;
• objawy ogólne: ból głowy, gorączkę, wymioty, biegunkę, a także przejściowy ból stawów lub mięśni.

Szczepionka na polio (poliomyelitis) – podsumowanie

Szczepionka przeciw polio skutecznie chroni przed poliomyelitis, groźną chorobą wirusową mogącą prowadzić do trwałych porażeń. W Polsce stosuje się wyłącznie szczepionkę inaktywowaną (IPV), podawaną zgodnie z kalendarzem szczepień ochronnych. Mimo eliminacji polio w wielu krajach, szczepienia pozostają konieczne, ponieważ wirus nadal krąży w niektórych regionach świata i może zostać zawleczony.

FAQ

Źródła:

1. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/poliomyelitis/ [dostęp 21.08.2025]
2. CHPL szczepionek monowalentnych przeciw polio i poliwalentnych, https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public [dostęp 21.08.2025]
3. Bernatowska W, Grzesiowski P, Szczepienia ochronne. Obowiązkowe i zalecane od A do Z, PZWL, Warszawa, wyd.4, 2021
4. https://www.gov.pl/web/gis/poliomyelitis [dostęp 21.08.2025]
5. https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/od-25-sierpnia-2025-roku-wiecej-szczepien-w-aptekach-za-podanie-szczepionki-zaplaci-nfz,8816.html [dostęp 28.08.2025]
6. wiatowa Organizacja Zdrowia (WHO). WHO Recommendation on Polio Vaccination for Travellers. https://www.who.int/papuanewguinea/news/detail/31-07-2018-who-recommendation-on-polio-vaccination-for-travellers [dostęp: 25.06.2026 r.] 
7. World Health Organization. Global Health Observatory (GHO): Immunization coverage. Geneva: WHO. https://www.who.int/data/gho/data/themes/immunization [dostęp: 25.06.2026 r.]