Aceton – właściwości, zastosowanie. Czy aceton jest szkodliwy?

Aceton jest jednym z najbardziej znanych i powszechnie stosowanych rozpuszczalników. Jest wykorzystywany w wielu branżach – od przemysłu kosmetycznego po chemiczny. W artykule przyjrzymy się bliżej zastosowaniu acetonu. Odpowiemy również na pytanie, czy jego używanie wiąże się z ryzykiem dla zdrowia.  

Co to jest aceton? 

Aceton, znany również jako propanon, to ciecz o charakterystycznym, ostrym zapachu. Jest to jeden z najprostszych związków z grupy ketonów, o wzorze chemicznym C3H6O. Na rynku dostępnych jest kilka rodzajów acetonu. Dwa główne typy to aceton kosmetyczny i aceton techniczny. Podstawowa różnica między nimi polega na stopniu czystości substancji. 

Co ciekawe, aceton jest substancją naturalnie występującą w przyrodzie, np. w gazach wulkanicznych. Produkowany jest również w organizmie ludzkim jako jeden z ketonów powstających podczas metabolizmu tłuszczów (obok kwasu beta-hydroksymasłowego i acetooctanu). 

Produkcja acetonu zachodzi w wątrobie, zwłaszcza podczas zwiększonego spalania tłuszczów spowodowanego głodówką, dietą niskowęglowodanową, intensywnym wysiłkiem fizycznym lub w przebiegu cukrzycy. W niewielkich ilościach aceton nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, jednak jego nadmiar, np. w przypadku kwasicy ketonowej, może wymagać interwencji medycznej.  

Sprawdź powiązane kategorie:

Jakie jest zastosowanie acetonu? 

Aceton znalazł zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu, w tym w branży kosmetycznej.  

• Skutecznie usuwa nawet najtrwalsze lakiery, w tym lakiery hybrydowe i żelowe, dlatego jest jednym z najważniejszych składników zmywaczy do paznokci. Poza tym wykorzystuje się go w specjalistycznych preparatach do czyszczenia narzędzi używanych w salonach kosmetycznych, takich jak pędzle czy pilniki. Przeczytaj, jak ściągnąć hybrydę z paznokci.  
• Aceton jest stosowany w procesie produkcji lakierów, farb, powłok ochronnych, klejów oraz żywic syntetycznych. Dzięki swojej zdolności do rozpuszczania substancji organicznych, przydaje się w wielu procesach technologicznych, między innymi podczas wytwarzania włókien octanowych w przemyśle tekstylnym.  
• Używany jest również w sektorze medycznym do dezynfekcji powierzchni i narzędzi chirurgicznych oraz w laboratoriach do oczyszczania sprzętu i szkła laboratoryjnego. 
• W przemyśle motoryzacyjnym i mechanicznym stosuje się go do usuwania smarów, olejów, wosków, a także resztek klejów i powłok z powierzchni metalowych. Wykorzystywany jest też do czyszczenia narzędzi i maszyn, a także do przygotowywania powierzchni przed malowaniem lub nakładaniem innych powłok ochronnych.  

Jakie są właściwości acetonu? 

W przeszłości aceton pozyskiwany był wskutek fermentacji przeprowadzanej przez bakterie z rodzaju Clostridium acetobutylicum. Wraz z postępem technologii zaczęto produkować aceton na większą skalę, np. poprzez fermentację z wykorzystaniem acetylenu i alkoholu izopropylowego. Inną metodą jest proces, w którym aceton powstaje jako produkt uboczny w reakcji propylenu z benzenem.  

Wśród najważniejszych właściwości acetonu wymienia się głównie: 

• Stabilność chemiczną, przy czym może reagować z niektórymi substancjami, w tym z siarkowodorem oraz z określonymi metalami i ich związkami. 
• Łatwopalność i niski punkt zapłonu wynoszący około -20°C, co sprawia, że aceton może tworzyć mieszanki wybuchowe w kontakcie z powietrzem.  
• Niską temperaturę wrzenia (56,05°C) oraz bardzo niską temperaturę topnienia (-94,7°C), co czyni aceton substancją wysoce lotną i łatwo odparowującą. 
• Mniejszą szkodliwość w porównaniu z wieloma innymi rozpuszczalnikami (aczkolwiek może wywoływać podrażnienia skóry, oczu i układu oddechowego, a przy długotrwałej ekspozycji lub spożyciu może stanowić zagrożenie dla zdrowia). 
• Skuteczność w rozpuszczaniu różnorodnych substancji. 

Czy aceton jest szkodliwy? 

Aceton może być szkodliwy, zwłaszcza jeśli nie jest stosowany zgodnie z zaleceniami. Wdychanie jego oparów w dużych ilościach może powodować podrażnienie dróg oddechowych, ból i zawroty głowy, a w skrajnych przypadkach – utratę przytomności. Dostanie się acetonu do układu pokarmowego może skutkować podrażnieniem żołądka oraz wymiotami.  

Bezpośredni i częsty kontakt ze skórą może prowadzić do podrażnień, wysuszenia i pękania. U niektórych osób dochodzi do tego na przykład w wyniku regularnego używania acetonu do zmywania lakieru z paznokci. Wsparciem w niwelowaniu uszkodzeń są odżywczo-nawilżające kremy do rąk oraz olejki do rąk, natomiast do wzmocnienia płytki przydają się odżywki do paznokci. 

Podsumowanie 

Aceton jest wszechstronnym rozpuszczalnikiem, wykorzystywanym w wielu dziedzinach, od kosmetologii po przemysł chemiczny. Jego szerokie zastosowanie wynika ze zdolności do rozpuszczania różnych substancji i szybkiego parowania. Choć jest substancją znaną i niezwykle użyteczną, należy pamiętać, że może być również szkodliwy. Ze względu na jego łatwopalność i potencjalną toksyczność powinien być używany z zachowaniem wszelkich środków ostrożności.  

Źródła:

1.  G. Kosowska, B. Nowakowicz-Dębek, Ł. Wlazło, M. Kasela, M. Ossowski, Zagrożenia chemiczne w trakcie pracy kosmetyczki, https://jbc.bj.uj.edu.pl/Content/866126/NDIGOZ085756.pdf#page=76 [dostęp 03.09.2024 r.]
2. M. Sauer, Industrial production of acetone and butanol by fermentation—100 years later, https://academic.oup.com/femsle/article/363/13/fnw134/2684228 [dostęp 03.09.2024 r.]
3. Spacecraft Maximum Allowable Concentrations for Selected Airborne Contaminants [dostęp 03.09.2024 r.]